Thông tin này bổ sung một bằng chứng rất đáng chú ý cho luận điểm chúng ta đang xây dựng về sự suy yếu của trách nhiệm giải trình dưới chính quyền Trump.
Nếu vụ thuế quan đặt ra câu hỏi Tổng thống có thể tự mở rộng quyền lực đến đâu, vụ Epstein đặt ra câu hỏi ai kiểm soát thông tin, thì làn sóng ân xá này đặt ra một câu hỏi khác:
Khi Tổng thống sử dụng quyền ân xá, ai bảo vệ quyền lợi của những người đã trở thành nạn nhân của tội phạm?
Theo cuộc điều tra của CBS News được công bố ngày 27/10/2026, các quyết định khoan hồng của Trump đã xóa ít nhất 119 triệu USD tiền bồi thường còn nợ các nạn nhân kể từ tháng 1/2025. Cuộc điều tra rà soát hơn 160 quyết định khoan hồng.(WSGW 790 AM & 100.5 FM)
Đây không chỉ là một con số tài chính. Nó phản ánh sự phân bổ quyền lực và lợi ích: người phạm tội được hưởng sự khoan hồng của Tổng thống, trong khi những người bị thiệt hại có nguy cơ mất cơ hội thu hồi khoản tiền mà tòa án đã tuyên.
1. Điều đáng lo hơn: không chỉ ân xá, mà là ai được hưởng ân xá
Cuộc điều tra cho thấy một số trường hợp đặc biệt đáng chú ý.
Trevor Milton – nhà sáng lập Nikola
Bị kết án vì gian lận chứng khoán và lừa dối nhà đầu tư. Trump ân xá cho Milton; các bản tin trước đó nêu khoản bồi thường khoảng 661 triệu USD. Milton và vợ từng đóng góp hơn 1,8 triệu USD cho các quỹ chính trị ủng hộ Trump. Đây là mối liên hệ đáng điều tra, nhưng bản thân đóng góp chính trị không chứng minh đã mua được ân xá.(AP News)
Paul Walczak – cựu lãnh đạo doanh nghiệp viện dưỡng lão
Bị kết án liên quan đến gian lận thuế tiền lương. Lệnh ân xá đã xóa nghĩa vụ bồi thường hơn 4,38 triệu USD theo thư của các nghị sĩ Quốc hội. Mẹ ông từng đóng góp 1 triệu USD cho một siêu PAC liên kết với Trump, theo các bản tin được dẫn. Đây là trường hợp đặt ra câu hỏi nghiêm trọng về ảnh hưởng của các quan hệ tài chính.(Representative Dave Min)
Carlos Watson – đồng sáng lập Ozy Media
Được Trump giảm án ngay trước thời điểm phải vào tù. Lệnh khoan hồng xóa nghĩa vụ bồi thường gần 36,7 triệu USD cho các nhà đầu tư bị thiệt hại. Một nhà đầu tư nói với CBS rằng ông cảm thấy mình bị tổn thương thêm một lần nữa.(WSGW 790 AM & 100.5 FM)
2. Mâu thuẫn chính sách: chống gian lận hay khoan hồng cho người có thế lực?
Chính quyền Trump quảng bá chiến dịch chống gian lận, kêu gọi người dân tố giác và tuyên bố sẽ truy cứu trách nhiệm những người gian lận tiền công.
Nhưng ở chiều ngược lại, quyền ân xá đã giúp một số người bị kết án về gian lận tài chính thoát án tù hoặc nghĩa vụ trả lại tiền cho nạn nhân.
Sự đối lập này đặt ra ba câu hỏi:
-
Người lao động bị giữ lại tiền lương, nhà đầu tư mất tiền tiết kiệm và doanh nghiệp nhỏ bị lừa có được đối xử công bằng như những người có khả năng tiếp cận Nhà Trắng?
-
Tiêu chuẩn ân xá có nhất quán hay bị chi phối bởi sự giàu có, quan hệ chính trị và mạng lưới vận động hành lang?
-
Quốc hội có đang thực hiện đầy đủ trách nhiệm giám sát quyền ân xá của Tổng thống?
CBS đưa tin ít nhất 18 người nhận khoan hồng có những mối liên hệ với Nhà Trắng thông qua luật sư, người vận động hành lang hoặc đóng góp chính trị. Các nghị sĩ Dân chủ đã điều tra nghi vấn pay-to-play, tức khả năng những lợi ích chính trị hoặc tài chính ảnh hưởng đến quyết định ân xá. Nhà Trắng bác bỏ hành vi sai trái và nói Tổng thống thực thi quyền hiến định của mình.(CBS News)
Cần nhấn mạnh rằng quyền ân xá liên bang rất rộng. Tranh cãi không tự động chứng minh việc ân xá là bất hợp pháp. Nhưng quyền hiến định rộng không đồng nghĩa với quyền lực không cần giải trình về mặt chính trị và đạo đức công vụ.
