Bắc Mỹ bước vào vòng xoáy bất định mới khi Tổng thống Donald Trump trì hoãn gia hạn Hiệp định USMCA với Canada và Mexico. Tuy nhiên, tâm điểm chấn động Washington tuần này không nằm ở các tuyên bố thuế quan, mà nằm ở bản kê khai tài chính 927 trang phơi bày khối tài sản khổng lồ ròng rã chảy vào túi gia đình Tổng thống chỉ trong năm đầu tiên tái lập quyền lực.
PHẦN I: TỐI HẬU THƯ BẮC MỸ — VÌ SAO ĐỒNG USD CHƯA RỜI BÀN ĐÀM PHÁN USMCA?
Sáu năm trước, chính ông Donald Trump từng ca ngợi Hiệp định thương mại Mỹ – Mexico – Canada (USMCA) là “thỏa ước mậu dịch công bằng, cân bình và tốt nhất lịch sử Hoa Kỳ”. Nhưng bước sang nhiệm kỳ thứ hai, thành tựu lớn nhất đó đã lập tức bị biến thành một công cụ cưỡng ép mới.
Hôm thứ Tư vừa qua, Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR), dưới sự điều hành của Đại diện Thương mại Jameson Crea, chính thức thông báo: Mỹ sẽ chưa chấp thuận gia hạn USMCA thêm thời hạn 16 năm. Theo quy định, cứ mỗi 6 năm, ba nước phải ngồi lại để xem xét toàn diện hiệp định. Nếu đồng thuận, hiệp định được gia hạn 16 năm. Hành động từ chối của Washington không giết chết USMCA ngay lập tức, nhưng đẩy nó vào một trạng thái bấp bênh nguy hiểm: ba quốc gia sẽ phải xét lại và đàm phán lại hàng năm.
Trả lời báo chí về quyết định này, ông Trump thẳng thừng tuyên bố: “Trong trí tôi đâu tìm cách gia hạn. Chúng ta chẳng cần thứ gì của Canada và Mexico, nhưng họ cần mọi thứ của chúng ta.”
Thực tế vĩ mô đối đầu thuật tu từ dân túy
Phát ngôn mang tính bề nổi của ông Trump vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các chuyên gia kinh tế vĩ mô. USMCA hiện đang nâng đỡ khối lượng thương mại khổng lồ lên tới 2.000 tỷ USD mỗi năm giữa ba nước láng giềng.
-
Sự ràng buộc chuỗi cung ứng: Đặc biệt trong kỹ nghệ xe hơi, một linh kiện có thể phải băng qua biên giới Mỹ, Mexico và Canada nhiều lần trước khi cấu thành một chiếc xe hoàn chỉnh. Nếu hàng rào thuế quan dựng lên, toàn bộ hệ thống sản xuất Bắc Mỹ sẽ bị xáo trộn sâu sắc.
-
Vị thế đối tác: Mexico hiện đã vượt qua Trung Quốc để trở thành nguồn cung hàng hóa ngoại quốc lớn nhất cho Mỹ, với kim ngạch nhập khẩu đạt 534 tỷ USD năm ngoái (chiếm gần 16% tổng giá trị nhập khẩu của Mỹ). Canada đứng ngay sau với 382 tỷ USD. Người Mỹ mua những thứ này không phải để “ban ơn”, mà vì các nhà máy, doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ đang phụ thuộc cốt lõi vào chúng.
Việc chuyển sang cơ chế rà soát hàng năm thực chất là đòn bẩy để ông Trump ép hai nước láng giềng nhượng bộ sâu hơn trong các hồ sơ đơn lẻ như thâm hụt thương mại, thị trường lao động và năng lượng. Tuy nhiên, cái giá phải trả là sự bất định bao trùm lên giới kinh doanh — những thực thể đã đổ hàng tỷ USD để xây dựng chuỗi cung ứng Bắc Mỹ ổn định.
PHẦN II: THÔNG ĐIỆP CỨNG RẮN TỪ OTTAWA — CANADA SẴN SÀNG CHO MỌI KỊCH BẢN
Trước áp lực ngày càng tăng từ Washington, chính trường Canada đã có những phản ứng vô cùng quyết liệt và mang tính trực diện.
