3926–REFILE: Flames and large plume of black smoke seen rising near Riyadh airport
3067–Smoke rises from tanker El Gaia after incident in Strait of Hormuz
https://www.wsj.com/world/
Saudi Arabia Spent Months Trying to Bypass Hormuz. Now There’s No Way Around It.
Threats to the Red Sea have shut the kingdom’s workaround
SAUDI ARABIA ĐÃ DÀNH NHIỀU THÁNG NỖ LỰC TÌM CÁCH TRÁNH EO BIỂN HORMUZ. GIỜ ĐÂY, KHÔNG CÒN LỐI ĐI NÀO KHÁC.
Các mối đe dọa tại Biển Đỏ đã chặn đứng giải pháp thay thế của Vương quốc này.
Dưới đây là tóm tắt các điểm chính của bản tin:
- Tuyến tránh bị vô hiệu hóa: Saudi Arabia đã dành nhiều tháng dùng đường ống Đông-Tây (East-West Pipeline) chuyển dầu ra cảng Yanbu ở Biển Đỏ để né eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các cuộc tấn công bằng drone từ Iraq và hành động phong tỏa của lực lượng Houthi khiến tuyến đường này bị đóng cửa hoàn toàn.
- Buộc phải quay lại eo biển Hormuz: Không còn lựa chọn nào khác, Saudi Aramco phải tăng cường xuất khẩu dầu từ vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz. Để giảm rủi ro, họ dùng tàu trung chuyển qua Hormuz rồi giao dầu cho khách hàng châu Á (Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản) ngay ngoài khơi bờ biển Oman.
- Chi phí & sản lượng bị ảnh hưởng nặng nề:
- Chi phí vận tải biển tăng vọt (từ ~4,5 triệu USD lên tới gần 63 million USD cho một chuyến tàu từ cảng Ras Tanura đến Ninh Ba, Trung Quốc).
- Sản lượng khai thác dầu của Saudi Arabia rơi xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ.
- Ý nghĩa địa chính trị: Sự cố cho thấy các tuyến đường ống tránh né không thể hoàn toàn thay thế vai trò của eo biển Hormuz, đồng thời làm gia tăng áp lực lạm phát và giá nhiên liệu trên toàn cầu.
2/ 5714–SHORT PROFILE: Iran’s president to fly to New York for UN General Assembly, his office says
TỔNG THỐNG IRAN CÓ CƠ HỘI HIẾM HOI ĐỂ TRÌNH BÀY QUAN ĐIỂM VỚI THẾ GIỚI
Hoàn cảnh của phái đoàn Tehran trong chuyến thăm New York dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc năm nay đặc biệt khác thường.
Dưới đây là tóm tắt các điểm chính của bản tin:
- Hoàn cảnh đặc biệt: Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian dẫn đầu đoàn đại biểu sang New York tham dự Đại hội đồng LHQ. Đây là sự kiện hiếm hoi một nhà lãnh đạo quốc gia đang trong cuộc xung đột/chiến tranh trực tiếp với Mỹ lại xuất hiện ngay trên đất Mỹ.
- Hạn chế đi lại và mua sắm nghiêm ngặt: Chính quyền Mỹ áp đặt các quy định hạn chế chặt chẽ:
- Phái đoàn Iran chỉ được di chuyển trong phạm vi cố định giữa sân bay, khách sạn (Millennium Hilton) và trụ sở LHQ.
- Cấm mua sắm hàng xa xỉ hoặc đến các cửa hàng bán sỉ/bán lẻ lớn (như Costco, Sam’s Club) nếu không có sự cho phép từ Bộ Ngoại giao Mỹ.
- Quy mô đoàn bị cắt giảm đáng kể (nhiều nhân viên truyền thông bị từ chối cấp visa).
- Diễn đàn phát biểu và nỗ lực ngoại giao:
- Phát biểu dự kiến vào thứ Tư tới sẽ là cơ hội để ông Pezeshkian trình bày quan điểm của Iran, chỉ trích hành động của Mỹ – Israel và khẳng định Iran hành động để tự vệ.
- Bất chấp căng thẳng, phía Iran đang tìm cách gặp gỡ đại diện các học viện/viện nghiên cứu chính sách của Mỹ và Châu Âu.
- Thái độ từ phía Mỹ: Tổng thống Donald Trump cho biết ông đang trong trạng thái “cân nhắc” (deciding mode) và không loại trừ khả năng sẽ có một cuộc gặp trực tiếp với Tổng thống Iran bên lề kỳ họp.
