Có một ý tưởng ngoại giao khiến người ta phải giật mình: Putin muốn tổ chức một cuộc gặp ba bên với Donald Trump và Tập Cận Bình để bàn về việc chấm dứt chiến tranh ở Ukraine, tại Diễn đàn APEC ở Thẩm Quyến, Trung Quốc vào ngày 18-19 tháng 11, trong khi Tổng thống Volodymyr Zelenskyy không được mời tham dự!
Theo Wall Street Journal, đề xuất này được Putin đưa ra trong cuộc điện đàm với Trump ngày 9/10. Moskva muốn tận dụng mối quan hệ đang được cải thiện với Washington để tìm kiếm một thỏa thuận có lợi cho Nga.
Nhưng câu chuyện trở nên đáng chú ý hơn sau cuộc gặp giữa Tổng thống Đức Frank-Walter Steinmeier và Tập Cận Bình tại Bắc Kinh.
Theo lời Steinmeier, khi ông đề cập đến khả năng tổ chức hội nghị ba bên về Ukraine, Tập Cận Bình tỏ ra ngạc nhiên. Nhà lãnh đạo Trung Quốc cho rằng đây là cuộc xung đột của châu Âu và người châu Âu phải có mặt tại bàn đàm phán. Bắc Kinh cũng không xác nhận có sự chuẩn bị cho một hội nghị riêng về Ukraine.
Tất nhiên, không nên vội xem đây là sự thay đổi lập trường của Trung Quốc. Bắc Kinh vẫn có quan hệ chiến lược với Moskva và chưa từ bỏ cách tiếp cận riêng đối với cuộc chiến. Nhưng phản ứng được Steinmeier thuật lại cũng cho thấy Trung Quốc không muốn dễ dàng nhận vai trò trong một cuộc mặc cả mà mình chưa chắc có lợi ích gì để gánh chịu.
Điều đáng nói hơn nằm ở chính ý tưởng của Putin.
Nga là bên đưa quân xâm lược Ukraine. Mỹ là một cường quốc có ảnh hưởng rất lớn đến diễn biến cuộc chiến. Trung Quốc có quan hệ kinh tế và chính trị sâu rộng với Nga. Ba nước có thể có những lợi ích cần trao đổi với nhau, nhưng họ lấy tư cách gì để quyết định tương lai của một quốc gia không có mặt tại bàn?
Ukraine không phải một vùng đất vô chủ. Không phải một món hàng để Trump và Putin mặc cả, rồi Tập Cận Bình đứng ra chứng kiến hoặc bảo đảm. Đằng sau những đường biên giới trên bản đồ là hàng triệu con người, những thành phố bị phá hủy, những gia đình ly tán và hàng trăm nghìn sinh mạng đã phải trả giá cho cuộc chiến.
Muốn chấm dứt chiến tranh là điều đáng hoan nghênh. Nhưng hòa bình không thể được xây dựng bằng cách tước đi quyền quyết định của chính quốc gia đang phải chiến đấu để tồn tại.
Cũng cần nói rõ: châu Âu không thể đứng ngoài. Ukraine là một phần của an ninh châu Âu. Ba Lan, Đức, Pháp và các nước láng giềng có quyền lợi chính đáng trong việc bảo đảm một nền hòa bình lâu dài, chứ không phải một khoảng ngừng bắn để Nga chuẩn bị cho cuộc xâm lược tiếp theo.
Tôi cho rằng có một nguyên tắc cần được nhắc lại: các cường quốc có thể thương lượng với nhau, nhưng không thể nhân danh hòa bình để phân chia số phận của một quốc gia khác.
Thế giới đã từng chứng kiến những thỏa thuận giữa các cường quốc mà người dân của những quốc gia nhỏ hơn phải gánh chịu hậu quả. Chúng ta không nên quay trở lại thời kỳ mà số phận các dân tộc được quyết định sau những cánh cửa đóng kín ở các thủ đô lớn.
Và nếu có một câu mà người Ukraine cần nói với những người đang muốn ngồi lại để quyết định tương lai của họ, thì đó chính là:
ĐỪNG CẬY MÌNH LÀ CƯỜNG QUỐC MÀ QUYẾT ĐỊNH SỐ PHẬN CỦA TÔI KHÔNG CÓ TÔI!
Hòa bình cho Ukraine, nhưng phải là hòa bình có chủ quyền, có công lý và có sự đồng thuận của chính người Ukraine.
