Tran Nam Anh
Có những chuyến bay không cần một lời tuyên bố chính thức vẫn đủ khiến giới tình báo và truyền thông quốc tế phải chú ý. Sáng 25/8/2026, một chiếc Boeing C-17A Globemaster III của Không quân Mỹ, số hiệu 07-7181, bất ngờ xuất hiện trên đường bay từ Riga, Latvia, tiến vào không phận Nga rồi hạ cánh xuống sân bay Vnukovo ở Moskva. Chiếc máy bay vận tải quân sự hạng nặng này trước đó đã xuất phát từ căn cứ Joint Base Andrews gần Washington, bay tới Riga và lưu lại khoảng một ngày. Đến sáng 25/8, nó tiếp tục hành trình về phía đông. Dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy C-17 mang mã hiệu REACH 4555, hạ cánh tại Moskva vào khoảng buổi sáng và chỉ ở lại thủ đô Nga khoảng tám tiếng trước khi cất cánh trở lại Riga vào chiều cùng ngày.
Ngay khi chiếc C-17 xuất hiện tại Vnukovo, giới theo dõi hàng không đã đặt câu hỏi: Ai đang ở trên chiếc máy bay quân sự Mỹ này? Lúc đó, phía Nga không xác nhận có chuyến thăm nào. Khi được hỏi về chiếc máy bay Mỹ, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói ông không có thông tin và cho biết Vladimir Putin không có cuộc gặp nào được lên lịch với các quan chức Mỹ. Nhưng trong thời đại mà mọi chuyến bay quân sự quan trọng đều có thể bị theo dõi bằng dữ liệu hàng không, chiếc C-17 không thể thực sự biến mất. Hình ảnh máy bay tại Vnukovo được ghi nhận, trong khi các phương tiện mang biển ngoại giao Mỹ cũng được nhìn thấy tại Moskva. Chỉ sau đó câu chuyện mới dần được hé lộ: người có mặt trên chiếc C-17 chính là John Ratcliffe, Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ – CIA.
Đến ngày 26/8, Điện Kremlin chính thức xác nhận Ratcliffe đã có các cuộc tiếp xúc tại Moskva với những người đồng cấp trong hệ thống tình báo Nga. Một chi tiết rất quan trọng được xác nhận: Ratcliffe không gặp trực tiếp Putin. Tuy nhiên, Peskov cho biết Tổng thống Nga đã được báo cáo về kết quả các cuộc tiếp xúc. Nội dung cụ thể của những cuộc trao đổi vẫn được giữ kín. Tổng thống Donald Trump cũng xác nhận Ratcliffe được cử tới Moskva và mô tả đây là một chuyến đi “semi-routine”, đồng thời bày tỏ hy vọng nó có thể góp phần giải quyết cuộc chiến Ukraina. Nhưng chính sự kín tiếng ấy lại khiến chuyến đi trở nên đáng chú ý hơn.
Điều đầu tiên khiến nhiều người đặt câu hỏi là: Tại sao Giám đốc CIA lại phải sử dụng một chiếc C-17 Globemaster III khổng lồ thay vì một chuyên cơ VIP thông thường? C-17 không đơn giản là máy bay chở người. Nó có khả năng vận chuyển phương tiện, thiết bị điện tử, hệ thống liên lạc bảo mật và cả một đội ngũ hỗ trợ đặc biệt. Với một chuyến công tác nhạy cảm ở cấp độ tình báo, việc sử dụng máy bay quân sự cho phép phía Mỹ kiểm soát tốt hơn về an ninh, nhân sự, phương tiện và thiết bị. Một số phân tích hàng không còn đề cập khả năng C-17 có thể mang theo những hệ thống làm việc và liên lạc đặc biệt, nhưng chưa có bằng chứng công khai cho thấy chiếc C-17 trong chuyến đi này thực sự mang theo hệ thống cụ thể nào. Vì vậy, điều có thể nói chắc chắn là: việc lựa chọn C-17 cho thấy chuyến đi được chuẩn bị với mức độ bảo mật và an ninh rất cao, chứ không thể từ đó suy đoán rằng trên máy bay có vũ khí hay một “món hàng bí mật” nào đó.
Đáng chú ý hơn nữa là chiếc C-17 không phải phương tiện duy nhất xuất hiện trong hành trình. Một chiếc C-40B của Không quân Mỹ, loại Boeing 737-700 được cải biến để chuyên chở các quan chức cấp cao, cũng bay từ Joint Base Andrews tới Riga. Dữ liệu công khai không cho thấy chiếc C-40B tiếp tục bay tới Moskva. Điều này dẫn tới khả năng đoàn công tác có thể đã sử dụng C-40B cho chặng tới Riga rồi chuyển sang C-17 để thực hiện chuyến bay đặc biệt vào Nga. Nếu đúng như vậy, đây càng cho thấy việc di chuyển đã được tổ chức rất cẩn trọng. Và cũng cần nhớ rằng một chiếc C-17 bay vào Moskva không thể là chuyện mà các cơ quan an ninh Nga hoàn toàn không biết. “Bí mật” ở đây nhiều khả năng không nằm ở việc Nga không biết máy bay Mỹ xuất hiện, mà nằm ở ai có mặt trên đó, gặp ai và nội dung thực sự của cuộc gặp là gì.
