Sự đảo chiều chóng vánh tại eo biển quan trọng nhất thế giới không chỉ là một thất bại về đàm phán, mà còn là lời cảnh báo về hệ quả của lối ngoại giao đơn phương và ưu tiên hình ảnh hơn thực chất.
Hormuz, ngày 18 tháng 4 năm 2026 — Chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi Washington phát đi những tín hiệu lạc quan về một “thỏa thuận lịch sử” nhằm hạ nhiệt căng thẳng vùng Vịnh, Eo biển Hormuz đã chính thức bị đóng cửa trở lại. Sự kiện này ngay lập tức dội một gáo nước lạnh vào thị trường năng lượng toàn cầu và bộc lộ khoảng cách nguy hiểm giữa các tuyên bố chính trị và thực tế triển khai trên thực địa.
Một thỏa thuận “ảo” và sự sụp đổ của lòng tin
Diễn biến trong 48 giờ qua cho thấy một thực tế phân mảnh. Trong khi phía Hoa Kỳ tuyên bố Hormuz mở cửa trở lại như một minh chứng cho sức ép ngoại giao thành công, Tehran lại đưa ra một phiên bản trái ngược hoàn toàn. Iran khẳng định mọi sự nhượng bộ — nếu có — đều phải đi kèm với điều kiện tiên quyết: Mỹ phải dỡ bỏ hoàn toàn phong tỏa các cảng biển chiến lược.
Việc thiếu một văn bản chung hoặc một thông cáo xác nhận từ cả hai phía cho thấy “thỏa thuận” này dường như chỉ tồn tại trong kỳ vọng của một bên. Trong ngoại giao quốc tế, việc công bố chiến thắng khi các điều khoản cốt lõi chưa được thống nhất không giúp thúc đẩy tiến trình, mà trái lại, nó phá vỡ sự tin tưởng tối thiểu giữa các bên đối tác.
Hormuz: Đòn bẩy chiến lược của Tehran
Đối với Iran, Hormuz không đơn thuần là một tuyến hàng hải; đó là một quân bài sinh tử. Bằng cách đe dọa hoặc thực hiện đóng cửa eo biển, Tehran thực hiện ba mục tiêu chiến lược:
-
Gây sốc thị trường: Buộc các nền kinh tế phụ thuộc vào dầu mỏ phải vào cuộc.
-
Thu hút sự chú ý: Chuyển trọng tâm từ các lệnh trừng phạt nội địa sang vấn đề an ninh toàn cầu.
-
Tăng chi phí đối đầu: Tạo ra mức thiệt hại kinh tế cho phương Tây vượt xa chi phí duy trì quân sự của chính Iran.
Khi cảm thấy bị dồn vào thế yếu hoặc bị mô tả như bên “nhượng bộ vô điều kiện” trên truyền thông quốc tế, phản ứng khôi phục đòn bẩy đóng cửa eo biển là cách Tehran khẳng định vị thế và bảo vệ thể diện chính trị trong nước.
Sự im lặng của các đồng minh và cơ hội cho các đối thủ
Một điểm đáng lưu ý trong cuộc khủng hoảng lần này là thái độ thận trọng của các đồng minh truyền thống của Mỹ. NATO không đưa ra cam kết can thiệp trực tiếp, trong khi các nước châu Âu và châu Á liên tục kêu gọi “giải pháp ngoại giao đa phương”. Điều này cho thấy khi thiếu một khung pháp lý rõ ràng, các cường quốc sẽ không sẵn sàng chia sẻ rủi ro cho những chiến dịch mang tính đơn phương.
Trong khi đó, Nga và Trung Quốc đang ở vị thế “ngư ông đắc lợi”. Họ không cần can thiệp trực tiếp mà chỉ cần quan sát sự xói mòn tính chính danh của các bên. Nếu nguyên tắc tự do hàng hải tại Hormuz bị vi phạm mà không có chế tài quốc tế hiệu quả, đây sẽ là tiền lệ nguy hiểm để các cường quốc khác áp dụng tại các vùng biển tranh chấp khác trên thế giới.
“Hình ảnh không thể thay thế thực chất. Một chiến thắng truyền thông ngắn hạn có thể gây ra thất bại chiến lược dài hạn.”
Kết luận: Phép thử cho vai trò dẫn dắt
Mỹ không thiếu sức mạnh quân sự hay kinh tế, nhưng sự kiện Hormuz cho thấy sức mạnh chỉ phát huy tác dụng khi đi kèm với một chiến lược nhất quán và sự đồng thuận quốc tế. Để thoát khỏi vòng xoáy leo thang, Washington cần tái lập tiến trình đàm phán dựa trên các cơ chế đa phương và luật pháp quốc tế thay vì các tuyên bố đơn phương trên mạng xã hội.
Cửa sổ cơ hội đang hẹp dần. Nếu không thể chuyển từ thế “áp đặt” sang “dẫn dắt”, hậu quả sẽ không chỉ dừng lại ở giá dầu, mà là sự sụp đổ của một trật tự hàng hải toàn cầu vốn đã vô cùng mong manh.
Nguồn tham khảo :
-
International Energy Agency (IEA): Báo cáo tác động của việc gián đoạn dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz tới giá dầu thô quý II/2026.
-
U.S. Department of State: Thông cáo báo chí về tình hình an ninh hàng hải vùng Vịnh (cập nhật ngày 17/04/2026).
-
Al Jazeera News: Phản hồi từ Bộ Ngoại giao Iran về các điều kiện mở cửa eo biển Hormuz.
-
Maritime Security Centre – Horn of Africa (MSCHOA): Dữ liệu định vị tàu thuyền và cảnh báo an ninh tại khu vực eo biển.
-
Reuters Analysis: Sự phân hóa trong nội bộ NATO trước căng thẳng mới tại Trung Đông.
