LONDON, ngày 12/1 (Reuters) – Các tập đoàn giao dịch dầu mỏ toàn cầu đã nổi lên như những bên thắng thế sớm trong cuộc đua kiểm soát dòng dầu thô Venezuela, đi trước các “ông lớn” năng lượng của Mỹ vốn đang dè dặt trước rủi ro tín dụng và pháp lý, đồng thời giành được một cơ hội kinh doanh có thể sinh lợi lớn tại quốc gia sở hữu trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các tập đoàn dầu khí lớn của Mỹ sẽ đầu tư hàng chục tỷ USD vào Venezuela để nhanh chóng tái thiết ngành dầu mỏ đang xuống cấp nghiêm trọng, sau khi Mỹ kiểm soát Tổng thống Nicolas Maduro hồi đầu tháng 1. Ông Trump đã gặp các lãnh đạo dầu khí hàng đầu tại Nhà Trắng vào thứ Sáu, khi chính quyền của ông phác thảo kế hoạch dài hạn nhằm huy động 100 tỷ USD để thúc đẩy sản lượng dầu của Venezuela.
Tuy nhiên, những công ty đầu tiên giành được các hợp đồng kinh doanh sau hành động quân sự của Mỹ tại Caracas lại không phải là các tập đoàn dầu khí Mỹ, mà là hai nhà giao dịch dầu mỏ: Vitol (có trụ sở tại Hà Lan) và Trafigura (đặt trụ sở tại Singapore).
Theo bốn nguồn tin trong ngành am hiểu các cuộc đàm phán, chính phủ Mỹ đã lựa chọn các “đại gia” thương mại này vì họ phù hợp hơn để nhanh chóng khôi phục xuất khẩu dầu của Venezuela. Đây được xem là ưu tiên hàng đầu của Washington trước khi quá trình tái thiết có thể bắt đầu, nhằm tạo nguồn thu từ xuất khẩu dầu – dưới sự giám sát của Mỹ – để tài trợ cho chính phủ lâm thời của Tổng thống Delcy Rodríguez tại Caracas.
“Mọi việc liên quan đến việc đảm bảo và tiếp thị những thùng dầu thô đầu tiên của Venezuela đã được thực hiện với tốc độ kỷ lục, nhằm mang lại lợi ích cho cả người dân Mỹ và Venezuela,” một quan chức Nhà Trắng nói với Reuters.
Venezuela phụ thuộc nặng nề vào xuất khẩu dầu mỏ để có nguồn thu ngân sách, và đã bị cắt nguồn thu này gần một tháng do lệnh phong tỏa mà ông Trump áp đặt nhằm gia tăng áp lực lên ông Maduro.
Washington và Caracas hiện đang hoàn tất một thỏa thuận trị giá 2 tỷ USD để bán tối đa 50 triệu thùng dầu thô cho các nhà máy lọc dầu Mỹ và các khách hàng khác. Số dầu này trước đó bị mắc kẹt trên các tàu chở dầu ngoài khơi Venezuela và trong các bể chứa do lệnh phong tỏa.
Theo quan chức Nhà Trắng, việc tạo điều kiện cho các đợt bán dầu ban đầu là yếu tố then chốt để đảm bảo dòng tiền quay trở lại Venezuela, phục vụ các dịch vụ thiết yếu, đồng thời thiết lập một quy trình duy trì dòng chảy ổn định của hoạt động sản xuất, bán và lọc dầu thô Venezuela.
Trafigura và Vitol đã nhận được các giấy phép đặc biệt sơ bộ để đàm phán và xuất khẩu dầu thô Venezuela. Giám đốc điều hành Trafigura, ông Richard Holtum, cho biết tại cuộc họp ở Nhà Trắng với ông Trump rằng Trafigura sẽ bốc xếp chuyến hàng đầu tiên ngay trong tuần này.
MẠNG LƯỚI TOÀN CẦU – LỢI THẾ CỦA CÁC NHÀ GIAO DỊCH
Các nhà giao dịch này đã cạnh tranh trực tiếp với Chevron để giành các thỏa thuận cung ứng. Chevron hiện là tập đoàn dầu khí Mỹ duy nhất còn hoạt động tại Venezuela, với tư cách là đối tác thiểu số trong các liên doanh với công ty dầu khí quốc doanh PDVSA. Chevron đang nắm giữ giấy phép của chính phủ Mỹ, cho phép họ được miễn trừ khỏi các lệnh trừng phạt từng được Washington áp đặt nhằm cắt nguồn thu dầu mỏ của ông Maduro.
Trafigura cho biết họ là một trong số rất ít công ty có thể thực hiện các thỏa thuận có quy mô và độ phức tạp như vậy, nhờ quy mô hoạt động, đội tàu vận tải toàn cầu và mạng lưới logistics rộng khắp.
Vitol cũng khẳng định họ có bề dày kinh nghiệm trong việc xử lý các giao dịch phức tạp, đòi hỏi sự linh hoạt cao về logistics, vận hành và tài chính.
Theo ba người tham dự các cuộc họp tại Nhà Trắng, các nhà giao dịch giành được hợp đồng xuất khẩu dầu Venezuela còn vì họ có mức chấp nhận rủi ro cao hơn và linh hoạt hơn so với các tập đoàn dầu khí niêm yết lớn.