3/ https://www.wsj.com/world/
In Trump, Xi Sees ‘Rare Window’ to Convince Taiwan That Resistance Is Futile
Beijing is courting Taiwan’s opposition—and quietly helped stage its leader’s landmark visit to the mainland—to pull the island into its orbit
Ở TRUMP, TẬP NHÌN THẤY ‘CỬA SỔ HIẾM HOI’ ĐỂ THUYẾT PHỤC ĐÀI LOAN RẰNG SỰ PHẢN KHÁNG LÀ VÔ ÍCH
Bắc Kinh đang lôi kéo sự phản đối của Đài Loan – và âm thầm hỗ trợ tổ chức chuyến thăm mang tính bước ngoặt của lãnh đạo Đài Loan tới đại lục – để kéo hòn đảo này vào quỹ đạo của mình
Dưới đây là tóm tắt các điểm chính của bản tin:
- Chiến lược “không cần nổ súng” của Bắc Kinh: Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình xem nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump là “cơ hội hiếm có” để thuyết phục người dân Đài Loan rằng sự kháng cự là vô ích. Thay vì chỉ dùng áp lực quân sự, Trung Quốc đang tăng cường lôi kéo các lực lượng đối lập tại Đài Loan, đặc biệt là Quốc dân đảng (KMT).
- Chuyến thăm lịch sử được dàn xếp từ trước:
- Tháng 4/2026, Chủ tịch KMT Trịnh Lệ Văn (Cheng Li-wun) đã có chuyến thăm đại lục kéo dài 6 ngày và gặp trực tiếp ông Tập Cận Bình.
- Dù được truyền thông chú ý, các đàm phán trước chuyến đi đã được giữ kín: Quan chức Trung Quốc và KMT đã thảo luận về ngôn từ phát biểu từ nhiều tháng trước, và bà Trịnh đã chia sẻ trước bản thảo bài phát biểu phản đối Đài Loan độc lập.
- Trong chuyến đi, bà Trịnh sử dụng lập trường về “Thỏa thuận 1992” gần hơn với cách giải thích của Bắc Kinh (nhấn mạnh “Một Trung Quốc” và bỏ qua cách hiểu riêng của phía Đài Loan).
- Khai thác sự hoài nghi về cam kết của Mỹ:
- Bắc Kinh lợi dụng tâm lý lo ngại tại Đài Loan rằng ông Trump có thể rút lại sự hỗ trợ để đổi lấy thỏa thuận kinh tế với Trung Quốc (ông Trump từng chỉ trích ngành bán dẫn Đài Loan và hoãn duyệt gói bán vũ khí 14 tỷ USD).
- Một cuộc khảo sát gần đây cho thấy chỉ khoảng 24% cử tri Đài Loan coi Mỹ là đồng minh đáng tin cậy.
- Tác động tâm lý và chiến tranh thông tin:
- Trung Quốc đẩy mạnh các chiến dịch nhận thức trên không gian mạng (dùng deepfake, AI, hợp tác với KOLs) nhằm chế giễu đảng Dân tiến (DPP) cầm quyền và lan truyền thông điệp rằng Mỹ sẽ bỏ rơi Đài Loan.
- Các cơ quan an ninh Đài Loan cũng phát hiện các chiến dịch truyền thông liên quan đến Bắc Kinh can thiệp ủng hộ bà Trịnh trong cuộc bầu cử Chủ tịch KMT.
- Mục tiêu chính trị dài hạn: Bắc Kinh hướng tới các cuộc bầu cử địa phương tại Đài Loan và xa hơn là cuộc bầu cử người lãnh đạo đảo Đài Loan vào năm 2028, với hy vọng đưa KMT trở lại cầm quyền để thúc đẩy quá trình xích lại gần đại lục.
4/5265–ARCHIVE: China’s Xi expected to travel to the US this week to meet Trump
What Does Trump Want From Xi?
Start with no more help for Iran to target and kill Americans.
ÔNG TRUMP MUỐN GÌ TỪ ÔNG TẬP?
Trước hết là chấm dứt việc hỗ trợ Iran nhắm mục tiêu và sát hại người Mỹ.
Dưới đây là tóm tắt các điểm chính từ quan điểm của Ban Biên tập (Editorial Board) bài báo:
- Mục đích cuộc gặp: Tổng thống Donald Trump tiếp đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhằm hướng tới “sự ổn định chiến lược”, nhưng Ban Biên tập cho rằng cuộc gặp cần mang lại những kết quả thực chất thay vì chỉ dừng lại ở các tuyên bố chung hay cam kết mua nông sản/máy bay.
