London
Một tuyến đường thủy hẹp nằm ở cửa ngõ Biển Đỏ, giữa Yemen và Djibouti, từ lâu đã đóng vai trò là lối thoát quan trọng cho một lượng lớn dầu mỏ của Trung Đông. Tuy nhiên, huyết mạch này hiện đang trở nên ngày càng bấp bênh.
Trong nhiều tuần qua, lực lượng nổi dậy Houthi tại Yemen – vốn được Iran hậu thuẫn – đã đe dọa hoạt động vận tải biển tại eo biển Bab al-Mandeb, nỗ lực mở ra một mặt trận mới trong cuộc chiến giữa Tehran và Washington, vốn đã kéo dài sang tháng thứ bảy.
Trong 48 giờ qua, lực lượng Houthi đã siết chặt quyền kiểm soát tuyến đường vận tải này một cách đáng kể, chiếm giữ cả thành phố cảng Mocha và – theo các nguồn tin từ chính phủ Yemen – hòn đảo chiến lược Perim nằm ngay giữa điểm nghẽn hàng hải quan trọng này.
Eo biển này từ lâu đã là huyết mạch của thương mại toàn cầu, nhưng tầm quan trọng của nó càng gia tăng đáng kể kể từ khi cuộc chiến Mỹ-Iran khiến eo biển Hormuz gần đó gần như bị phong tỏa hoàn toàn.
Trong những tháng gần đây, Ả Rập Xê Út đã sử dụng tuyến đường này để xuất khẩu hàng triệu thùng dầu. Nếu không có eo biển Bab al-Mandeb, lượng dầu rời khỏi khu vực sẽ bị hạn chế. Các tàu chở dầu cũng sẽ buộc phải đi theo những lộ trình dài hơn, làm trầm trọng thêm tình trạng lạm phát do phát sinh thêm thời gian và chi phí vận chuyển, vốn đã ở mức cao.
“Bab al-Mandeb từng là một huyết mạch. Việc mất đi huyết mạch này là lời cảnh tỉnh cho thị trường (dầu mỏ) về sự thiếu bền vững của tình hình hiện tại,” Richard Bronze, đồng sáng lập công ty Energy Aspects, chia sẻ với CNN.
Dòng chảy dầu mỏ ‘sụp đổ’
Trước khi chiến tranh nổ ra, khoảng 20 triệu thùng dầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz mỗi ngày, chiếm khoảng một phần năm nguồn cung toàn cầu. Khi tuyến đường thủy đó bị đóng cửa, Ả Rập Xê Út bắt đầu chuyển hướng vận chuyển dầu thô qua đường ống dẫn dầu chạy từ Đông sang Tây và bốc dỡ dầu tại cảng Yanbu trên Biển Đỏ.
Theo ông Bronze, vào thời điểm cao điểm, khoảng 4,5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày được xuất khẩu từ Yanbu, trong đó phần lớn – khoảng 3 triệu thùng mỗi ngày – được vận chuyển qua eo biển Bab al-Mandeb. Theo ông Bronze, lượng dầu thô của Saudi Arabia vận chuyển qua eo biển Bab al-Mandeb đã “sụt giảm nghiêm trọng” xuống còn khoảng 400.000 thùng/ngày vào tháng 8 do các mối đe dọa từ lực lượng Houthi, và hiện con số này thậm chí còn thấp hơn nữa.
Để tránh eo biển này, nhiều lô hàng dầu phải đi theo lộ trình dài và vòng vèo hơn nhiều mới đến được châu Á: đi ngược lên qua Kênh đào Suez vào Địa Trung Hải, xuôi xuống dọc theo bờ biển phía tây châu Phi, vòng qua mũi phía nam lục địa này rồi băng qua Ấn Độ Dương. Đây là một hành trình dài hơi, kéo dài thêm khoảng một tháng thời gian vận chuyển và đẩy chi phí vận tải lên cao.
“Chúng tôi nhận thấy nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á đang tìm kiếm các nguồn cung thay thế, dẫn đến việc họ đẩy giá các lô hàng dầu từ những khu vực khác lên cao; đây chính là nguyên nhân chính khiến giá dầu tăng mạnh như vậy,” ông Bronze cho biết.
Binh sĩ Yemen tuần tra tại eo biển chiến lược Bab el-Mandeb vào ngày 5 tháng 4.
Tin tức về việc lực lượng Houthi chiếm giữ các vị trí chiến lược trên Biển Đỏ đã khiến giá dầu tăng vọt vào thứ Năm. Dầu thô Brent (chuẩn toàn cầu) và dầu thô WTI (chuẩn của Mỹ) đều tăng hơn 7%, lần lượt chạm mốc 108 USD và 103 USD/thùng – mức cao nhất kể từ tháng 5.
Ông Johannes Rauball, chuyên gia phân tích cấp cao về dầu thô tại Kpler, nhận định rằng sự cộng hưởng của nhiều yếu tố – bao gồm gián đoạn vận tải biển tại Biển Đỏ, việc Saudi Arabia cắt giảm sản lượng dầu và các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng năng lượng Nga – đã đẩy giá dầu toàn cầu vượt mốc 100 USD/thùng.
“Do chưa có giải pháp nhanh chóng nào được nhìn thấy và tình trạng gián đoạn này dự kiến
Dầu thô cũng là nguyên liệu để sản xuất dầu diesel – loại nhiên liệu được ví như “động lực chủ chốt” của nền kinh tế toàn cầu nhờ khả năng vận hành xe tải, máy kéo, tàu chở hàng và các phương tiện thương mại khác. Theo dữ liệu từ AAA, giá dầu diesel tại Mỹ đã tăng hơn 50% kể từ khi xung đột nổ ra và lần đầu tiên vượt mốc 6 USD/gallon vào thứ Sáu.
Giá năng lượng là yếu tố chính thúc đẩy lạm phát chung – vốn đã có xu hướng tăng tại các nền kinh tế lớn trong những tháng gần đây – làm dấy lên lo ngại về việc tăng lãi suất, điều sẽ kéo theo chi phí vay vốn cao hơn đối với người tiêu dùng. Mọi con tàu đều là ‘mục tiêu tiềm năng’
Tuy nhiên, các công ty vận tải biển đã có nhiều kinh nghiệm trong việc tránh tuyến đường qua Biển Đỏ.
Vào cuối năm 2023, lực lượng Houthi bắt đầu tấn công các tàu thương mại đi qua eo biển Bab al-Mandeb để trả đũa cuộc chiến của Israel tại Gaza. Các cuộc tấn công này buộc các công ty vận tải phải chuyển sang tuyến đường dài hơn, khiến hành trình kéo dài thêm nhiều tuần và làm tăng chi phí nhiên liệu, bảo hiểm cũng như tiền lương cho thuyền viên.
Kể từ đó, ông Peter Sand – chuyên gia phân tích trưởng tại công ty dữ liệu vận tải biển Xeneta – ước tính rằng số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Bab al-Mandeb đã giảm từ 60% đến 70%. Lưu lượng tàu qua lại cũng đã giảm 46% trong vài ngày gần đây sau khi giao tranh leo thang.
Tuy nhiên, ông không cho rằng lưu lượng tàu qua lại sẽ giảm xuống mức bằng không, bởi các công ty vận tải biển vốn đã quen hoạt động trong những môi trường có rủi ro cao.
Dù vậy, ông nhận định: “Mọi con tàu đi qua khu vực này… đều là một mục tiêu tiềm năng.”
Nic Robertson và Mostafa Salem đã đóng góp phần đưa tin.
Nguồn : CNN
