Trước khi rời Washington công du châu Á, Tổng thống Donald Trump thừa nhận đội ngũ của ông đang chia làm hai phe: một bên muốn duy trì quan hệ hữu nghị với Bắc Kinh, bên còn lại muốn đẩy căng thẳng lên cao.
MANILA – Theo đưa tin từ The Wall Street Journal, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump lên chuyên cơ Air Force One vào thứ Hai (16/11) để bắt đầu chuyến công du châu Á, đi cùng ông là dàn cố vấn cấp cao vừa trải qua một tuần đấu đá nội bộ gay gắt xung quanh chính sách đối với Trung Quốc và những hệ lụy chính trị từ vụ bê bối liên quan đến tập đoàn chip Nvidia.
Các nguồn tin tham gia thảo luận cho biết, những mâu thuẫn này phản ánh sự chia rẽ cốt lõi trong chính quyền: Liệu các thỏa thuận kinh tế và quan hệ hữu nghị mà ông Trump theo đuổi với Bắc Kinh có xứng đáng để đánh đổi lấy những lỗ hổng an ninh quốc gia có thể kéo dài hàng thập kỷ hay không.
“Một bên muốn thân thiện với Trung Quốc, còn bên kia lại muốn làm bung bét mọi chuyện với họ,” ông Trump phát biểu trước báo giới khi rời Nhà Trắng hôm thứ Hai, mô tả hai luồng quan điểm trong nội các của mình. “Tôi không nghĩ bạn muốn xúc phạm Trung Quốc ngay trước khi đặt chân tới đó.”
Mâu thuẫn quanh vụ bê bối chip Nvidia
Trong nhiều tháng qua, các quan chức nội các Mỹ đã liên tục tranh cãi hậu trường về mức độ kiểm soát quyền tiếp cận chip của Nvidia đối với Trung Quốc.
Theo The Wall Street Journal, trong những ngày gần đây, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã cáo buộc Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick không có hành động ngăn chặn Megaspeed – một công ty có trụ sở tại Singapore bị nghi ngờ tuồn chip tiên tiến của Nvidia sang Trung Quốc bất chấp nhiều tháng cảnh báo từ giới chức an ninh quốc gia. Megaspeed nằm trong số ngày càng nhiều công ty tại Đông Nam Á lợi dụng kẽ hở trong quy định kiểm soát xuất khẩu của Mỹ để cung cấp chip và năng lực điện toán tiên tiến cho các hãng công nghệ Trung Quốc.
Tuy nhiên, Tổng thống Trump dường như đã lên tiếng bảo vệ ông Lutnick khi cho rằng việc trì hoãn các lệnh hạn chế có thể đã giúp tránh được một cuộc đối đầu trực diện với Bắc Kinh. “Tôi hiểu cả hai phía của vấn đề, và tôi sẽ đưa ra quyết định,” ông Trump nói. Cùng ngày thứ Hai, Bộ Thương mại Mỹ cũng đã công bố quy định mới nhằm siết chặt xuất khẩu chip cao cấp sang một số quốc gia để trấn áp các công ty như Megaspeed.
Cả hai ông Bessent, Lutnick cùng Ngoại trưởng Marco Rubio đều tháp tùng Tổng thống Trump trong chuyến công du kéo dài 4 ngày tới Philippines và trung tâm công nghệ Thâm Quyến (Trung Quốc). Những tiết lộ mới về vụ Nvidia được cho là đã tiếp thêm lý lẽ để các quan chức có lập trường cứng rắn như Ngoại trưởng Rubio thúc đẩy cách tiếp cận quyết liệt hơn trước thềm hội nghị.
Dù vậy, Nhà Trắng đang tìm cách hạ nhiệt tác động của những lùm xùm này đối với cuộc gặp sắp tới giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình – lần gặp thứ tư của hai nhà lãnh đạo trong hơn một năm qua. Một quan chức cấp cao Mỹ tiết lộ Tổng thống Trump dự kiến sẽ không đề cập đến vụ việc của Alice Huang, cựu giám đốc điều hành Megaspeed từng có quan hệ tình cảm với cựu CEO Nvidia Jensen Huang và bị phía Mỹ nghi ngờ có liên hệ với tình báo Trung Quốc.