- Vấn đề Iran & Xung đột Trung Đông:
- Mỹ cần yêu cầu Bắc Kinh ngừng hỗ trợ Iran (chia sẻ dữ liệu vệ tinh định vị mục tiêu, mua dầu, cung cấp bán dẫn cho vũ khí) cũng như ngừng phủ quyết các nỗ lực giám sát trừng phạt tại LHQ.
- Việc hỗ trợ Iran và Nga cho thấy các hành động của Trung Quốc không mang tính thiện chí đối với Mỹ.
- An ninh công nghệ & Trí tuệ nhân tạo (AI):
- Dù hai nước khởi động đối thoại về AI, Mỹ cần cảnh giác trước nguy cơ đánh cắp công nghệ.
- Bài báo đề xuất trừng phạt các thực thể Trung Quốc sao chép/chắt lọc (distill) các mô hình AI của Mỹ và duy trì đòn trừng phạt cấm xuất khẩu chip tiên tiến.
- Đòn đòn bẩy thương mại & Đe dọa trừng phạt:
- Tổng thống Trump nắm lợi thế nhờ luật trừng phạt mới cho phép áp thuế lên tới 100% đối với các quốc gia mua dầu khí của Nga (trong đó Trung Quốc là khách hàng lớn nhất).
- Trong bối cảnh kinh tế nội địa Trung Quốc suy yếu và phụ thuộc vào xuất khẩu, Mỹ có thể gây áp lực để Bắc Kinh chấm dứt việc hạn chế xuất khẩu đất hiếm và các đòn tấn công mạng.
- Vấn đề Đài Loan (Trọng tâm của ông Tập Cận Bình):
- Bắc Kinh muốn Mỹ hoãn hoặc hủy gói bán vũ khí 14 tỷ USD cho Đài Loan. Ban Biên tập cảnh báo việc nhượng bộ yêu cầu này sẽ là một sai lầm lịch sử, làm giảm khả năng răn đe và gây hoang mang cho chính quyền Đài Loan.
5/ 5265–ARCHIVE: China’s Xi expected to travel to the US this week to meet Trump
https://www.nytimes.com/2026/
With Time on His Side, Xi Seeks to Extend Truce With Trump
Facing an American president constrained by war and politics, China’s leader may seek to lock in a tactical truce while he shores up a fragile economy at home.
TẬN DỤNG LỢI THẾ VỀ THỜI GIAN, ÔNG TẬP TÌM CÁCH KÉO DÀI THỎA THUẬN ĐÌNH CHIẾN VỚI ÔNG TRUMP
Trước một Tổng thống Mỹ đang bị kìm chân bởi các vấn đề chiến tranh và chính trị, nhà lãnh đạo Trung Quốc có thể sẽ tìm cách củng cố một thỏa thuận đình chiến mang tính chiến thuật, trong khi tập trung vực dậy nền kinh tế đang bấp bênh trong nước.
Dưới đây là tóm tắt các điểm chính từ bài báo:
- Lợi thế về thời gian: Trong khi Tổng thống Donald Trump chịu áp lực lớn từ cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11/2026 và các xung đột quân sự, Chủ tịch Tập Cận Bình bước vào nhiệm kỳ thứ 4 với quyền lực tuyệt đối, giúp ông có tâm thế kiên nhẫn hơn để kéo dài thời gian đình chiến thương mại.
- Mục tiêu chiến lược của Bắc Kinh: Ông Tập Cận Bình muốn duy trì tình trạng “đình chiến chiến thuật” nhằm:
- Tập trung xử lý các vấn đề kinh tế nội địa (khủng hoảng bất động sản, thất nghiệp ở giới trẻ, dư thừa sản xuất).
- Tiếp tục cải tổ bộ máy lãnh đạo quân đội và tích lũy sức mạnh công nghệ, quân sự.
- Tận dụng việc Mỹ bị phân tâm bởi cuộc chiến với Iran và các đồng minh để làm suy giảm vị thế của Washington.
- Định hình lại vị thế đối đầu: Sau đợt trả đũa thuế quan và việc Bắc Kinh thắt chặt xuất khẩu đất hiếm năm ngoái khiến Mỹ phải kêu gọi đình chiến, Trung Quốc hiện tự tin đối đầu ở vị thế bình đẳng hơn và xem Mỹ là một cường quốc “nguy hiểm nhưng đang suy yếu”.
- Bản chất của khẩu hiệu “Ổn định chiến lược”: Khái niệm “sự ổn định chiến lược mang tính xây dựng” mà ông Tập thúc đẩy thực chất là yêu cầu Mỹ chấp nhận các giới hạn, dừng việc mở rộng trừng phạt chip hay bán vũ khí cho Đài Loan. Giới phân tích đánh giá thỏa thuận này mang tính thời điểm hơn là chiến lược lâu dài.
