TIN TỪ NHIỀU NGUỒN: Mỹ yêu cầu Israel sẵn sàng cho khả năng chiến tranh với Iran tái diễn

Đài truyền hình công Israel Kan đưa tin. Chưa có quyết định tấn công hay thời điểm cụ thể. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) gọi thông tin này là “sự suy đoán thuần túy”, nhưng không đưa ra lời phủ nhận trực tiếp. Trump tuyên bố ông sẽ “không ngần ngại” hành động.

Theo đài truyền hình công Israel Kan, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã thông báo với các sĩ quan quân đội Israel đang có mặt tại Mỹ rằng họ cần chuẩn bị cho khả năng cuộc chiến với Iran có thể tái diễn.

Phóng viên Itay Blumenthal của Kan dẫn lời một quan chức Mỹ không nêu tên cho biết các quốc gia vùng Vịnh cũng nhận được thông điệp tương tự.

Khi được Al Jazeera hỏi, CENTCOM mô tả những thông tin này là “sự suy đoán thuần túy”.

Hiện chưa có thông tin về bất kỳ quyết định nào nhằm tiến hành không kích, và cũng chưa có thời điểm cụ thể nào được công bố.

Thông tin này trái ngược với những phát biểu công khai của Donald Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio trong tuần này, rằng không còn cần thiết phải tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn.

Một ngày trước đó, theo Kan, Nội các An ninh Israel đã chỉ thị quân đội tăng cường chuẩn bị cho khả năng tấn công Iran.

Kan cho biết những mệnh lệnh này “có thể dẫn đến các hoạt động có nguy cơ châm ngòi chiến tranh”.

Benjamin Netanyahu hiện giữ chức thủ tướng lâm thời sau khi mất đa số tại Quốc hội trong cuộc bầu cử tháng 10.

Người có khả năng kế nhiệm ông, Gadi Eisenkot, đã gửi thư yêu cầu Netanyahu không triển khai quân đội “nếu không có mối đe dọa trực tiếp và tức thời”, trong thời gian chờ thành lập chính phủ mới.

Văn phòng Netanyahu gọi bức thư này là thiếu trách nhiệm.

Nội các An ninh Israel dự kiến họp vào Chủ nhật.

Mỹ hiện vẫn có lực lượng quân sự trong khu vực để sẵn sàng hành động nếu có quyết định được đưa ra.

Theo Kan, Mỹ có khoảng 200 máy bay tiếp dầu trên không và hai tàu sân bay; một tàu sân bay thứ ba dự kiến sẽ đến khu vực vào tuần tới.

Hôm thứ Năm, Trump trả lời phỏng vấn Hugh Hewitt rằng trong năm tháng qua không có ai bị thiệt mạng.

Ông nói rằng nếu tình hình diễn biến theo chiều hướng khác, ông “sẽ không ngần ngại”.

Trump cảnh báo rằng nếu Iran giết chết một quan chức cấp cao của Mỹ, thì “Iran sẽ không còn tồn tại được bao lâu nữa”.

Trong khi đó, người đứng đầu cơ quan an ninh Iran, Mohsen Rezaei, đăng tuyên bố rằng nếu Mỹ “phát động một cuộc chiến khác chống lại Iran, mọi căn cứ quân sự tham gia vào hành động gây hấn, từ Tây Á đến châu Âu, đều sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp”.

Điều chưa rõ là liệu tất cả những diễn biến này có dẫn đến một cuộc tấn công hay không, và nếu có thì vào thời điểm nào.

Nội các Netanyahu sẽ họp vào Chủ nhật. Việc Trump sẽ tham gia một cuộc tấn công của Israel hay tìm cách ngăn chặn nó vẫn là câu hỏi chưa có lời giải.

Các nguồn được bài viết dẫn: Kan ngày 12/11 (qua Israel National News và Israel Hayom); Al Jazeera ngày 12/11; APA; Middle East Monitor; The Jerusalem Post; chương trình Hugh Hewitt Show trên Salem ngày 12/11.

