Tác giả: Hoang Hai
Vietnam Week – 22/4/2026
Vietnam Week – 22/4/2026
Chỉ vài giờ trước hạn chót tối 22/4 (giờ Washington), Tổng thống Donald Trump đã bất ngờ gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran. Động thái này được đưa ra sau yêu cầu trực tiếp từ Pakistan – quốc gia đang đóng vai trò trung gian. Trên Truth Social, Trump viết: “Dựa trên việc chính phủ Iran đang bị chia rẽ nghiêm trọng… và theo yêu cầu của Field Marshal Asim Munir cùng Thủ tướng Shehbaz Sharif, tôi đã chỉ đạo Quân đội Mỹ tiếp tục duy trì Blockade và gia hạn Ceasefire đến khi Iran đưa ra đề xuất thống nhất”.
Đây là lần thứ hai Trump “chớp mắt trước” trong vòng chưa đầy hai tuần. Lần đầu là khi ông tuyên bố Eo biển Hormuz “permanently open” rồi phải chứng kiến Iran đóng cửa trở lại chỉ sau 24 giờ. Lần này, dù vẫn giữ nguyên phong tỏa cảng và đe dọa “quân đội đã sẵn sàng”, ông lại phải nhượng bộ để “mua thêm thời gian”.
Từ “chiến thắng trên mạng” đến eo biển đóng cửa
Cách đây chưa đầy một tuần, Trump đã tuyên bố đắc thắng trên mạng xã hội: Hormuz đã mở lại nhờ sức ép của Mỹ. Iran lập tức bác bỏ, khẳng định việc mở eo biển chỉ mang tính điều kiện và gắn liền với yêu cầu dỡ phong tỏa. Không có thỏa thuận chung nào được xác nhận. Kết quả: Eo biển Hormuz đóng cửa trở lại. Tàu chở dầu Ấn Độ Sanmar Herald bị lực lượng IRGC bắn trực tiếp, buộc phải quay đầu khẩn cấp. Đoạn ghi âm radio của thuyền trưởng cầu cứu đã lan truyền rộng rãi.
“Chiến thắng trên mạng” một lần nữa phá vỡ thực tế ngoại giao. Mỹ có thể dùng sức mạnh quân sự để khởi động chiến tranh nhanh chóng, nhưng không thể kiểm soát hậu quả khi thiếu khung pháp lý quốc tế và sự buy-in từ đồng minh.
Ngoại giao cá nhân: Sức mạnh không thay thế luật lệ
Đây chính là cái giá của lối ngoại giao cá nhân kiểu Trump – dựa trên deal trực tiếp, tweet, áp lực cá nhân và quan hệ “thương vụ bất động sản”. Ông dùng đặc phái viên, đe dọa công khai, rồi lại phải nhờ Pakistan làm trung gian để kéo Iran trở lại bàn đàm phán tại Islamabad. Iran vẫn cứng rắn với 10 điều kiện tiên quyết, đòi dỡ phong tỏa hoàn toàn trước khi nói chuyện và yêu cầu Phó Tổng thống J.D. Vance phải có mặt trực tiếp vì thiếu tin tưởng vào các đặc sứ khác.
Vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad đã bị hủy. JD Vance không bay. Tehran gọi động thái gia hạn của Trump là “chiêu trò” để che đậy ý định tấn công. Blockade vẫn duy trì → eo biển Hormuz vẫn bị kiểm soát gián tiếp → giá dầu vẫn biến động.
Lập luận cốt lõi ở đây không phải Mỹ yếu về quân sự, mà là cách tiếp cận: tuyên bố thắng lợi đơn phương trước khi có thỏa thuận thực chất làm suy yếu lòng tin, thu hẹp không gian đàm phán. Eo biển Hormuz – “eo biển dùng cho hàng hải quốc tế” theo UNCLOS – đang phơi bày nghịch lý: Mỹ có thể khởi động chiến tranh, nhưng không kiểm soát được hậu quả nếu thiếu đồng minh và luật lệ quốc tế.
Pháp và Anh đã triệu tập liên minh 35–50 quốc gia để bảo vệ hàng hải độc lập với Mỹ – tín hiệu rõ ràng rằng đồng minh đang “vượt qua Mỹ” để bảo vệ nguyên tắc chứ không phải chống Mỹ.
Trump chớp mắt trước: Một khoảng nghỉ mong manh
Việc gia hạn ngừng bắn vô thời hạn hôm 21/4 là “pha bẻ lái” đầy kịch tính. Nó cho thấy áp lực ngoại giao đang lớn hơn ngôn ngữ cứng rắn trên mạng. Trump vừa muốn giữ hình ảnh “mạnh tay”, vừa phải nhượng bộ để tránh leo thang toàn diện – đặc biệt khi giá dầu tăng, lạm phát nội địa và áp lực bầu cử giữa kỳ đang đè nặng.
Nhưng đây chỉ là khoảng nghỉ mong manh. Không có thỏa thuận thực chất, blockade vẫn duy trì, Iran vẫn coi đây là “áp lực” chứ không phải nhượng bộ. Cửa sổ đàm phán đang hẹp dần. Putin tiếp tục hưởng lợi gián tiếp từ kẽ hở dầu mỏ Nga (Mỹ vừa gia hạn miễn trừ 30 ngày), trong khi Mỹ đang sa lầy cả về quân sự lẫn nội bộ.
Kết luận
Không một cường quốc nào – kể cả Mỹ – có thể duy trì quyền lực lâu dài nếu thiếu đồng minh, luật lệ và sự chính danh. “Chiến thắng trên mạng” và ngoại giao cá nhân có thể tạo ảo giác kiểm soát ngắn hạn, nhưng đang phá vỡ trật tự dựa trên luật lệ, khiến thế giới hỗn loạn hơn và khiến chính Mỹ phải trả giá.
Eo biển Hormuz vẫn là bài kiểm tra khắc nghiệt nhất đối với phong cách Trump. Lần này, ông đã chớp mắt trước. Câu hỏi còn lại là: Iran sẽ tận dụng khoảng nghỉ này như thế nào, và Washington sẽ học được bài học gì trước khi “cửa sổ cơ hội” đóng lại hoàn toàn?
(Bài viết dựa trên các nguồn: NYT, Reuters, AP, Al Jazeera và phát ngôn chính thức của các bên tính đến tối 21/4/2026).