- Suisheng Zhao, giám đốc điều hành của Trung tâm Trung Quốc tại Đại học Denver, cho biết: “Ông Tập rất muốn nói với Trump rằng: ‘Hãy tiếp tục, giữ nguyên lộ trình’. “Đối với Tập, Trump đại diện cho một cơ hội cho Trung Quốc, vì vậy ưu tiên của ông ấy là câu giờ thêm.”
- Chiến thuật “Ngoại giao thượng đỉnh”: Trung Quốc chủ động lôi kéo ông Trump vào các cuộc họp thượng đỉnh phô trương hình thức nhưng ít nội dung thực chất. Việc này giúp kiềm chế các quyết định bất ngờ từ phía ông Trump, đồng thời đánh bóng hình ảnh của ông Tập Cận Bình như một nhà lãnh đạo toàn cầu đối với công chúng trong nước.
6/https://www.nytimes.com/2026/
China Promised to Buy More U.S. Farm Goods. It Hasn’t Happened.
Soybeans are the notable exception, revealing Beijing’s selective approach to fulfilling trade commitments ahead of the summit between President Trump and Xi Jinping.
TRUNG QUỐC ĐÃ CAM KẾT MUA THÊM NÔNG SẢN MỸ, NHƯNG ĐIỀU NÀY VẪN CHƯA DIỄN RA.
Đậu tương là trường hợp ngoại lệ đáng chú ý, cho thấy cách tiếp cận có chọn lọc của Bắc Kinh trong việc thực hiện các cam kết thương mại trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình.
Dưới đây là tóm tắt các điểm chính từ bài báo:
- Bội ước cam kết mua nông sản Mỹ: Mặc dù vào tháng 5/2026, Trung Quốc đã đồng ý mua ít nhất 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm cho đến năm 2028 (không tính đậu nành), dữ liệu thực tế cho thấy trong 7 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc mới chỉ chi 3,9 tỷ USD cho các mặt hàng này (chỉ cao hơn một chút so với mức thấp kỷ lục của năm ngoái).
- Ngoại lệ duy nhất – Đậu nành: Đậu nành là mặt hàng duy nhất Trung Quốc đẩy mạnh thu mua đúng như cam kết riêng trước đó (đạt khoảng một nửa mục tiêu 25 triệu tấn của năm 2026). Việc thu mua này chủ yếu do tập đoàn nhà nước Sinograin thực hiện ngay trước thềm thượng đỉnh Trump – Tập Cận Bình, cho thấy đây là một bước đi mang tính địa chính trị.
- Sự sụt giảm nghiêm trọng ở các mặt hàng khác:
- Bắp (Ngô): Doanh số sang Trung Quốc từ tháng 1 đến tháng 7/2026 chỉ đạt 6,9 triệu USD (giảm thảm hại so với mức 5,2 tỷ USD vào năm 2022).
- Các mặt hàng khác: Doanh số lúa mì, bông, thịt bò, thịt heo và cao lương (sorghum) đều sụt giảm hoặc duy trì ở mức rất thấp so với trung bình lịch sử.
- Chiến lược hai mặt của Bắc Kinh:
- Trung Quốc muốn tạo hình ảnh thiện chí và hỗ trợ hình ảnh cho Tổng thống Trump trước kỳ bầu cử giữa kỳ.
- Mặt khác, do nền kinh tế nội địa suy yếu, thuế quan 10% vẫn áp lên hàng Mỹ và sự thiếu tin tưởng vào cam kết lâu dài của Mỹ, các doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc không có động lực thương mại để mua nông sản Mỹ ngoài các đơn hàng chỉ đạo từ chính phủ.
- Nguy cơ căng thẳng tại thượng đỉnh: Sự chậm trễ trong việc thực hiện cam kết nông sản này dự kiến sẽ trở thành điểm gây tranh cãi lớn trong cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình trong tuần này.
7/3364–Japan’s Takaichi retains key ministers in cabinet reshuffle
https://www.nytimes.com/2026/
Japan, Suffering Xi’s Ire, Hopes Trump Can Help Temper China
Japan’s prime minister will meet President Trump to discuss China’s economic and security pressure while also seeking to de-escalate tensions with Beijing.