Trong bài diễn văn nhân ngày Quốc khánh Canada, Thủ tướng Mark Carney đã đưa ra một thông điệp mạnh mẽ, trực tiếp đối đầu với hệ tư tưởng dân túy MAGA đang tràn sang biên giới. Ông kết thúc bài phát biểu bằng thông điệp có chủ ý rõ rệt: “Canada chân thật, Canada mạnh mẽ, Canada tự do, Canada dành cho tất cả mọi người mãi mãi.”
Thủ tướng Carney nhấn mạnh, một liên minh bền vững phải được xây dựng dựa trên sự hợp tác, tôn trọng lẫn nhau, chứ không thể dựa trên việc một nước lớn áp đặt ý chí lên nước nhỏ. Ông khẳng định tương lai của Canada phải do người Canada quyết định, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào những lựa chọn được đưa ra tại Tòa Bạch Ốc.
Bài phát biểu của ông Carney cũng gián tiếp chỉ trích thứ chính trị chia rẽ: “Chính trị kiểu dân túy thường sống bằng nỗi sợ hãi — sợ người nhập cư, sợ sự đa dạng… Cứ gặp khó khăn kinh tế là quay qua đánh văn hóa. Giá nhà tăng thì lôi người đồng tính ra chửi, công nhân lo mất việc thì đổ lỗi cho sự đa dạng. Cái bài ấy quá cũ.” Ông khẳng định sự đa dạng không phải là gánh nặng, mà là nền móng tự cường của Canada.
Ngay sau đó, Ngoại trưởng Canada cũng đưa ra tuyên bố đanh thép trước thông tin Mỹ trì hoãn USMCA: Canada đã sẵn sàng cho mọi kịch bản. Chính phủ Ottawa đang phối hợp chặt chẽ với giới doanh nghiệp và nghiệp đoàn để xây dựng một nền kinh tế mạnh hơn, mở rộng thị trường toàn cầu và chủ động giảm sự lệ thuộc vào một đối tác thất thường như Hoa Kỳ dưới thời kỳ MAGA.
PHẦN III: TÂM ĐIỂM 2,2 TỶ USD — KHI QUYỀN LỰC CÔNG THÀNH MÁY ĐẾM TIỀN CHƠI GIỮA THANH THIÊN BẠCH NHẬT
Bất chấp những căng thẳng thương mại quốc tế, con số gây rúng động Washington tuần này chính là 2,2 tỷ USD. Đó là số tiền cá nhân ông Donald Trump thu về chỉ riêng trong năm 2025 – năm đầu tiên của nhiệm kỳ tổng thống thứ hai.
Theo bản công bố tài chính dài 927 trang được Văn phòng Đạo đức Chính phủ Hoa Kỳ (OGE) đưa ra hôm 30 tháng 6, dòng tiền chảy vào hệ sinh thái của gia đình Trump không còn đến từ các lĩnh vực truyền thống như khách sạn hay sân golf, mà bùng nổ từ những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp bởi chính sách hành pháp:
1. Kỷ nguyên của “Tiền mã hóa Tổng thống” (Crypto Presidential) Từng lên án tiền điện tử là “một trò lừa đảo”, ông Trump đã thay đổi hoàn toàn thái độ khi nhận ra tiềm năng khai thác dòng vốn từ những người ủng hộ. Trong năm 2025, hơn 1 tỷ USD đã đổ vào các thương vụ crypto liên quan đến gia đình ông:
-
Công ty tiền mã hóa World Liberty Financial (WLF) gắn với gia đình Trump đem về hơn 500 triệu USD từ việc bán các sản phẩm kỹ thuật số và token quản trị.
-
Đơn vị CIC Digital LLC thu về hơn 600 triệu USD từ các đồng “memecoin” in hình mặt Trump, được tung ra thị trường chỉ vài ngày trước lễ nhậm chức lần thứ hai.