II. Bình luận và phân tích

1. Đây là tín hiệu chuẩn bị quân sự, chưa phải bằng chứng Mỹ đã quyết định tái chiến

Điểm quan trọng nhất của bản tin không nằm ở tuyên bố cứng rắn của Trump, mà nằm ở thông tin Kan cho rằng CENTCOM đã thông báo cho quân đội Israel và các nước vùng Vịnh về khả năng chiến tranh tái diễn.

Cần phân biệt ba cấp độ:

• Chuẩn bị quân sự: Các lực lượng được yêu cầu sẵn sàng cho tình huống chiến tranh.

• Răn đe chiến lược: Triển khai lực lượng để gây sức ép, ngăn Iran hành động hoặc buộc Tehran nhượng bộ.

• Quyết định khai chiến: Tổng thống Mỹ hoặc chính phủ Israel quyết định sử dụng vũ lực.

Thông tin hiện có mới hỗ trợ nhận định ở hai cấp độ đầu. Chưa có bằng chứng xác nhận cấp độ thứ ba.

Đặc biệt, phản hồi của CENTCOM gọi thông tin là “mere speculation” không đồng nghĩa với xác nhận kế hoạch tấn công. Nhưng cũng không thể diễn giải thành một lời phủ nhận rõ ràng rằng không có hoạt động chuẩn bị quân sự.

Điều cần theo dõi là liệu những thông báo này có được chuyển thành mệnh lệnh tác chiến hay không.

2. Điểm đáng chú ý: Netanyahu có thể sử dụng quyền lực quân sự trong lúc Israel chuyển giao chính phủ

Đây là yếu tố chính trị đặc biệt quan trọng, thậm chí có thể nguy hiểm hơn bản thân thông tin về việc triển khai quân sự.

Theo kết quả bầu cử Israel ngày 27/10, phe Netanyahu mất đa số. Ngày 8/11, Tổng thống Isaac Herzog chính thức trao cho Gadi Eisenkot nhiệm vụ thành lập chính phủ mới.

Tuy nhiên, trong thời gian Eisenkot thương lượng thành lập liên minh, Netanyahu vẫn giữ chức thủ tướng lâm thời và tiếp tục kiểm soát bộ máy an ninh, quốc phòng.(Government of Israel)

Điều này tạo ra ba vấn đề:

Thứ nhất, tính chính danh của quyết định chiến tranh.

Một chính phủ lâm thời vẫn có trách nhiệm bảo vệ quốc gia, nhưng việc phát động một cuộc chiến mới, không xuất phát từ mối đe dọa trực tiếp và tức thời, đặt ra câu hỏi lớn về tính cần thiết và trách nhiệm chính trị.

Thứ hai, xung đột giữa Netanyahu và người kế nhiệm.

Eisenkot đã yêu cầu Netanyahu không triển khai quân đội nếu không có mối đe dọa trực tiếp và tức thời. Ông còn cảnh báo việc sử dụng quyền lực an ninh trong giai đoạn chuyển tiếp có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với nền dân chủ Israel.

Netanyahu phản bác rằng Eisenkot đang chính trị hóa vấn đề an ninh quốc gia.

Thứ ba, nguy cơ sử dụng chiến tranh để thay đổi cục diện chính trị.

Đây là một giả thuyết cần điều tra, không phải sự thật đã được chứng minh. Nhưng khi một thủ tướng vừa mất đa số, đang đối diện với khả năng mất quyền lực, lại có quyền quyết định triển khai quân đội, thì việc giám sát các quyết định quân sự trở nên đặc biệt cần thiết.

Đáng chú ý, ngày 12/11, Netanyahu đã có cuộc họp kéo dài hơn hai giờ với Eisenkot để thông báo về tình hình an ninh và ngoại giao.(The Times of Israel)

3. Trump đang phát đi hai thông điệp khác nhau: giảm leo thang bằng lời nói, duy trì khả năng chiến tranh bằng quân sự

Đây là điểm cần phân tích sâu đối với chính sách của Nhà Trắng.

Một mặt, Trump và Rubio tuyên bố không cần những đợt không kích quy mô lớn nữa.