NHẬT BẢN, ĐANG CHỊU SỨC ÉP TỪ SỰ GIẬN DỮ CỦA ÔNG TẬP, HY VỌNG ÔNG TRUMP CÓ THỂ GIÚP KIỀM CHẾ TRUNG QUỐC
Thủ tướng Nhật Bản sẽ gặp Tổng thống Trump để thảo luận về các áp lực kinh tế và an ninh từ Trung Quốc, đồng thời tìm cách hạ nhiệt căng thẳng với Bắc Kinh.
Dưới đây là tóm tắt các điểm chính từ bản tin:
- Bối cảnh căng thẳng kéo dài: Trong gần một năm qua, Nhật Bản phải chịu áp lực kinh tế và an ninh gay gắt từ Bắc Kinh. Nguyên nhân bắt nguồn từ phát biểu của Thủ tướng Sanae Takaichi ủng hộ Đài Loan, khẳng định Nhật Bản có thể can thiệp quân sự nếu Trung Quốc tấn công hòn đảo này.
- Đòn trả đũa kinh tế từ Trung Quốc:
- Hạn chế đất hiếm: Lượng nam châm đất hiếm xuất khẩu sang Nhật Bản giảm mạnh (giảm 52% trong tháng 7 và 17% trong tháng 8/2026 so với cùng kỳ năm trước).
- Lượng du khách sụt giảm: Lượng khách du lịch Trung Quốc sang Nhật Bản trong tháng 8/2026 giảm tới 59%.
- Đóng băng ngoại giao: Bắc Kinh hạn chế các kênh đối thoại chính thức và yêu cầu Bà Takaichi rút lại tuyên bố về Đài Loan, nhưng phía Nhật Bản từ chối nhượng bộ.
- Mục tiêu của Thủ tướng Takaichi khi gặp Tổng thống Trump:
- Thuyết phục Mỹ duy trì các cam kết an ninh tại Đông Á, đặc biệt là sự hiện diện của hơn 50.000 binh sĩ Mỹ tại Nhật Bản.
- Tận dụng mối quan hệ cá nhân tốt đẹp với ông Trump để phát đi tín hiệu mạnh mẽ tới Chủ tịch Tập Cận Bình rằng alliance Mỹ – Nhật vẫn hoàn toàn khăng khít.
- Bày tỏ mong muốn hạ nhiệt căng thẳng với Trung Quốc nhưng không muốn rơi vào thế phải nhượng bộ.
- Trầm trọng thêm bởi thiếu kênh trung gian: Việc đảng cầm quyền (LDP) mất đi sự hỗ trợ từ đảng Komeito (vốn là cầu nối truyền thống với Bắc Kinh) khiến hai bên thiếu một kênh liên lạc trung gian đáng tin cậy để giải quyết bất đồng.
- Những thách thức khác trong quan hệ Mỹ – Nhật: Ngoài vấn đề Trung Quốc, Bà Takaichi dự kiến phải thảo luận với ông Trump về thương mại, tỷ giá đồng Yên, nguy cơ Mỹ yêu cầu Nhật Bản hỗ trợ tài chính/mặt trận cho chiến dịch ở Iran, cũng như căng thẳng xoay quanh việc Mỹ trừng phạt Thẩm phán Nhật Bản Tomoko Akane (Chủ tịch Tòa án Hình sự Quốc tế ICC).
8/https://www.nytimes.com/2026/
Western Civilization Will Never Be the Same After Trump
VĂN MINH PHƯƠNG TÂY SẼ KHÔNG BAO GIỜ CÒN NHƯ TRƯỚC SAU THỜI TRUMP.
Dưới đây là tóm tắt các điểm chính từ bài phỏng vấn/phân tích trên tờ The New York Times:
- Học thuyết “Chủ nghĩa văn minh” (Civilizationism): Đây là chiến lược đối ngoại mới do giới trí thức “Hữu mới” (New Right) thúc đẩy dưới thời Donald Trump 2.0, thay thế cho các trường phái cũ như “vị thế bá chủ” (primacy) hay “chủ nghĩa quốc tế tự do” (liberal internationalism).
- Bản chất của thế giới đa cực: Học thuyết chia thế giới thành các vùng ảnh hưởng do các “đại cường quốc văn minh” (Mỹ, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ…) chi phối. Các cường quốc này sẽ thống trị khu vực của mình và chấp nhận chung sống hòa bình, không can thiệp vào vùng ảnh hưởng của nhau.
- Định nghĩa lại “Văn minh Phương Tây”:
- Giới “Hữu mới” bác bỏ các giá trị phổ quát như dân chủ hiến pháp, quyền con người hay tính đa nguyên.
