Việt Nam đang cố thay thế chuỗi cung ứng Trung Quốc, nhưng khó thành công

0
32
A new world factory floor?Photographer: Maika Elan/Bloomberg

Cù Tuấn

– Cù Tuấn dịch từ Bloomberg.

Tóm tắt: Các nhà máy tại Việt Nam được cho là sẽ cứu toàn cầu hóa. Có vẻ như điều đó không xảy ra.

—–

Đã có quá nhiều hy vọng về việc các chuỗi cung ứng lớn của Việt Nam sẽ thay thế chuỗi cung ứng của Trung Quốc và cứu toàn cầu hóa.

Trong vài năm qua, các nhà phân tích và chuyên gia tư vấn đã háo hức cân nhắc xem liệu quốc gia Đông Nam Á này có cạnh tranh được với năng lực sản xuất và xuất khẩu của nước láng giềng phía bắc hay không. Việt Nam được coi là một trong những nước hưởng lợi lớn nhất từ cuộc xung đột thương mại Mỹ-Trung.

Tuy nhiên, gần đây, sức hấp dẫn của Việt Nam với tư cách là phiên bản 2.0 của nền công nghiệp thế giới đã giảm mạnh. Các tin tức về Việt Nam không phải là tín hiệu tốt cho các công ty đang tìm cách mở rộng hoạt động hiện tại hoặc thiết lập các hoạt động mới ở đó. Sản xuất công nghiệp đã giảm mạnh trong tháng 1, cũng như số lượng người làm việc trong lĩnh vực này. Hoạt động sản xuất đang bị thu hẹp. Trong khi đó, người Việt Nam đang chuyển sang làm việc ngoài giờ và làm thêm khi số lượng việc làm của giới văn phòng giảm xuống. Tiền lương tiếp tục duy trì ở mức thấp và lạm phát đang tăng nhanh. Như đổ thêm dầu vào lửa, một trong những nhà sản xuất giày lớn nhất cho Nike và Adidas, Tập đoàn Pou Chen của Đài Loan, đang lên kế hoạch cắt giảm 6.000 việc làm tại nhà máy của tập đoàn tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Hàng loạt các vấn đề nhức nhối trong nước cũng đang khiến việc kinh doanh tại Việt Nam trở nên khó khăn hơn. Một chiến dịch chống tham nhũng dẫn đến sự từ chức đột ngột của Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã khiến các nhà đầu tư lo sợ. Việt Nam được cho là ổn định, và sự thay đổi lãnh đạo này đã làm nổi bật cảm giác chính trị đầy biến động của thị trường mới nổi đan xen với các quyết định và quy trình kinh doanh như xin giấy phép kinh doanh, phê duyệt, giấy phép dự án và các khoản trợ cấp. Điều đó gây khó khăn cho các công ty nước ngoài khi các giám đốc điều hành của họ có thể không được ủng hộ trong bối cảnh các quan chức nắm quyền thay đổi liên tục. Việc này làm trì hoãn các khoản đầu tư. Trong khi đó, mảng kinh doanh bất động sản của Việt Nam đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nợ ngày càng trầm trọng với việc các tập đoàn bất động sản trì hoãn việc trả nợ. Đối với các nhà sản xuất tiềm năng, việc thiết lập nhà máy với sự trợ giúp của nguồn tài trợ trong nước – như trường hợp ở Trung Quốc – có thể là một thách thức vì nó đòi hỏi phải đầu tư liên tục nhiều hơn cho vốn lưu động và tài trợ thương mại. Giống như phần còn lại của thế giới, lao động tại Việt Nam đang trở thành một vấn đề nhức nhối. Sau ít nhất 28 cuộc đình công trong năm 2022, vào tháng 1, 600 công nhân tại Thành phố Hồ Chí Minh đã phản đối khoản tiền thưởng cuối năm ít ỏi của công ty Nhật Bản Toyo Precision Co. tại cơ sở sản xuất linh kiện máy may, theo báo chí địa phương.

Đối với các công ty toàn cầu, những thách thức này tạo ra nhiều phức tạp hơn trong chuỗi cung ứng ngay khi họ quay trở lại thị trường sau hai năm đấu tranh để giải quyết các vấn đề và sự gián đoạn sản xuất. Sau những gián đoạn sản xuất do Covid gây ra, các công ty có thể không còn đủ kiên nhẫn để giải quyết thêm các vấn đề mới.

Sự hấp dẫn của việc chuyển các nhà máy sang Việt Nam phần lớn là do chi phí lao động rẻ. Triển vọng về mức lương rẻ hơn – so với các trung tâm sản xuất khác – trong lịch sử đã củng cố sự chuyển đổi công nghệ sang các khu vực của châu Á (ví dụ như sản xuất chip và điện tử). Việc tính toán đó không còn đơn giản nữa: nhiều ý kiến ủng hộ xung quanh việc di chuyển chuỗi cung ứng giả định rằng, chỉ vì có hàng triệu người trong độ tuổi lao động ở một quốc gia nên họ bằng lòng với mức lương thấp. Giả định này đã bỏ qua xu hướng của họ đối với lĩnh vực dịch vụ hoặc áp lực lạm phát đang chèn ép nhân viên (cũng như họ đang làm tổn thương các công ty) khiến những công việc này trở nên khó khăn hơn. Trong khi đó, Ấn Độ và Indonesia đang nổi lên như những lựa chọn thay thế. Càng ngày, các công ty càng cần nhiều nhân viên lành nghề hơn khi số hóa và tự động hóa tăng lên.