Mặt khác, thông tin từ Kan cho thấy Washington vẫn có thể đang duy trì kế hoạch quân sự dự phòng, đồng thời thông báo cho Israel và các quốc gia vùng Vịnh chuẩn bị cho khả năng chiến tranh tái diễn.

Có ba cách giải thích:

• Răn đe Iran: Mỹ duy trì sức mạnh quân sự để Tehran không lợi dụng thời gian ngừng giao tranh nhằm tái xây dựng năng lực tấn công.

• Gây sức ép đàm phán: Việc triển khai lực lượng có thể nhằm buộc Iran chấp nhận những điều kiện của Washington.

• Chuẩn bị cho một chiến dịch mới: Nếu đàm phán thất bại hoặc xuất hiện sự kiện kích hoạt, Mỹ có thể chuyển từ răn đe sang hành động quân sự.

Một chi tiết đáng chú ý: NPR từng đưa tin ngày 22/10 rằng Mỹ và Israel đã chuẩn bị phương án tấn công Iran sau bầu cử giữa kỳ, mặc dù phương án này cũng có thể chỉ nhằm gây sức ép cho đàm phán.(WBUR)

Như vậy, bản tin ngày 12/11 không xuất hiện trong một khoảng trống. Nó tiếp nối những thông tin về kế hoạch quân sự đã được truyền thông đưa ra trước đó.

Tuy nhiên, không thể từ các hoạt động chuẩn bị này kết luận Trump đã quyết định mở lại chiến tranh.

4. Iran đang mở rộng phạm vi đe dọa: Không chỉ Israel mà cả hệ thống căn cứ Mỹ

Tuyên bố của Mohsen Rezaei có ý nghĩa chiến lược đáng chú ý.

Iran cảnh báo rằng nếu Mỹ mở cuộc chiến mới, những căn cứ quân sự tham gia tấn công Iran, từ Tây Á đến châu Âu, sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp.

Điều này có thể mở rộng chiến trường vượt ra ngoài lãnh thổ Iran và Israel.

Mỹ có nhiều cơ sở quân sự và hệ thống hậu cần trong khu vực. Nếu Iran thực hiện lời đe dọa, những mục tiêu có thể bị ảnh hưởng bao gồm:

• Căn cứ không quân và hải quân Mỹ tại Trung Đông.

• Hệ thống radar, phòng thủ tên lửa và cơ sở hậu cần.

• Các tuyến vận tải biển và cơ sở năng lượng vùng Vịnh.

• Những quốc gia cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ hoặc căn cứ để tiến hành chiến dịch.

Nhưng cần phân biệt: tuyên bố trả đũa của Iran chưa phải bằng chứng rằng Tehran có đủ năng lực tấn công thành công tất cả những mục tiêu được nêu.

Nguy cơ lớn nhất là một cuộc tấn công giới hạn có thể tạo ra phản ứng dây chuyền, khiến các bên không còn kiểm soát được mức độ leo thang.

5. Câu hỏi quan trọng nhất đối với nước Mỹ: Ai có quyền quyết định đưa đất nước trở lại chiến tranh?

Đây là góc độ tôi cho rằng cần khai thác mạnh nhất trong chương trình Xoáy Tin.

Mỹ vừa trải qua bầu cử giữa kỳ với thất bại lớn của đảng Cộng hòa. Reuters ngày 12/11 phân tích rằng Quốc hội mới có thể gây sức ép để chấm dứt chiến tranh Iran thông qua ngân sách, luật pháp và quyền giám sát.

Nhưng Quốc hội mới chỉ chính thức hoạt động từ ngày 3/1/2027. Trong thời gian còn lại, Trump vẫn nắm quyền hành pháp và quyền chỉ huy quân đội.(Reuters)

Có bốn công cụ giám sát mà Quốc hội mới có thể sử dụng:

Một vấn đề đặc biệt quan trọng là liệu tổng thống có thể tiếp tục một chiến dịch quân sự kéo dài mà không có sự chấp thuận của Quốc hội hay không.

