Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố hiệp ước phòng thủ Mecca không nhắm vào Iran

Lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định rằng hiệp ước phòng thủ ba bên mới ký kết với Ả Rập Xê Út và Pakistan không nhằm mục tiêu chống lại Iran.

Hôm thứ Bảy, Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan cho biết hiệp ước này không xác định Iran hay bất kỳ quốc gia nào khác là mối đe dọa chung.

Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca được ký kết vào thứ Sáu bởi Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, trong đó nêu rõ: một cuộc tấn công vũ trang vào một trong ba nước sẽ được coi là cuộc tấn công vào cả ba.

“Không có mối đe dọa chung nào được chúng tôi đưa vào văn bản,” ông Fidan chia sẻ với hãng thông tấn nhà nước Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời nói thêm rằng những quốc gia không tấn công các bên tham gia ký kết sẽ không bị coi là mục tiêu.

Ông Fidan mô tả hiệp ước này “về mặt kỹ thuật” tương tự như điều khoản phòng thủ tập thể Theo Điều 5 của NATO, nơi mà một cuộc tấn công vào một thành viên sẽ được xử lý như một cuộc tấn công vào toàn bộ liên minh.

Tuy nhiên, hình thức phản ứng sẽ tùy thuộc vào từng hoàn cảnh cụ thể.

Ông Fidan cho biết, quốc gia bị tấn công sẽ phải gửi yêu cầu hỗ trợ và nêu rõ loại hình trợ giúp cần thiết. Điều đó có thể bao gồm từ tình báo, hậu cần, đạn dược cho đến việc triển khai các đơn vị quân sự.

Liên minh cũng sẽ thành lập các ủy ban chính trị và quân sự — quy tụ các bộ trưởng ngoại giao, bộ trưởng quốc phòng và các nguyên thủ quân sự — cùng một ban thư ký đặt tại Ả Rập Xê Út.

Ngoại trưởng Fidan cho biết ba nước sẽ hợp tác trong việc huấn luyện chung, chia sẻ thông tin tình báo, hậu cần, đánh giá mối đe dọa và khả năng phối hợp tác chiến giữa các lực lượng quân sự.

Hợp tác trong ngành công nghiệp quốc phòng cũng dự kiến là một phần đáng chú ý của hiệp ước. Ông Fidan cho biết đây là một trong những chủ đề chính được ba nhà lãnh đạo thảo luận tại Mecca, bao gồm cả cách các nước có thể tận dụng công nghệ quân sự của nhau.

Bộ trưởng Thổ Nhĩ Kỳ tiết lộ rằng công tác chuẩn bị cho thỏa thuận này đã được tiến hành trong gần 2 năm 8 tháng, điều này cho thấy hiệp ước không đơn thuần được soạn thảo để phản ứng lại những căng thẳng hiện tại liên quan đến Iran.

Bất chấp những lời đảm bảo từ Ankara, một số quan chức Iran đã đặt dấu hỏi về thỏa thuận và cảnh báo Ả Rập Xê Út không nên dựa vào các đối tác mới để đảm bảo an ninh.

Ông Mahmoud Nabavian, thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran, nhận định lãnh đạo Ả Rập Xê Út nên hiểu rằng việc hợp tác với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan sẽ không đảm bảo an ninh cho họ.

Một thành viên khác của ủy ban, ông Ebrahim Rezaei, cũng hạ thấp giá trị của hiệp ước khi gọi đây chỉ là một “thỏa thuận trên giấy”.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi không trực tiếp nhắc đến hiệp ước trong bài đăng trên mạng xã hội X vào thứ Sáu, nhưng ông kêu gọi các quốc gia trong khu vực hãy tự lực cánh sinh và theo đuổi cái mà ông mô tả là “tình anh em chân chính”.

Đồng thời, ông nhấn mạnh sức mạnh và trạng thái sẵn sàng chiến đấu của lực lượng vũ trang Iran.

Ông Fidan phác họa thỏa thuận này như một phần của nỗ lực rộng lớn hơn nhằm giao trách nhiệm lớn hơn cho các quốc gia trong khu vực đối với an ninh của chính mình.

“Các thế lực bá quyền bên ngoài đi vào khu vực không giải quyết được vấn đề; họ chỉ làm cho chúng thêm trầm trọng,”ông nói với Anadolu.

Ông mô tả Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Xê Út và Pakistan là “các quốc gia nòng cốt” của sáng kiến và làm rõ rằng Ankara muốn khuôn khổ này tiếp tục mở rộng.

“Theo tầm nhìn của Tổng thống chúng tôi, chúng ta không nên chỉ dừng lại ở ba quốc gia,” ông Fidan nói. “Chúng ta nên phát triển và nếu cần, đưa tất cả các nước về chung dưới mái nhà này.”

Theo ông Fidan, một số quốc gia đã bày tỏ sự quan tâm. Ông kỳ vọng Ai Cập — quốc gia mà ông gọi là “đối tác tự nhiên” — sẽ gia nhập sau khi các vấn đề kỹ thuật còn tồn đọng được giải quyết.

Hiện tại, nhiều chi tiết vận hành thực tế vẫn cần được làm rõ, bao gồm cách thức quân đội ba nước sẽ phối hợp thế nào khi khủng hoảng xảy ra.

Tuy nhiên, việc thành lập các ủy ban theo kế hoạch, ban thư ký thường trực cùng sự tập trung vào khả năng phối hợp tác chiến và hợp tác công nghiệp quốc phòng cho thấy hiệp ước này hướng tới mục tiêu phát triển xa hơn một tuyên bố phòng thủ chung đơn thuần.