Iranian ship passes through Hormuz then loses track, about 800 ships are trapped

Thưa quý vị,

Mỹ vừa tiến hành những cuộc không kích mới nhằm vào các mục tiêu Iran gần eo biển Hormuz.

Washington gọi đây là hành động phòng vệ.

Nhưng điều khiến thế giới phải chú ý không chỉ là những tiếng nổ trên đảo Qeshm.

Mà là thời điểm của cuộc tấn công.

Chỉ vài giờ trước ngày bầu cử giữa kỳ Mỹ, Tổng thống Donald Trump vẫn nói một thỏa thuận với Tehran có thể đạt được. Phó Tổng thống JD Vance cũng bày tỏ sự lạc quan thận trọng về triển vọng đàm phán.

Thế nhưng, bom đạn vẫn tiếp tục được sử dụng.

Theo các quan chức Mỹ được báo chí dẫn lời, những đòn đánh mới nhắm vào lực lượng Iran sử dụng tên lửa phòng không chống lại tài sản quân sự Mỹ.

Tổng thống Trump sau đó mô tả các cuộc tấn công là nhỏ, không phải một cuộc chiến mới.

Nhưng Tehran cảnh báo Mỹ không nên tính toán sai.

Trong khi đó, Israel được cho là đang vận động Washington mở thêm một đợt không kích lớn hơn.

Vậy đây là một chiến thuật đàm phán bằng sức mạnh?

Hay Mỹ đang tiến gần đến một vòng chiến tranh mới?

Và ai thực sự được lợi, ai phải trả giá, nếu cuộc đối đầu này tiếp tục leo thang?

Đó là câu chuyện Xoáy Tin hôm nay.

Muốn hiểu quyết định của Trump, chúng ta phải tách biệt ba mục tiêu có thể đang diễn ra cùng lúc.

Mục tiêu thứ nhất là quân sự.

Mục tiêu thứ hai là ngoại giao.

Và mục tiêu thứ ba là chính trị.

Về quân sự, Washington nói các đòn tấn công mới nhằm vào những lực lượng sử dụng tên lửa phòng không chống lại tài sản Mỹ. Nếu thông tin này chính xác, chính quyền có thể lập luận rằng họ đang ngăn chặn mối đe dọa trực tiếp, chứ không phải khởi động một chiến dịch tổng lực.

Về ngoại giao, sức mạnh quân sự có thể được sử dụng để buộc Tehran phải nhượng bộ trong các điều kiện đàm phán.

Nhưng đây chính là điểm mấu chốt.

Sức ép chỉ có giá trị khi đối phương tin rằng Mỹ vừa có năng lực, vừa có ý chí sử dụng sức mạnh, đồng thời vẫn để lại một lối thoát.

Nếu Iran cho rằng Washington chỉ muốn một chiến thắng chính trị nhanh chóng, Tehran có thể tìm cách kéo dài cuộc đối đầu.

Nếu Tehran tin rằng Mỹ sắp mở một chiến dịch lớn, Iran có thể phản ứng trước, thay vì chờ đợi.

Về chính trị, Trump đang bước vào cuộc bầu cử giữa kỳ trong bối cảnh chiến tranh, giá năng lượng và chi phí sinh hoạt gây sức ép lên Đảng Cộng hòa.

Nhưng chúng ta phải phân biệt hai điều.

Một cuộc tấn công xảy ra trước bầu cử không tự động chứng minh nó được quyết định vì bầu cử.

Và một cuộc tấn công được gọi là phòng vệ cũng không tự động chứng minh rằng nó không mang mục tiêu chiến lược rộng hơn.

Điều cần xem xét là chuỗi quyết định, mục tiêu quân sự, mệnh lệnh tác chiến và những điều kiện mà Washington đưa ra trong đàm phán.

Nếu phải chọn một địa điểm có khả năng quyết định cục diện kinh tế của cuộc chiến, đó chính là eo biển Hormuz.

Trước chiến tranh, khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua tuyến đường này.