Các nhóm pháp lý và cố vấn đã khuyến cáo một số nhà sản xuất dầu lớn của Mỹ không nên tham gia vào các chuyến hàng dầu ban đầu, do nguy cơ các chủ nợ của Venezuela có thể tìm cách tịch thu nguồn thu từ các giao dịch này, theo lời một nguồn tin.
“Làm sao có thể đảm bảo rằng các chủ nợ sẽ không khởi kiện tại Mỹ hoặc ở nơi khác?” – một cố vấn của một công ty dầu khí Mỹ về các vấn đề liên quan đến Venezuela đặt câu hỏi.
Chính phủ Mỹ đã trấn an các công ty giao dịch rằng họ sẽ bảo vệ các giao dịch này bằng cách kiểm soát các tài khoản ngân hàng liên quan đến việc bán dầu và che chắn nguồn thu khỏi các chủ nợ, theo ba nguồn tin am hiểu vấn đề.
Ông Trump đã hành động nhanh chóng vào thứ Sáu khi ban hành một sắc lệnh hành pháp, ngăn các tòa án và chủ nợ phong tỏa nguồn thu từ việc bán dầu Venezuela được giữ trong các tài khoản do Bộ Tài chính Mỹ kiểm soát, Nhà Trắng cho biết hôm thứ Bảy.
Venezuela hiện đang nợ hơn 150 tỷ USD nợ nước ngoài. Trong số các chủ nợ có chính những công ty dầu khí mà ông Trump muốn họ tham gia tái thiết ngành dầu mỏ Venezuela. ConocoPhillips và Exxon Mobil vẫn đang tìm cách thu hồi gần 14 tỷ USD liên quan đến các vụ quốc hữu hóa tài sản cách đây 20 năm.
ĐẦU TƯ VÀ TÁI THIẾT
Ông Trump và ê-kíp của mình đã nói với các công ty dầu khí rằng họ cần đầu tư và tái thiết ngành trước, còn việc trả nợ sẽ được tính đến sau.
Các công ty dầu khí Mỹ cũng tỏ ra dè dặt trước rủi ro tuân thủ pháp lý khi bán dầu từ các tàu chở dầu từng bị Washington đưa vào danh sách đen do liên quan đến hoạt động giao dịch dầu bị trừng phạt, theo ba nguồn tin trong ngành vận tải biển.
Nhiều tàu trong “đội tàu bóng tối” chuyên chở dầu bị trừng phạt đã quá cũ, có bảo hiểm và chứng nhận an toàn không rõ ràng hoặc lỗi thời – những yêu cầu bắt buộc để cập cảng tại nhiều quốc gia. Các tàu này không đáp ứng các tiêu chuẩn thuê tàu nghiêm ngặt của các tập đoàn dầu khí lớn của Mỹ, theo hai nguồn tin.
Một yếu tố khác khiến các “ông lớn” dầu khí Mỹ không mặn mà với việc tham gia sâu vào giao dịch dầu ngắn hạn là các khoản đầu tư khổng lồ của họ tại Trung Quốc, theo một nguồn tin. Các tập đoàn này đã đầu tư hàng chục tỷ USD vào Trung Quốc.
Bắc Kinh đã lên án hành động của Mỹ tại Venezuela. Trung Quốc là một trong những chủ nợ lớn nhất của Venezuela, và PDVSA đã thanh toán các khoản nợ này bằng cách giao dầu.
Phần lớn số dầu trị giá 2 tỷ USD trong thỏa thuận đang được hoàn tất ban đầu được dự kiến xuất sang các nhà máy lọc dầu Trung Quốc. Các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc đã là khách hàng mua dầu Venezuela lớn nhất kể từ khi Mỹ áp đặt các lệnh trừng phạt đối với các nhà giao dịch chính của Venezuela vào năm 2020.
Các tập đoàn dầu khí Mỹ muốn Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với hoạt động giao dịch dầu, đồng thời yêu cầu Venezuela ban hành khung pháp lý đủ hấp dẫn để họ có thể hợp tác và đầu tư lâu dài.
CEO EXXON: VENEZUELA “KHÔNG THỂ ĐẦU TƯ”
Tại cuộc họp ở Nhà Trắng với ông Trump, CEO Exxon Mobil Darren Woods gọi Venezuela là “không thể đầu tư” và cho rằng cần có các bảo đảm an ninh cũng như cải cách luật dầu khí trước khi Exxon có thể quay trở lại. Ông Woods nhấn mạnh Venezuela đã hai lần quốc hữu hóa tài sản của Exxon trong quá khứ.
Hôm Chủ nhật, ông Trump nói rằng ông có thể sẽ ngăn Exxon đầu tư vào Venezuela. “Tôi không thích phản ứng của Exxon,” ông nói.
CEO ConocoPhillips, ông Ryan Lance, cũng cho biết tại cuộc họp rằng công ty ông là chủ nợ phi chính phủ lớn nhất, với khoảng 12 tỷ USD tiền bồi thường đang chờ giải quyết liên quan đến việc bị quốc hữu hóa tài sản. Ông Trump nói với ông Lance rằng Mỹ sẽ không “nhìn lại những gì đã mất” trong quá khứ tại Venezuela.
Theo khuôn khổ các thỏa thuận mới, các công ty giao dịch cũng sẽ cung cấp dầu nhẹ cho Venezuela để pha loãng dầu nặng, phục vụ xuất khẩu, theo hai nguồn tin. Các nguồn tin trong ngành cho biết Vitol đã bốc xếp chuyến hàng nhiên liệu đầu tiên cho mục đích này vào cuối tuần vừa qua.