- Họ định nghĩa bản sắc Phương Tây dựa trên các yếu tố kế thừa: chủng tộc (da trắng), tôn giáo (Kitô giáo), ngôn ngữ và lãnh thổ. Dưới góc nhìn này, “chủ nghĩa tự do” không phải là nền tảng mà là “căn bệnh” của văn minh Phương Tây.
- Ứng dụng vào chính sách đối ngoại của Mỹ:
- Bán cầu Tây: Kiểm soát chặt chẽ khu vực để ngăn chặn nhập cư và ma túy.
- Châu Âu: Can thiệp vào nội bộ Châu Âu để hỗ trợ các đảng phái cánh hữu/dân tộc chủ nghĩa, chống lại xu hướng tự do.
- Trung Đông & Châu Á: Rút dần sự hiện diện quân sự, công nhận vùng ảnh hưởng của Trung Quốc (bao gồm cả vấn đề Đài Loan).
- Điểm mâu thuẫn giữa lý thuyết và thực tế của ông Trump:
- Bản thân Tổng thống Trump không phải là một nhà tư tưởng thuần túy. Hành động của ông có những điểm chênh lệch với học thuyết này, rõ nhất là việc sa lầy vào cuộc chiến với Iran và duy trì quan hệ đặc biệt với Israel (vốn không được phe New Right coi là một phần của văn minh Phương Tây).
- Thế giới ngày nay quá liên kết để các đại quốc chỉ tập trung vào “sân sau” của mình. Ngoài ra, ranh giới giữa các văn minh rất khó phân định, dễ dẫn đến xung đột thay vì hòa bình như lý thuyết mong đợi.
9/ 3827–Trump on Iran: War will end soon
https://www.nytimes.com/2026/
White House Moves to Take Control of N.I.H. Grants
Federal officials are drafting an executive order that would place grants under review by an outside panel, the latest effort to redirect billions of dollars in research spending.
TÒA BẠCH ỐC CÓ ĐỘNG THÁI GIÀNH QUYỀN KIỂM SOÁT CÁC KHOẢN TÀI TRỢ CỦA NIH
Các quan chức liên bang đang soạn thảo một sắc lệnh hành pháp nhằm đưa các khoản tài trợ này vào quy trình thẩm định bởi một hội đồng độc lập bên ngoài; đây là nỗ lực mới nhất nhằm định hướng lại việc chi tiêu hàng tỷ đô la cho hoạt động nghiên cứu.
Tóm tắt các điểm chính của bài báo (The New York Times):
- Nhà Trắng dự thảo sắc lệnh kiểm soát ngân sách của NIH:
- Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang dự thảo một sắc lệnh hành pháp mới nhằm thành lập một ủy ban bên ngoài có quyền phủ quyết các khoản tài trợ nghiên cứu của Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) – cơ quan có ngân sách 48 tỷ USD.
- Mục tiêu của sắc lệnh là ngăn chặn tài trợ cho các đề tài nghiên cứu không phù hợp với nghị trình chính trị của ông Trump, đặc biệt là các chương trình bị cho là mang tư tưởng “woke” (thức tỉnh) hoặc liên quan đến Đa dạng, Công bằng và Hòa nhập (DEI).
- Gia tăng áp lực lên các trường đại học danh tiếng:
- Quyết định được đưa ra sau cuộc họp căng thẳng tại Phòng Bầu dục, nơi ông Trump thể hiện sự bất bình vì chính quyền chưa thể khuất phục Đại học Harvard và vừa thua hai vụ kiện liên quan đến việc cắt giảm ngân sách nghiên cứu của trường này.
- Mâu thuẫn nội bộ gay gắt:
- Cuộc họp bộc lộ xung đột sâu sắc giữa Russell Vought (Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách – OMB), người muốn siết chặt kiểm soát chính trị và cắt giảm chi tiêu, với Tiến sĩ Jay Bhattacharya (Giám đốc NIH), người cố gắng bảo vệ tính độc lập khoa học và giữ lại ngân sách cho các nghiên cứu y tế (như nghiên cứu về sự bất bình đẳng trong y tế).
- Làn sóng phản đối và các vụ kiện pháp lý:
- Cộng đồng khoa học, y tế và nhiều nghị sĩ Quốc hội (cả hai đảng) đã lên tiếng phản đối gay gắt việc chính trị hóa quá trình xét duyệt tài trợ khoa học vốn dựa trên đánh giá chuyên môn (peer review).
- Hàng nghìn khoản tài trợ đã bị hủy bỏ trước đó, dẫn đến nhiều vụ kiện chống lại chính quyền. Mới nhất, Liên minh Tự do Dân sự Mỹ (ACLU) đã đệ đơn kiện đại diện cho các nhà khoa học, cáo buộc NIH vi phạm Quyền Tự do Ngôn luận (Tu chính án thứ nhất) khi kiểm duyệt các đề tài nghiên cứu.
