Trong nhiều tháng, Tổng thống Donald Trump liên tục tuyên bố rằng việc loại bỏ Nicolás Maduro đã giúp Hoa Kỳ giành được nguồn dầu khổng lồ của Venezuela. Nhưng tuyên bố có dầu và thực sự đưa được dầu lên khỏi mặt đất là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Các tập đoàn năng lượng Hoa Kỳ không chịu đầu tư nhanh và lớn như ông Trump mong muốn. Họ nhìn thấy cơ sở hạ tầng xuống cấp, tình hình an ninh bất ổn và hàng loạt rủi ro chưa được giải quyết. Khi khu vực tư nhân không muốn lao vào, chính quyền Trump đưa ra một giải pháp chưa từng thấy: biến chính phủ Hoa Kỳ thành nhà đầu tư dầu mỏ.
Theo thỏa thuận được công bố tối thứ Sáu, Washington sẽ không còn chỉ đứng ra kết nối doanh nghiệp Mỹ với Venezuela. Chính phủ Hoa Kỳ sẽ trực tiếp nắm cổ phần trong một công ty tư nhân, hưởng quyền mua dầu ưu đãi và có lợi ích tài chính gắn với sản lượng trong tương lai. Đáng chú ý nhất, cơ quan nắm giữ quyền lợi đó lại là Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ (Ngũ Giác Đài). Nói thẳng ra, Ngũ Giác Đài đang bị kéo ra khỏi nhiệm vụ quốc phòng truyền thống để bước vào một thương vụ dầu mỏ đầy tranh cãi.
Công ty được lựa chọn là North American Blue Energy Partners, do doanh nhân người Venezuela Alejandro Betancur lãnh đạo. Công ty này có cơ hội khai thác 17 mỏ dầu được cho là chứa khoảng 65 tỷ thùng (tương đương 1/5 trữ lượng dầu của Venezuela). Quyền khai thác có thể kéo dài tới một thế kỷ.
Theo kế hoạch:
-
Hoa Kỳ sẽ nắm 35% cổ phần thụ động trong công ty.
-
Washington được ưu tiên mua 20% sản lượng với giá thành sản xuất.
Văn phòng Vốn Chiến lược thuộc Bộ Quốc phòng dự kiến thực hiện khoản đầu tư này thông qua chứng quyền (warrants). Văn phòng này vốn được thành lập để hỗ trợ những ngành quan trọng đối với an ninh quốc gia thông qua bảo lãnh hoặc cho vay, nhưng giờ đây nó trở thành công cụ sở hữu một phần doanh nghiệp khai thác dầu mỏ tại Venezuela. Điều này làm mờ ranh giới giữa an ninh quốc gia, đầu tư thương mại và mục tiêu chính trị cá nhân của một tổng thống.
Thỏa thuận này được hình thành sau nhiều tháng thương lượng kín. Tổng thống Trump và Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodríguez được cho là đã thống nhất các đường nét chính trong cuộc điện đàm trước đó. Hoa Kỳ không ký trực tiếp với chính phủ Venezuela mà đầu tư vào công ty tư nhân được chính quyền Caracas cấp quyền khai thác. Cách làm này nhằm tạo khoảng cách pháp lý nhưng đặt ra câu hỏi lớn: Một chính quyền không qua bầu cử có quyền đem tài nguyên quốc gia ra cam kết suốt một thế kỷ hay không?
Alejandro Betancur từng bị điều tra tại Tây Ban Nha và Thụy Sĩ về cáo buộc rửa tiền. Dù chưa có cáo trạng chính thức, hai năm qua công ty của ông đã trở thành nhà sản xuất dầu tư nhân lớn thứ hai tại Venezuela, chỉ sau Chevron.
Ngoại trưởng Marco Rubio gọi thỏa thuận là một thắng lợi lớn giúp bảo đảm nguồn dầu giá thấp và giảm giá xăng cho người dân Mỹ. Bà Rodríguez hứa hẹn thỏa thuận mang lại 100 tỷ USD đầu tư, hơn 200 tỷ USD tiền thuế và hàng nghìn việc làm. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định ngành dầu khí Venezuela (hiện chỉ sản xuất khoảng 1 triệu thùng/ngày) cần hàng chục tỷ USD và nhiều năm phục hồi cơ sở hạ tầng, nên thỏa thuận khó có thể giúp hạ giá xăng nhanh chóng như ông Trump hứa.
Động cơ chính trị thể hiện rõ khi chính quyền Trump đối mặt với căng thẳng kéo dài ở Iran gây áp lực lên giá nhiên liệu trước kỳ bầu cử giữa kỳ vào tháng 11. Việc dùng sức mạnh nhà nước dựng lên một nhà đầu tư mới do doanh nghiệp tư nhân Mỹ (như ExxonMobil hay ConocoPhillips) ngại rủi ro không tham gia cũng tạo ra nghịch lý: Công ty do Washington hậu thuẫn có thể trở thành đối thủ trực tiếp của chính ngành dầu khí Hoa Kỳ.
Về mặt pháp lý, Hiến pháp Venezuela năm 1999 quy định trữ lượng dầu thuộc về quốc gia và không thể bị bán. Nếu một chính phủ mới tại Caracas lên nắm quyền, họ có thể kiện ra tòa hoặc quốc hữu hóa tài sản. Thỏa thuận này đã gây phản ứng dữ dội trong cộng đồng người Venezuela. Cựu quan chức Diego Arria gọi đây là hành động “chiếm đoạt” và vi hiến.
Nguồn : Inside Trump’s Plan to Give the Pentagon a Stake in Venezuela’s Oil Riches
