Liệu Bộ Tư pháp có thể sử dụng một đặc quyền về thực thi pháp luật làm điều khoản trong một thỏa thuận dàn xếp dân sự hay không?

Câu hỏi của bạn đã chạm đúng vào mâu thuẫn cốt lõi và nghiêm trọng nhất về mặt thể chế trong toàn bộ vụ việc này.

Để trả lời ngắn gọn: Theo quy định pháp lý truyền thống và nguyên tắc phân chia thẩm quyền, Bộ Tư pháp (DOJ) KHÔNG THỂ nghiễm nhiên dùng quyền kiểm toán của IRS làm “món hàng” để trao đổi trong một thỏa thuận dân sự. Tuy nhiên, việc chính quyền hiện tại vẫn thực hiện được điều này xuất phát từ việc họ đang lợi dụng những “lỗ hổng vùng xám” (gray areas) và sự đứt gãy trong hệ thống kiểm soát quyền lực.

Dưới đây là 3 lý do vì sao thỏa thuận này bị giới chuyên gia pháp lý đánh giá là vi phạm nguyên tắc thể chế nghiêm trọng:

1. Vi phạm tính độc lập về thẩm quyền giữa các Bộ (Inter-agency Authority)

• IRS thuộc Bộ Ngân khố (Treasury Department), không thuộc Bộ Tư pháp (DOJ): Bộ Tư pháp chỉ đại diện cho Chính phủ Liên bang trong các vụ kiện tranh tụng (litigation). Họ không có thẩm quyền quản lý hành chính đối với quy trình nghiệp vụ nội bộ của IRS.

• Việc “hứa thay” cơ quan khác: Việc DOJ ký một thỏa thuận dàn xếp dân sự cam kết rằng IRS sẽ không kiểm toán một cá nhân hay tập đoàn giống như việc Bộ Quốc phòng ký thỏa thuận hứa rằng Bộ Giao thông sẽ không xử phạt vi phạm giao thông của một ai đó.

2. Xung đột trực tiếp với Đạo luật Cấm Can thiệp Kiểm toán (26 U.S.C. § 7217)

Sau bê bối Watergate, Quốc hội Mỹ đã thông qua luật nghiêm cấm Tổng thống, Phó Tổng thống và các quan chức Nhà Trắng chỉ đạo hoặc yêu cầu IRS bắt đầu, dừng hoặc sửa đổi bất kỳ cuộc kiểm toán thuế nào.

• Ngoại lệ dành cho Bộ trưởng Tư pháp: Luật có một điều khoản ngoại lệ hẹp cho phép Bộ trưởng Tư pháp gửi yêu cầu bằng văn bản tới IRS, nhưng điều này chỉ áp dụng cho các điều tra hình sự liên quan, chứ không phải để ban phát “quyền miễn trừ kiểm toán” trong một vụ kiện dân sự về rò rỉ thông tin.

• Nguy cơ pháp lý cho nhân viên IRS: Bất kỳ nhân viên kiểm toán nào của IRS tuân theo chỉ thị dừng kiểm toán từ thỏa thuận này đều có nguy cơ vi phạm pháp luật liên bang và có thể bị điều tra hình sự dưới một chính quyền khác trong tương lai.

3. Bản chất “Tự phục vụ” (Collusive & Self-Dealing) bị Tòa án chỉ trích

Trong các vụ kiện dân sự thông thường, khi hai bên hòa giải, Tòa án thường tôn trọng thỏa thuận. Tuy nhiên, ở đây xảy ra hiện tượng cùng một bên ngồi ở cả hai phía của bàn đàm phán:

• Nguyên đơn là Donald Trump (với tư cách cá nhân).

• Bị đơn là Chính phủ Liên bang Mỹ, do Bộ Tư pháp (thuộc quyền chỉ đạo của Tổng thống Trump) đại diện.

Chính vì vậy, Thẩm phán liên bang tại Miami đã gọi đây là hành vi “tự phục vụ lợi ích riêng” (self-dealing). Bộ Tư pháp đã không hề đưa ra các lập luận bào chữa vốn có để bảo vệ ngân khố nhà nước, mà lại chủ động chấp nhận trao một đặc quyền hành pháp vô tiền khoáng hậu để dập tắt vụ kiện của chính sếp mình.

📌 Tóm lại

Về mặt nguyên tắc pháp lý chuẩn mực, câu trả lời là KHÔNG. Việc dùng quyền kiểm toán của IRS làm điều khoản hòa giải dân sự là sự biến tướng quyền lực hành pháp và vi phạm nguyên tắc phân lập thẩm quyền.

Tuy nhiên, về mặt thực tế chính trị, thỏa thuận này vẫn tạm thời tồn tại vì hai yếu tố:

1. Tòa án thụ lý vụ kiện tuyên bố họ thiếu thẩm quyền tái thẩm (lack of jurisdiction) để đơn phương bác bỏ một thỏa thuận hòa giải dân sự khi cả hai bên đệ đơn rút kiện.

2. Bộ bộ máy nhân sự pháp lý hàng đầu tại Bộ Ngân khố và IRS — những người có trách nhiệm tuýt còi vi phạm này — đều đã từ chức hoặc bị thay thế.

Đây chắc chắn sẽ là một trong những tiền lệ pháp lý tranh cãi nhất bị đưa ra mổ xẻ và có thể bị đảo ngược khi thể chế hành pháp có sự thay đổi trong tương lai.

Nguồn tham khảo :https://www.nytimes.com/2026/08/03/business/trump-irs-todd-blanche.html