Đây không chỉ là vấn đề của Iran hay các nước vùng Vịnh.

Đó là tuyến vận chuyển năng lượng có ý nghĩa toàn cầu, ảnh hưởng đến châu Á, châu Âu và cả nước Mỹ.

Washington đang duy trì phong tỏa hải quân nhằm ngăn dầu Iran tiếp cận thị trường.

Tehran lại tìm cách kiểm soát điều kiện lưu thông qua eo biển.

Mỗi bên đang sử dụng một loại quyền lực khác nhau.

Mỹ có ưu thế quân sự và năng lực triển khai hải quân.

Iran có khả năng gây gián đoạn hàng hải, sử dụng tên lửa, UAV, thủy lôi và tạo ra rủi ro mà không nhất thiết phải đánh bại hải quân Mỹ.

Đây là khác biệt giữa chiến thắng quân sự và chiến thắng chiến lược.

Mỹ có thể phá hủy một bệ phóng tên lửa.

Nhưng điều đó chưa đủ để bảo đảm một tàu chở dầu có thể đi qua Hormuz an toàn vào ngày hôm sau.

Iran có thể làm gia tăng chi phí vận tải và bảo hiểm.

Nhưng điều đó cũng không đồng nghĩa Iran có thể kiểm soát lâu dài tuyến hàng hải mà không phải chịu những đòn trả đũa nặng nề.

Một trong những câu hỏi khó nhất là vai trò của Israel.

Theo AP, Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã thúc đẩy Trump xem xét một đợt tấn công mới vào Iran sau bầu cử Mỹ.

AP dẫn lời các quan chức khu vực và một người được thông báo về cuộc điện đàm cuối tuần.

Cần lưu ý, đây là thông tin từ các nguồn không nêu tên, không phải một văn bản quyết định chiến tranh được công bố.

Nhưng nếu thông tin này chính xác, nó cho thấy Washington và Jerusalem có thể có những tính toán khác nhau về thời điểm kết thúc chiến tranh.

Đối với Israel, một Iran còn năng lực tên lửa, mạng lưới lực lượng đồng minh và chương trình hạt nhân chưa được giải quyết có thể tiếp tục bị xem là mối đe dọa chiến lược.

Đối với Nhà Trắng, bài toán rộng hơn.

Mỹ phải tính đến giá năng lượng, an toàn của quân nhân, các căn cứ trong khu vực, quan hệ với các nước vùng Vịnh, và cả phản ứng của cử tri.

Một chiến dịch mới có thể phục vụ một số mục tiêu an ninh của Israel.

Nhưng điều đó không tự động có nghĩa nó tối ưu cho lợi ích tổng thể của Mỹ.

Đây không phải câu chuyện Mỹ và Israel nhất thiết đối đầu.

Hai nước có những lợi ích an ninh chung rất lớn.

Vấn đề là khi mục tiêu cuối cùng, thời hạn và mức chấp nhận rủi ro không hoàn toàn giống nhau, ai sẽ quyết định giới hạn của chiến tranh?

Thưa quý vị,

Nếu Washington tin rằng chỉ cần gây thêm sức ép quân sự là Iran sẽ chấp nhận các điều kiện của Mỹ, thì đây có thể là một phép tính sai.

Iran đã đưa ra những điều kiện để mở lại Hormuz và tiến tới một thỏa thuận.

Theo các thông tin được Reuters và AP công bố, Tehran yêu cầu Mỹ dỡ bỏ phong tỏa, nới bỏ các biện pháp trừng phạt và chấp nhận những bảo đảm liên quan đến ngừng bắn trên nhiều mặt trận.

Iran còn muốn các điều kiện về an ninh khu vực được giải quyết trước khi chuyển sang những cuộc đàm phán sâu hơn về hạt nhân.

Điều này có nghĩa hai bên chưa thống nhất ngay cả thứ tự giải quyết vấn đề.

Mỹ muốn an ninh hàng hải và chấm dứt các cuộc tấn công.