Theo Hiến pháp Mỹ, Quốc hội có quyền tuyên chiến và kiểm soát ngân sách; tổng thống là tổng tư lệnh quân đội. War Powers Resolution năm 1973 đặt ra những nghĩa vụ thông báo và giới hạn thời gian đối với việc sử dụng lực lượng trong các tình huống thuộc phạm vi luật này.

Điều đó không có nghĩa Quốc hội có thể lập tức ngăn mọi cuộc không kích. Nhưng Quốc hội có thể tạo ra những rào cản pháp lý, tài chính và chính trị đáng kể.

Đặc biệt, một cuộc chiến mới sẽ đặt Quốc hội trước câu hỏi: Chính quyền Trump đang bảo vệ an ninh quốc gia hay đang sử dụng quyền lực quân sự mà không có sự ủy quyền và giám sát đầy đủ?

III. Đánh giá độ tin cậy của bản tin

Có một chi tiết cần bổ sung so với bài Zev Shalev: Kan dẫn một nguồn tin Mỹ giấu tên. Vì vậy, không nên trình bày thông tin về 200 máy bay tiếp dầu, hai tàu sân bay và tàu thứ ba sắp đến như bằng chứng tự thân rằng chiến dịch tấn công đã được quyết định.

Cũng cần lưu ý rằng câu Trump nói không có ai thiệt mạng trong năm tháng qua chưa xác định rõ phạm vi đối tượng ông đề cập. Không nên tự diễn giải thành không có thương vong trong toàn bộ cuộc chiến.

IV. Góc khai thác cho chương trình Xoáy Tin

Tôi đề xuất không đặt trọng tâm chương trình đơn thuần vào câu hỏi Mỹ có đánh Iran lần nữa hay không.

Nên đặt vấn đề rộng hơn:

AI CÓ THỂ NGĂN TRUMP ĐƯA NƯỚC MỸ TRỞ LẠI CHIẾN TRANH IRAN?

Xoáy Tin – Góc nhìn quyền lực, trách nhiệm và giám sát dân chủ

Ba tuyến nội dung chính:

1. Israel: Netanyahu mất đa số nhưng vẫn kiểm soát quân đội. Ai giám sát quyết định quân sự của một chính phủ lâm thời?

2. Nhà Trắng: Trump tuyên bố không cần không kích quy mô lớn, nhưng những tín hiệu chuẩn bị quân sự lại cho thấy khả năng chiến tranh chưa bị loại bỏ.

3. Quốc hội Mỹ: Sau thất bại bầu cử, Quốc hội mới có thể sử dụng quyền ngân sách, điều trần và War Powers Resolution để hạn chế quyền phát động chiến tranh của tổng thống đến mức nào?

Luận điểm trung tâm tôi đề nghị:

Cuộc khủng hoảng Iran không chỉ là một cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ, Israel và Tehran. Nó còn là phép thử đối với cơ chế kiểm soát quyền lực trong hai nền dân chủ.

Ở Israel, một thủ tướng đã mất đa số vẫn nắm quyền điều hành quân đội trong thời gian chuyển giao chính phủ. Ở Mỹ, một tổng thống đang đối diện với thất bại chính trị sau bầu cử giữa kỳ vẫn nắm quyền chỉ huy quân đội trong khi Quốc hội mới chưa chính thức hoạt động.

Hai tình huống đặt ra cùng một câu hỏi: Ai kiểm soát quyền lực sử dụng chiến tranh khi người đứng đầu hành pháp không còn nhận được sự ủng hộ chính trị như trước?

Đây là điểm có giá trị nhất của bản tin đối với VietnamWeek và Xoáy Tin. Không nên chỉ chạy theo dự đoán ngày nào Mỹ sẽ đánh Iran. Cần điều tra cơ chế ra quyết định, trách nhiệm của những người nắm quyền và khả năng Quốc hội ngăn một cuộc chiến mới.

Cập nhật quan trọng: Eisenkot đã chính thức được Tổng thống Herzog giao nhiệm vụ thành lập chính phủ từ ngày 8/11, chứ không còn đơn thuần là người kế nhiệm tiềm năng.