Ưu tiên thỏa thuận kinh tế và thượng đỉnh ba bên
Giới quan sát nhận định có rất ít dấu hiệu cho thấy chuyến thăm Trung Quốc lần này của ông Trump sẽ mang lại lập trường cứng rắn như một số cố vấn mong muốn. Trọng tâm của ông Trump hiện nay là đạt được một thỏa thuận kinh tế mới với ông Tập Cận Bình trước khi lệnh đình chiến thương mại hết hạn vào tháng 1 tới, đồng thời thúc đẩy một hội nghị thượng đỉnh ba bên chưa từng có tiền lệ giữa Mỹ, Trung Quốc và Tổng thống Nga Vladimir Putin để thảo luận về cắt giảm vũ khí hạt nhân cũng như cuộc chiến tại Iran.
Cuộc tranh luận về việc để Trung Quốc tiếp cận công nghệ Mỹ thực chất đã âm ỉ từ trước bê bối Nvidia. Năm ngoái, khi ông Trump tuyên bố cho phép bán dòng chip H200 mạnh mẽ sang Trung Quốc với điều kiện Mỹ hưởng 25% doanh thu, nhiều quan chức cấp cao đã bất đồng về các biện pháp bảo vệ an ninh quốc gia đi kèm. Cuối cùng, Bắc Kinh từ chối nhập khẩu số lượng lớn dòng chip này để tập trung phát triển ngành bán dẫn nội địa và thuê năng lực điện toán từ xa ở các nước khác.
Những rạn nứt kéo dài từ vấn đề Đài Loan đến đất hiếm
Sự khác biệt giữa mục tiêu thương mại của ông Trump và lập trường của các cố vấn cấp cao đã bộc lộ nhiều lần trong nhiệm kỳ thứ hai của ông:
- Vấn đề Đài Loan: Sau cuộc gặp ông Tập vào tháng 5, ông Trump từng mô tả gói bán vũ khí trị giá 14 tỷ USD đang chờ duyệt cho Đài Loan là một “con bài đàm phán rất tốt” với Trung Quốc. Ngay sau đó, Ngoại trưởng Rubio đã khẳng định trước các nhà lập pháp vào tháng 6 rằng các thương vụ này không phải là thứ để mang ra mặc cả. Hiện gói vũ khí này vẫn đang bị đình trệ, trong khi ông Tập Cận Bình tại cuộc gặp hồi tháng 9 ở Washington đã hối thúc ông Trump đưa ra lập trường “phản đối Đài Loan độc lập”.
- Vấn đề Iran: Khi một số thành viên trong đội ngũ bày tỏ lo ngại trước thông tin các công ty Trung Quốc cung cấp hình ảnh vệ tinh hỗ trợ Iran nhắm mục tiêu không kích hồi đầu năm nay, ông Trump lại tỏ ra xem nhẹ: “Về cơ bản họ cũng làm những gì chúng ta làm. Tôi nghĩ [ông Tập] đã hành xử tương đối chừng mực.”
- Đòn bẩy đất hiếm: Sự kiên định của ông Trump trong việc giữ gìn quan hệ với ông Tập trái ngược hẳn với những đòn áp thuế mạnh tay hồi nhiệm kỳ đầu và những tháng đầu nhiệm kỳ hai. Quyền kiểm soát khoáng sản thiết yếu đã mang lại cho Bắc Kinh đòn bẩy đáng kể. Theo một quan chức cấp cao Mỹ, lượng nam châm đất hiếm và các sản phẩm phái sinh xuất sang Mỹ vẫn chậm hơn mong muốn – vấn đề dự kiến sẽ được ông Trump nêu ra với ông Tập. Chính quyền Mỹ từng được cảnh báo rằng toàn bộ các nhà máy sản xuất ô tô tại Mỹ có thể phải đóng cửa trong vòng 2 đến 3 tháng nếu không được bổ sung nguồn cung nam châm đất hiếm từ Trung Quốc.
Bên cạnh đó, thất bại nặng nề của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ vừa qua cũng làm dấy lên lo ngại rằng ông Tập Cận Bình có thể tận dụng vị thế suy yếu về mặt chính trị của Tổng thống Mỹ để gây sức ép. Ông Han Shen Lin, Giám đốc điều hành mảng Trung Quốc tại tập đoàn tư vấn Asia Group, nhận định: “Thất bại của Đảng Cộng hòa làm giảm bớt đòn bẩy đàm phán và thu hẹp không gian xoay xở của ông Trump.”
Bất chấp những lo ngại rằng mối quan hệ giữa ông và cựu CEO Nvidia Jensen Huang có thể đe dọa an ninh quốc gia, Tổng thống Trump vẫn bác bỏ điều này trước giờ lên đường: “An ninh không hề bị đe dọa. Trung Quốc chơi trò chơi của họ với chúng ta, và chúng ta cũng chơi trò chơi của mình với Trung Quốc.”