PEZESHKIAN TỚI NEW YORK: IRAN VỪA ĐÀM PHÁN VỪA CHUẨN BỊ CHO CHIẾN TRANH
NEW YORK — Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian dự kiến rời Tehran ngày 22/9 để tới New York tham dự kỳ họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, trong bối cảnh cuộc chiến giữa Iran và Mỹ bước vào một thời điểm ngoại giao quan trọng.
Trước chuyến đi, Pezeshkian tuyên bố Iran sẽ “kiên quyết bảo vệ” các lập trường của mình tại diễn đàn quốc tế.
Đây không chỉ là một chuyến công du ngoại giao thông thường.
Nó diễn ra đúng lúc Tehran đang gửi tới Washington hai thông điệp song song: Iran muốn tìm đường đàm phán để chấm dứt chiến tranh, nhưng không chấp nhận đàm phán từ vị thế đầu hàng.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã tới New York trước Pezeshkian và dự kiến dừng tại Doha để tham vấn chính quyền Qatar. Qatar hiện là một trong những kênh trung gian quan trọng giữa Tehran và Washington.
Tehran đã đưa điều kiện cho Washington
Cuối tuần qua, Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, nói với Al Jazeera rằng Tehran đã chuyển các điều kiện để nối lại đàm phán với Mỹ thông qua Qatar và đang chờ phản hồi của Tổng thống Donald Trump.
Các điều kiện được công bố gồm:
chấm dứt chiến tranh trên tất cả các mặt trận;
giải phóng các tài sản Iran đang bị phong tỏa;
chấm dứt phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran;
chấm dứt sự can thiệp của Mỹ vào công việc nội bộ Iran;
chấm dứt hỗ trợ của Mỹ đối với các lực lượng đối lập Iran;
chấm dứt các cuộc tấn công của Mỹ vào lãnh thổ Iran.
Rezaei đồng thời tuyên bố Iran đã sẵn sàng cho một cuộc chiến quyết liệt nếu Washington tiếp tục leo thang.
Đây là điểm quan trọng để hiểu tuyên bố của Pezeshkian.
“Kiên quyết bảo vệ lập trường” không đồng nghĩa với đóng cửa ngoại giao.
Ngược lại, Tehran đang cố đưa hai quá trình đi song song: chuẩn bị quân sự để tăng khả năng mặc cả, đồng thời sử dụng ngoại giao để tìm một lối thoát khỏi cuộc chiến kéo dài.
Hormuz trở thành quân bài trung tâm
Một trong những vấn đề khó giải quyết nhất là eo biển Hormuz.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố Iran sẽ không mở lại eo biển cho tới khi các điều kiện của Tehran được đáp ứng và các cam kết của Mỹ được thực hiện.
Điều này biến Hormuz thành một phần của cuộc mặc cả chiến lược.
Đối với Iran, kiểm soát khả năng lưu thông qua Hormuz tạo ra đòn bẩy đối với Mỹ và các nước vùng Vịnh.
Đối với Washington và các quốc gia phụ thuộc vào tuyến vận tải này, vấn đề lại liên quan trực tiếp tới an ninh hàng hải và thị trường năng lượng.
Trong những ngày gần đây, một tàu chở dầu đã bị một vật thể chưa xác định đánh trúng khi đi vào khu vực Hormuz, làm hai thủy thủ bị thương, theo thông tin từ quân đội Anh được AP dẫn lại.
Nhưng chiến tranh vẫn chưa kết thúc
Điều đáng chú ý là dù các kênh ngoại giao đang hoạt động, Iran vẫn chuẩn bị cho khả năng Mỹ tiếp tục tấn công.
Ngày 21/9, Vệ binh Cách mạng Iran cảnh báo rằng nếu Mỹ leo thang, Tehran sẽ thay đổi vũ khí, chiến thuật và mục tiêu, đồng thời tuyên bố có thể “thay đổi địa lý của cuộc chiến.”
Quân đội Iran cũng cáo buộc Mỹ đang chuẩn bị nối lại các cuộc không kích.
Những tuyên bố này chưa phải bằng chứng rằng Washington đã quyết định mở một chiến dịch quân sự mới. Nhưng chúng cho thấy cả hai bên vẫn đang duy trì khả năng leo thang.
New York trở thành một mặt trận ngoại giao
Vì vậy, Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc năm nay có một ý nghĩa đặc biệt đối với cuộc chiến Iran.
