Nguyễn Tiến Trung
Những ngày qua, giới công nghệ và an ninh mạng xôn xao trước một sự kiện vừa diễn ra tại hội nghị bảo mật Hexacon ở Paris: hai chuyên gia an ninh mạng kỳ cựu người Mỹ gốc Việt (anh Dương Ngọc Thái và anh Bruce Đặng) đã biểu diễn trực tiếp cách chiếm toàn quyền kiểm soát một chiếc iPhone đời mới thông qua ứng dụng Signal và iMessage. Đáng chú ý, chiếc iPhone sau khi bị tấn công dù có tắt nguồn rồi bật lại vẫn bị kiểm soát hoàn toàn.
Nhiều người lo lắng: “Trước giờ tưởng Signal và iPhone là an toàn nhất rồi, sao lại bị hack?”
Bản chất vấn đề không phải do thuật toán mã hóa của Signal bị bẻ gãy. Mã hóa vẫn an toàn tuyệt đối trên đường truyền. Điểm yếu nằm ở bộ phận xử lý và đọc tệp tin (như văn bản, hình ảnh, PDF) trên chính chiếc điện thoại. Kẻ tấn công gửi một tập tin chứa bẫy ngầm, người dùng chỉ cần bấm mở (1-click) là mã độc kích hoạt, vượt qua các lớp bảo vệ và chiếm quyền điều khiển thiết bị.
Trong thời gian chờ Apple và các nhà phát triển phát hành bản vá bảo mật, dưới đây là những biện pháp phòng vệ thực tế cần làm ngay, được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên:
CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ CẦN LÀM NGAY (THEO THỨ TỰ ƯU TIÊN):
1. Bật ngay “Chế độ phong tỏa” (Lockdown Mode) trên iPhone
Đây là tấm khiên mạnh nhất của Apple để triệt tiêu bề mặt tấn công. Nó tự động chặn hầu hết các tập tin đính kèm phức tạp và liên kết lạ gửi qua iMessage cũng như trình duyệt. Riêng với iMessage, Apple không có nút tắt tập tin tự động, do đó Lockdown Mode là giải pháp tối ưu duy nhất.
Cách làm: Vào Cài đặt (Settings) ==> Quyền riêng tư & Bảo mật (Privacy & Security) ==> cuộn xuống chọn Chế độ phong tỏa (Lockdown Mode) ==> Bật và khởi động lại máy.
2. Tắt hoàn toàn tính năng tự động tải tập tin trên Signal
Cách làm: Mở Signal ==> bấm vào Ảnh đại diện / Profile icon (góc trên bên trái) ==> Cài đặt (Settings) ==> Dữ liệu và bộ nhớ (Data Usage). Tại đây, với từng mục (Ảnh / Âm thanh / Video / Tài liệu), hãy chuyển trạng thái kết nối về “Không bao giờ” (Never).
Khuyến nghị: Nên tắt tự động tải cho toàn bộ các mục để máy không tự ý tải bất kỳ tập tin độc hại nào về khi bạn chưa cho phép.
3. Xác minh qua kênh thứ hai trước khi mở bất kỳ tập tin nào
Nếu nhận được một tệp tin (PDF, Word, zip, ảnh, link) gửi đến bất ngờ, ngay cả khi gửi từ tài khoản của một người bạn quen, tuyệt đối không bấm mở ngay. Tài khoản của bạn bè có thể đã bị chiếm đoạt.
Hãy gọi điện thoại trực tiếp hoặc nhắn tin qua một nền tảng liên lạc khác để xác nhận: “Bạn có vừa gửi tập tin này cho mình không?”
4. Kiểm tra cảnh báo Apple Threat Notifications và liên hệ hỗ trợ khẩn cấp
Nếu tài khoản Apple của bạn hiển thị thông báo tấn công có chủ đích từ hãng (Apple Threat Notification), thiết bị của bạn có thể đang bị nhắm tới bởi phần mềm gián điệp cấp nhà nước. Hãy giữ nguyên hiện trường thiết bị và liên hệ ngay các tổ chức hỗ trợ khẩn cấp phi lợi nhuận uy tín:
* Digital Security Helpline (Access Now): Hỗ trợ 24/7 cho các nhà hoạt động xã hội, nhà báo, người dùng có nguy cơ. Liên hệ qua email: help@accessnow.org hoặc trang web: https://www.accessnow.org/help
* Digital Lab (Amnesty International): Đơn vị chuyên phân tích mã độc và phần mềm gián điệp trên điện thoại. Liên hệ qua: digitalteam@amnesty.org hoặc trang web:
5. Cập nhật phần mềm ngay khi có bản vá
Hãy kiểm tra cập nhật thường xuyên. Ngay khi Apple hoặc Signal phát hành bản cập nhật mới, hãy cập nhật ngay lập tức vì đó là cách vá dứt điểm lỗ hổng.
6. Duy trì thói quen tắt và khởi động lại iPhone định kỳ
Dù bản demo tại Hexacon cho thấy mã độc này có thể duy trì sau khi khởi động lại máy (untethered), việc tắt máy khởi động lại định kỳ (ví dụ mỗi ngày hoặc cách ngày) vẫn là thói quen rất tốt để loại bỏ nhiều dòng mã độc/spyware thông thường khác vốn chỉ cư trú tạm thời trên bộ nhớ RAM.
Mong là anh em bạn bè của mình là những người bảo vệ nhân quyền và thúc đẩy dân chủ luôn được an toàn! Bộ đôi iPhone và Signal vẫn rất an toàn nếu anh em làm theo các bước trên. Do tài khoản Facebook của mình bị hạn chế hiển thị nên anh chị em ai đọc được bài này thì có thể nhắn cho người quen, bạn bè của mình đọc và làm theo.