3. Một điểm pháp lý cần đặc biệt chính xác
Con số 119 triệu USD được CBS xác định là khoản bồi thường chưa thanh toán bị xóa bởi các quyết định khoan hồng được khảo sát. Không nên diễn giải thành 119 triệu USD tiền mặt đã được chuyển cho người được ân xá, hoặc khẳng định tất cả số tiền ấy chắc chắn sẽ thu hồi được nếu không có ân xá.
Cũng cần phân biệt giữa:
-
Pardon: Ân xá đối với tội liên bang.
-
Commutation: Giảm hoặc thay đổi hình phạt.
-
Restitution: Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại.
-
Fine: Tiền phạt.
Không phải mọi quyết định ân xá đều tự động xóa mọi nghĩa vụ dân sự hoặc mọi khoản bồi thường. Trong một số lệnh cụ thể của Trump, ngôn ngữ “no further fines, restitution, probation or other conditions” đã được sử dụng để xóa nghĩa vụ tài chính còn lại. Chính nội dung của từng lệnh mới là căn cứ xác định hậu quả pháp lý.(CBS News)
Điều này cũng khiến việc cải cách luật trở nên đáng bàn: Quốc hội có thể xem xét quy định rõ hơn về việc bảo toàn quyền đòi bồi thường của nạn nhân, minh bạch quy trình xét ân xá và công khai những người vận động cho các quyết định khoan hồng.
4. Đưa vụ ân xá vào luận điểm lớn về Quốc hội
Theo tôi, vụ việc này bổ sung một tầng mới cho bài bình luận của ông.
Nếu chỉ nói Quốc hội yếu vì không kiểm soát được thuế quan, chiến tranh hay ngân sách, người đọc có thể cho rằng đó là tranh chấp phân chia quyền hạn.
Nhưng vụ ân xá đặt ra câu hỏi trực tiếp về công bằng trong việc sử dụng quyền lực nhà nước.
Quốc hội không có quyền đơn phương hủy một lệnh ân xá hợp hiến của Tổng thống. Tuy nhiên, Quốc hội có thể điều tra, yêu cầu giải trình, cải cách các quy định liên quan đến bồi thường và giám sát những vấn đề thuộc thẩm quyền lập pháp.
Đây là điều cử tri cần đòi hỏi ở các ứng viên giữa kỳ: không chỉ hỏi họ có phản đối Trump hay không, mà phải hỏi họ sẽ làm gì để quyền lực ân xá không trở thành một đặc quyền thực tế cho người giàu có quan hệ chính trị.
Thông điệp có thể dùng cho VietnamWeek:
Một người lao động có thể mất cả đời tiết kiệm vì bị lừa đảo. Một doanh nghiệp nhỏ có thể sụp đổ vì không thu hồi được khoản nợ. Nhưng một người phạm tội tài chính có quan hệ chính trị có thể được Tổng thống giải thoát khỏi án tù và nghĩa vụ bồi thường.
Quyền ân xá tồn tại để phục vụ công lý và lòng khoan dung, không phải để tạo ra một hệ thống trong đó người có quyền tiếp cận quyền lực được hưởng một nền công lý khác.
Khi Nhà Trắng nói về chống gian lận nhưng quyền ân xá lại làm suy giảm khả năng bồi thường của nạn nhân, Quốc hội phải đặt câu hỏi: Ai đang được bảo vệ, và ai đang phải trả giá?
Một Quốc hội có trách nhiệm không thể chỉ điều tra những đối thủ của Tổng thống. Nó phải giám sát cả những quyết định có lợi cho đồng minh, nhà tài trợ và những người có khả năng tiếp cận Nhà Trắng.
Công lý không chỉ là trừng phạt người phạm tội. Công lý còn là không bỏ rơi những người đã trở thành nạn nhân.
Đây là một mắt xích mạnh để nối vụ Epstein, việc Quốc hội mất vai trò giám sát và vấn đề ân xá thành một luận điểm thống nhất: khủng hoảng không chỉ nằm ở quyền lực Tổng thống đang mở rộng, mà còn ở việc quyền lực ấy được sử dụng để bảo vệ ai, trong khi cơ chế đại diện và giám sát của cử tri ngày càng suy yếu.