2. Nghi vấn xung đột lợi ích quốc tế Bản kê khai tài chính phơi bày những trình tự thời gian khiến các nhà quan sát không thể không đặt dấu hỏi về an ninh quốc gia và sự toàn vẹn của công quyền:
-
Hồ sơ UAE: Một công ty có liên hệ với chính phủ UAE đã chi ra khoảng 500 triệu USD để mua một phần lớn doanh nghiệp tiền điện tử của gia đình Trump ngay trước ngày ông tuyên thệ nhậm chức. Vài tháng sau đó, chính quyền Trump chính thức phê chuẩn một thỏa thuận cho phép UAE tiếp cận các loại vi mạch điện toán tiên tiến dùng trong Trí tuệ Nhân tạo (AI) — bất chấp những cảnh báo nghiêm trọng từ giới tình báo về an ninh quốc gia.
-
Món quà từ Qatar: Chính phủ Qatar đã trao tặng một chiếc máy bay phản lực trị giá hàng trăm triệu USD cho ông Trump. Chiếc máy bay này đang được sử dụng như chuyên cơ Air Force One và ông Trump được cho là đang tìm cách giữ lại tài sản này sau khi rời nhiệm sở thông qua cơ chế thư viện tổng thống.
3. Hoạt động giao dịch cổ phiếu tích cực bất thường Ông Trump đã khai báo hơn 20.000 giao dịch cổ phiếu trong các tài khoản đầu tư cá nhân, gấp 24 lần so với các giai đoạn trước. Một người nắm giữ vị trí điều hành tối cao của quốc gia, nắm giữ các thông tin tình báo kinh tế mật, lại có một danh mục mua bán dày đặc:
-
Hồ sơ cho thấy ông Trump đã mua cổ phiếu của tập đoàn Dell ngay trước khi công ty này nhận được hợp đồng béo bở trị giá 10 tỷ USD từ Ngũ Giác Đài.
-
Ông cũng liên tục sử dụng diễn đàn Tổng thống để công khai khen ngợi các tập đoàn công nghệ lớn như Nvidia, Apple và Microsoft — những công ty mà gia đình ông đang nắm giữ cổ phần lớn, trực tiếp đẩy giá cổ phiếu tăng vọt ngay sau phát ngôn.
Bên cạnh đó, ông cũng thu về khoảng 80 triệu USD từ các khoản “dàn xếp pháp lý” với các tập đoàn truyền thông lớn như Meta, YouTube — những đơn vị vốn đang chịu sự điều tra, quản lý và cấp phép trực tiếp từ các cơ quan hành pháp liên bang do ông bổ nhiệm.
KẾT LUẬN: ĐẦM LẦY ĐƯỢC CẤP PHÉP VÀ SỰ BÌNH THƯỜNG HÓA THAM NHŨNG
Donald Trump từng đắc cử nhờ khẩu hiệu đanh thép “Tát cạn đầm lầy Washington” (Drain the Swamp). Nhưng nhìn vào bản báo cáo tài chính 2025, cái đầm lầy tham nhũng cũ không hề mất đi; nó chỉ được tư nhân hóa, lập thành khu tự trị có cổng thu phí mang thương hiệu gia đình Tổng thống.
Trong một nền Cộng hòa khỏe mạnh, Tổng thống phải có bổn phận tự cách ly khỏi các thương vụ kinh doanh riêng để bảo vệ sự chính đáng của công quyền. Nhưng hiện nay, khi Bộ Tư pháp nằm dưới quyền hành pháp và Quốc hội do Đảng Cộng hòa kiểm soát, hệ thống kiểm soát và đối trọng (checks and balances) gần như bị tê liệt.
Sự nguy hiểm lớn nhất của mô hình này không chỉ nằm ở số tiền 2,2 tỷ USD, mà nằm ở sự bình thường hóa. Khi các vụ bê bối diễn ra hàng ngày, các con số khổng lồ được phơi bày hàng tuần, công luận sẽ rơi vào trạng thái mệt mỏi và tê liệt nhận thức. Khi điều bất thường được chấp nhận như một lẽ hiển nhiên, tham nhũng không cần phải lẩn trốn nữa. Nó ngang nhiên vận hành giữa thanh thiên bạch nhật, biến chiếc ghế quyền lực phụng sự quốc gia thành một công ty gia đình siêu lợi nhuận, để lại hậu quả lạm phát và bất ổn cho toàn thể nhân dân Mỹ và nền kinh tế toàn cầu gánh chịu.
Theo Ngô Phong 247 / Biên tập bởi Vietnamweek.net