Ngay cả với sự cường điệu xung quanh tiềm năng đi lên của Việt Nam như một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, quốc gia này vẫn phải vật lộn để rũ bỏ nhãn mác là quốc gia gồm các dây chuyền lắp ráp – thay vì là một trung tâm sản xuất. Hàng tháng, cả nước Việt Nam xuất ra hơn 400 triệu bao thuốc lá, hơn 300 triệu bộ quần áo may sẵn, 17,2 triệu điện thoại di động và hàng triệu mét vuông vải polyester. Thiết bị và máy móc quy mô công nghiệp, hoặc các cấu thành của chúng, vẫn chưa phải là trụ cột của các sản phẩm được sản xuất tại đây. Trong khi đó, các nhà sản xuất vẫn phụ thuộc vào Trung Quốc để có các bộ phận và linh kiện này, và việc vươn lên trong chuỗi giá trị là không hề dễ dàng.

Chẳng hạn, hãng điện tử Nhật Bản Kyocera Corp. đang mở rộng sản xuất một số linh kiện tại nhà máy mới ở Việt Nam. Tuy nhiên, công ty đã lưu ý vào tháng 3 năm ngoái rằng họ sẽ chỉ sản xuất thêm các sản phẩm gốm được sử dụng trong thiết bị điện tử để cách nhiệt và điện trở tại cơ sở này. “Các gói kích thước nhỏ tiên tiến cho các thiết bị tinh thể được chế tạo theo một cách rất phức tạp” và công ty sẽ tiếp tục sản xuất những thứ này “tại Nhật Bản trong một thời gian”.

Chắc chắn, cơ sở hạ tầng của Việt Nam — từ cảng đến đường cao tốc và nguồn điện — được phát triển tốt xung quanh các khu công nghiệp và khu kinh tế, nơi tập trung hầu hết các hoạt động sản xuất. Tuy nhiên, chỉ có 20% đường sá được trải nhựa và năng lực hậu cần không theo kịp hoạt động thương mại.

Với một trong những điểm sáng nhất có vẻ như nằm ngoài cuộc đua, quốc gia nào sẽ là điểm đến tiếp theo cho toàn cầu hóa? Thứ nhất, công xưởng của thế giới sẽ không sớm bị gạt sang một bên. Các công ty Trung Quốc đang xuất khẩu hiệu quả các chuỗi cung ứng và cơ sở vật chất của họ sang châu Âu và Mexico nhằm thúc đẩy xu hướng cận biên.

Trong khi đó, không rõ có bao nhiêu nhu cầu thực sự đối với một chuỗi cung ứng hoàn toàn mới ngoài Trung Quốc. Theo một cuộc khảo sát của Teikoku Databank vào cuối tháng 12, trong khi 30% các nhà sản xuất Nhật Bản sử dụng hàng nhập khẩu, gần 50% nhà sản xuất không mang linh kiện vào. Trong khi đó, những công ty phụ thuộc vào hàng nhập khẩu hiện đang tránh xa do đồng yên yếu khiến việc nhập khẩu hàng hóa trở nên đắt đỏ. Ở Ấn Độ, các công ty nhập khẩu thiết bị điện tử và các thiết bị khác từ Trung Quốc, lắp ráp chúng và tạo ra giá trị gia tăng kinh tế bằng cách đưa vào một số bộ phận như tụ điện. Hoa Kỳ đã bắt đầu bùng nổ xây dựng các nhà máy của riêng mình, dựa vào các đối tác thương mại thân thiện khác.

Thực tế là các công ty công nghiệp sẽ quản lý để tìm nguồn các bộ phận và linh kiện họ cần — một số từ Trung Quốc, một số khác từ Nhật Bản và Đông Nam Á, và nhiều hơn nữa từ Mexico. Mối quan hệ thương mại sẽ chiếm ưu thế và các vấn đề về lao động sẽ gia tăng khi số lượng công nhân sản xuất lành nghề cạn kiệt. Các doanh nghiệp sẽ buộc phải tách rời có chọn lọc và một số lĩnh vực nhất định sẽ gặp khó khăn hơn những lĩnh vực khác. Giá trị kinh tế của công nghệ càng cao thì càng khó dựa vào các quốc gia khác để có được nó. Sẽ không có một công xưởng mới nào trên thế giới thay thế được Trung Quốc. Một mô hình toàn cầu hóa mới sẽ xuất hiện, và chỉ có vậy thôi.

A new world factory floor?Photographer: Maika Elan/Bloomberg

https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2023-02-28/china-supply-chains-replacing-them-is-hard-just-look-at-vietnam

https://www.facebook.com/tuan.cu.5/posts/pfbid02frYqPYnooYE2Y13Y9u1RyydxhJxcJ9HJS5G9G64hHop4o5g3ojuNzZss1oPbwRDel

695760cookie-checkViệt Nam đang cố thay thế chuỗi cung ứng Trung Quốc, nhưng khó thành công