Iran muốn Washington dỡ bỏ sức ép trước khi chấp nhận những cam kết rộng hơn.

Mỗi bên đều muốn đối phương đi bước đầu tiên.

Trong khi đó, Qatar tiếp tục làm trung gian và trao đổi các đề xuất mới.

Qatar nói vẫn còn hy vọng đạt thỏa thuận tạm thời.

Nhưng hy vọng ngoại giao không đồng nghĩa hai bên đã thu hẹp được mọi bất đồng.

Và khi các lực lượng quân sự tiếp tục hoạt động, mỗi sự cố trên biển có thể phá vỡ tiến trình đàm phán.

Thưa quý vị,

Từ Hormuz nhìn rộng ra, cuộc chiến Iran đang đặt ra một bài học về quyền lực.

Ưu thế quân sự có thể giúp Mỹ phá hủy những mục tiêu cụ thể.

Nhưng ưu thế quân sự không tự động tạo ra một trật tự chính trị ổn định.

Một thỏa thuận chỉ có ý nghĩa khi các bên thực hiện cam kết.

Một eo biển chỉ thực sự mở khi tàu thương mại có thể đi qua an toàn.

Và một chiến thắng chỉ thực sự bền vững khi nó không buộc nước Mỹ phải duy trì một cuộc chiến vô thời hạn để bảo vệ kết quả ấy.

Đối với Tổng thống Trump, bầu cử giữa kỳ có thể làm thay đổi môi trường chính trị trong nước.

Nếu Đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát Hạ viện, khả năng giám sát của Quốc hội đối với chính quyền có thể gia tăng. Nếu Đảng Cộng hòa giữ được Quốc hội, điều đó cũng không có nghĩa Nhà Trắng được miễn trừ trách nhiệm giải trình.

Quyền quyết định sử dụng vũ lực không thể chỉ được đánh giá bằng tuyên bố chiến thắng.

Nó còn phải được đánh giá bằng mục tiêu, căn cứ pháp lý, chi phí, thương vong và kết quả cuối cùng.

Vì thế, câu hỏi của Xoáy Tin hôm nay không đơn giản là Trump có đánh Iran nữa hay không.

Mà là:

Mỹ đang sử dụng chiến tranh để mở đường cho hòa bình?

Hay đang tạo ra những điều kiện khiến một cuộc chiến mới trở nên khó tránh hơn?

Câu trả lời sẽ không chỉ được tìm thấy trong Nhà Trắng hay Tehran.

Nó còn nằm trên mặt biển Hormuz, trong các quyết định của Israel, trên thị trường năng lượng và trong lá phiếu của người dân Mỹ.

VietnamWeek – Xoáy Tin.

US awaits Iran reply as Gulf tensions escalate

Mỹ vừa tiến hành những cuộc không kích hạn chế nhằm vào các mục tiêu Iran gần eo biển Hormuz, trong khi Washington vẫn nói một thỏa thuận hòa bình có thể đạt được.

Đây là đòn phòng vệ, chiến thuật gây sức ép trong đàm phán, hay bước chuẩn bị cho một chiến dịch quân sự lớn hơn?

Trong chương trình Xoáy Tin hôm nay, VietnamWeek phân tích:

• Vì sao Mỹ vừa đánh vừa đàm phán với Iran?
• Hormuz có thể trở thành điểm yếu chiến lược của cả Washington và Tehran như thế nào?
• Israel đang tác động đến tính toán của Tổng thống Trump ra sao?
• Giá dầu, lạm phát và bầu cử giữa kỳ ảnh hưởng thế nào đến chính sách chiến tranh?
• Ba kịch bản cho cuộc đối đầu Mỹ–Iran trong những ngày tới.

Đây là phân tích dựa trên các thông tin được công bố và những kịch bản có điều kiện, không phải dự báo chắc chắn về quyết định quân sự tiếp theo.

Nguồn tham khảo: AP, Reuters, CBS News, Al Jazeera.

VietnamWeek | Xoáy Tin