Pezeshkian sẽ có cơ hội trình bày trực tiếp quan điểm của Tehran trước cộng đồng quốc tế.
Iran có thể sử dụng diễn đàn này để:
Một là, nhấn mạnh rằng Tehran vẫn sẵn sàng tìm kiếm một thỏa thuận.
Hai là, khẳng định Iran không chấp nhận các điều kiện mà họ cho là buộc nước này phải đầu hàng.
Ba là, đưa vấn đề phong tỏa Hormuz, tài sản bị đóng băng và các cuộc tấn công vào lãnh thổ Iran ra trước dư luận quốc tế.
Bốn là, tìm kiếm sự ủng hộ ngoại giao từ các quốc gia không muốn cuộc chiến lan rộng.
Trong khi đó, Washington cũng có mặt tại New York và Tổng thống Trump đã để ngỏ khả năng gặp Pezeshkian trong tuần lễ Đại hội đồng LHQ.
Điều này tạo ra một tình huống khá đặc biệt:
Hai bên vẫn đe dọa nhau trên chiến trường nhưng có thể cùng xuất hiện trong cùng một không gian ngoại giao.
Iran đang gửi một thông điệp “hai mặt”
Những tuyên bố trong vài ngày qua cho thấy chiến lược của Tehran khá nhất quán.
Một mặt, Iran nói:
Chúng tôi sẵn sàng đàm phán.
Mặt khác:
Nếu Mỹ tiếp tục chiến tranh, Iran sẽ đáp trả.
Mohsen Rezaei thậm chí nói Iran đã thay đổi kế hoạch quân sự, tập trung nhiều hơn vào các tài sản hải quân Mỹ trong khu vực từ Vịnh Ba Tư tới Vịnh Oman và biển Ả Rập.
Đây chính là điều làm cho cuộc gặp ngoại giao nếu xảy ra trở nên khó đoán về kết quả: ngoại giao hiện không thay thế chiến tranh; ngoại giao đang được tiến hành trong bóng của chiến tranh.
Câu hỏi lớn nhất ở New York
Điều cần theo dõi trong những ngày tới không chỉ là bài phát biểu của Pezeshkian.
Có ba câu hỏi quan trọng hơn.
Thứ nhất: Trump có chấp nhận sử dụng kênh Qatar và Pakistan để tiếp tục đàm phán hay không?
Thứ hai: Hai bên có thể tìm được một thỏa thuận tạm thời về Hormuz, cho phép khôi phục một phần hoạt động hàng hải mà không cần giải quyết ngay toàn bộ các vấn đề chiến tranh?
Thứ ba: liệu cuộc gặp giữa các nhà lãnh đạo có thể biến các cuộc tiếp xúc gián tiếp thành một khuôn khổ đàm phán mới hay không?
Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy một thỏa thuận cuối cùng đã hình thành.
Những gì đang tồn tại mới là một cửa sổ ngoại giao rất hẹp, trong khi các hoạt động quân sự và những lời cảnh báo leo thang vẫn tiếp tục.
Vì thế, chuyến đi New York của Pezeshkian có thể được nhìn như một phép thử đối với cả hai bên:
Iran muốn chứng minh rằng họ có thể bước vào phòng đàm phán mà không từ bỏ khả năng chiến đấu. Washington phải quyết định liệu việc tiếp tục gây sức ép quân sự có tạo ra điều kiện cho một thỏa thuận hay làm đóng lại cánh cửa ngoại giao.
Trong lúc đó, Hormuz vẫn là điểm nghẽn.
Và chừng nào eo biển này còn nằm trong cuộc mặc cả, cuộc chiến Iran không chỉ là cuộc đối đầu giữa Washington và Tehran; nó còn là cuộc khủng hoảng đối với toàn bộ hệ thống an ninh và năng lượng của Trung Đông.
—–
Góc “xoáy tin” đáng chú ý: câu chuyện hiện không nên đóng khung đơn giản là “Iran muốn hòa bình hay muốn chiến tranh?” Bằng chứng trong vài ngày qua cho thấy Tehran đang làm cả hai việc cùng lúc: đưa điều kiện đàm phán qua Qatar, chuẩn bị cho Pezeshkian phát biểu tại LHQ, nhưng đồng thời cảnh báo về chiến tranh và giữ Hormuz làm đòn bẩy.
Nếu dùng cho SBTN, một câu mở rất mạnh về mặt thông tin có thể là: “Iran đưa Tổng thống Pezeshkian tới New York với một thông điệp kép: sẵn sàng đàm phán, nhưng không đàm phán dưới sức ép quân sự.”