Một chi tiết khác cũng rất đáng chú ý: theo các nguồn tin Mỹ, Washington đã yêu cầu Kyiv hạn chế trong khoảng thời gian chuyến đi các cuộc tấn công tầm xa bằng tên lửa và UAV vào Moskva, St. Petersburg và miền Bắc nước Nga. Thông tin này được truyền thông dẫn lại nhưng chưa được phía Mỹ hay Ukraina công khai xác nhận đầy đủ. Nếu đặt nó cạnh thời điểm Ratcliffe xuất hiện tại Moskva, người ta khó tránh khỏi câu hỏi: phải chăng Washington muốn bảo đảm một khoảng thời gian đặc biệt yên tĩnh để một nhiệm vụ tình báo cấp cao có thể diễn ra? Hay đây đơn giản là một biện pháp tránh nguy cơ xảy ra một sự cố ngoài ý muốn đúng lúc một quan chức Mỹ đang ở thủ đô Nga? Chúng ta chưa có câu trả lời.
Nhưng chuyến đi này còn có một sự tương đồng lịch sử rất đáng suy nghĩ. Tháng 11/2021, Giám đốc CIA khi đó là William Burns từng tới Moskva theo chỉ thị của Tổng thống Joe Biden. Burns mang tới Điện Kremlin một thông điệp trực tiếp dựa trên những thông tin tình báo mà Washington đã thu thập được: Mỹ biết Nga đang chuẩn bị một cuộc xâm lược quy mô lớn vào Ukraina và cảnh báo Vladimir Putin về những hậu quả nếu ông ta thực hiện kế hoạch đó. Chỉ vài tháng sau, ngày 24/2/2022, Nga mở cuộc xâm lược toàn diện Ukraina. Gần năm năm sau, một Giám đốc CIA khác lại đáp xuống Moskva trong một thời điểm chiến tranh, khi cuộc xung đột đã kéo dài, nguy cơ leo thang vẫn hiện hữu và quan hệ Nga–phương Tây tiếp tục ở mức cực kỳ căng thẳng. Sự tương đồng này tất nhiên không có nghĩa lịch sử đang lặp lại, nhưng nó đủ để khiến người ta phải đặt câu hỏi: Ratcliffe lần này mang theo thông điệp gì?
Hiện tại, không có bằng chứng công khai để khẳng định Ratcliffe tới Moskva nhằm cảnh báo Putin về một cuộc tổng động viên mới của Nga hoặc một kế hoạch tấn công NATO. Đây mới chỉ là một giả thuyết được một số nhà phân tích đặt ra. Cựu Phó Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ Beth Sanner cho rằng chuyến đi có thể nhằm truyền đạt cho Điện Kremlin rằng Washington biết về một kế hoạch hoặc ý định nào đó của Nga và muốn cảnh báo trước khi nó được thực hiện. Nhà báo và nhà phân tích Michael Weiss cũng đặt chuyến đi trong bối cảnh Mỹ quan ngại về khả năng Moskva tìm cách thử thách quyết tâm của NATO, đặc biệt khi các hoạt động phá hoại và hoạt động của máy bay không người lái Nga tại châu Âu đang gia tăng. Nhưng tất cả những điều này vẫn cần được xem là nhận định, chưa phải sự thật đã được xác nhận.
Ngoài Ukraina, Iran cũng có thể là một phần quan trọng của cuộc trao đổi. Nga có quan hệ chiến lược với Tehran và vấn đề Iran đang nằm trong những tính toán an ninh của Washington. Vì vậy, chuyến đi của Ratcliffe hoàn toàn có thể bao gồm nhiều vấn đề cùng lúc: Ukraina, Iran, trao đổi tù nhân, các kênh liên lạc tình báo và những cảnh báo liên quan đến nguy cơ leo thang giữa Nga với Mỹ và NATO.
Điều đáng chú ý nhất vì thế không phải là Ratcliffe có gặp Putin hay không. Điều đáng chú ý là giữa lúc quan hệ chính trị Mỹ–Nga căng thẳng đến mức gần như đóng băng, hai hệ thống tình báo vẫn duy trì một kênh liên lạc trực tiếp. Một chiếc máy bay quân sự Mỹ bay từ Andrews qua Riga vào Moskva. Một đoàn công tác cấp cao xuất hiện. Các cuộc gặp diễn ra kín đáo. Không họp báo, không nghi lễ, không công bố chương trình nghị sự. Sau khoảng tám tiếng, chiếc C-17 lại rời Moskva và bay trở về. Và phải mất nhiều giờ, phía Nga mới chính thức xác nhận điều mà các dữ liệu hàng không đã cho thấy từ trước.
Có lẽ đây chính là điều đáng suy nghĩ nhất. Trong chiến tranh, những gì được nói công khai đôi khi không quan trọng bằng những gì được trao đổi trong những căn phòng đóng kín. Năm 2021, William Burns tới Moskva và cảnh báo Putin rằng Washington biết Nga đang chuẩn bị gì. Năm 2026, John Ratcliffe lại đáp xuống Moskva. Lần này chúng ta chưa biết ông mang theo thông điệp gì, cũng chưa biết ông đã nghe được điều gì từ phía Nga. Nhưng chắc chắn chuyến đi ấy đủ quan trọng để một chiếc C-17 Globemaster III phải bay xuyên qua Riga, tiến vào không phận Nga, hạ cánh tại Moskva, đưa Giám đốc CIA vào một cuộc gặp bí mật rồi rời đi chỉ vài giờ sau đó.
Chiếc máy bay đã trở về. Nhưng câu hỏi mà nó để lại thì vẫn còn ở Moskva: Ratcliffe thực sự đã nói gì với người Nga và người Nga đã nói gì với ông?
