Từ trục Trump–Putin đến liên minh Brussels–Kyiv
Trong nhiều thập niên sau Thế chiến II, nền an ninh châu Âu vận hành trên một giả định gần như bất biến: Hoa Kỳ cuối cùng sẽ luôn là người bảo lãnh tối hậu của trật tự phương Tây.
Năm 2026, giả định đó đang tan vỡ.
Điều đang diễn ra quanh chiến tranh Ukraine không còn đơn thuần là cuộc đối đầu giữa Kyiv và Moscow. Nó đã trở thành một cuộc tái cấu trúc quyền lực toàn cầu — nơi nước Mỹ dưới thời Donald Trump bắt đầu rút khỏi vai trò “đế chế bảo trợ,” Nga của Vladimir Putin cố định hình lại vùng ảnh hưởng hậu Xô Viết, còn châu Âu buộc phải trưởng thành như một cực quyền lực chiến lược độc lập.
Nghịch lý lớn nhất của giai đoạn này là:
chính nỗ lực của Trump nhằm giảm vai trò toàn cầu của Mỹ lại đang thúc đẩy sự ra đời của một châu Âu quân sự hóa mạnh hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ 1945.
Và ở trung tâm của sự chuyển động đó là Ukraine.
TỪ “AMERICAN UMBRELLA” ĐẾN “EUROPEAN SURVIVAL”
Trong gần tám thập niên, NATO thực chất là một kiến trúc an ninh xoay quanh năng lực quân sự Mỹ:
- ô hạt nhân Mỹ,
- hậu cần Mỹ,
- tình báo Mỹ,
- công nghiệp quốc phòng Mỹ,
- và cam kết chính trị của Washington.
Nhưng Trump đang tái định nghĩa toàn bộ logic đó.
Trong Chiến lược Quốc phòng Quốc gia 2026, Washington bắt đầu chuyển từ tư duy “global guarantor” sang “transactional superpower”:
- yêu cầu đồng minh NATO tăng mạnh chi tiêu quốc phòng,
- giảm cam kết bảo vệ vô điều kiện,
- ưu tiên Tây Bán cầu và cạnh tranh kinh tế,
- đồng thời thúc đẩy mô hình “shared burden bloc.”
Thông điệp ngầm rất rõ:
Mỹ sẽ không còn trả toàn bộ hóa đơn an ninh cho châu Âu.
Đối với Brussels, đây là một cú sốc chiến lược.
Nhưng thay vì làm EU tan rã như Kremlin kỳ vọng, áp lực đó lại tạo ra hiệu ứng ngược:
một châu Âu bắt đầu hành xử như một thực thể địa chính trị độc lập.
Đức tái vũ trang.
Ba Lan tăng tốc quân sự hóa.
Bắc Âu hội nhập NATO sâu hơn.
Pháp thúc đẩy tự chủ chiến lược.
Và Ukraine dần được xem như “lá chắn phương Đông” của toàn bộ châu Âu.
Điều mà Putin từng hy vọng — một NATO rệu rã và một EU chia rẽ — đang chuyển thành điều ngược lại: một châu Âu thức tỉnh bởi nỗi sợ Nga và sự bất định từ Mỹ.
PUTIN KHÔNG THUA — NHƯNG NGA ĐANG MẤT ĐÀ
Sai lầm lớn nhất trong nhiều phân tích phương Tây là liên tục dự đoán “Nga sắp sụp đổ.”
Điều đó chưa xảy ra.
Nga vẫn duy trì:
- ưu thế pháo binh,
- chiều sâu công nghiệp quân sự,
- khả năng huy động nhân lực,
- và năng lực chịu đựng chiến tranh tiêu hao cao hơn phần lớn châu Âu dự đoán.
Nhưng điều đó không có nghĩa Moscow đang thắng.
Năm 2026 đánh dấu một chuyển biến tinh tế nhưng cực kỳ quan trọng:
Kremlin bắt đầu phát tín hiệu ngoại giao khác thường.
Putin mềm giọng hơn. Moscow nói nhiều hơn về “kiến trúc an ninh châu Âu.” Nga tìm kiếm trung gian. Điện Kremlin ám chỉ khả năng đàm phán dài hạn.
Trong hệ thống chính trị Nga, thay đổi ngôn ngữ luôn là tín hiệu chiến lược.
Một cường quốc đang hoàn toàn kiểm soát cuộc chiến hiếm khi phát đi thông điệp “giảm nhiệt.”
Điều này phản ánh ba sức ép đang đồng thời bào mòn Moscow:
1. Giới hạn của chiến tranh tiêu hao
Nga có thể tiếp tục tiến vài km ở Donbas.
Nhưng họ chưa tạo được đột phá chiến lược đủ để buộc Ukraine sụp đổ.
Trong khi đó:
- thương vong tăng cao,
- nền kinh tế chiến tranh ngày càng méo mó,
- ngân sách phụ thuộc dầu khí,
- và Moscow phụ thuộc sâu hơn vào Trung Quốc, Iran và mạng lưới “shadow fleet.”
Nga chưa ở bờ vực thất bại.
Nhưng “đà chiến thắng tất yếu” đã biến mất.
2. Châu Âu không còn tin Nga sẽ thắng nhanh
Một trong những tính toán lớn nhất của Putin từ 2022 là:
thời gian sẽ làm phương Tây mệt mỏi.
Điều đó chỉ đúng một phần với Washington.
Nhưng tại châu Âu, hiệu ứng lại khác:
sự bất định từ Mỹ khiến EU coi Ukraine như tuyến phòng thủ sinh tử của chính mình.
Kyiv giờ đây không còn được nhìn như một quốc gia ngoại vi.
Nó đang trở thành trung tâm quân sự–công nghiệp mới của châu Âu.
3. Nguy cơ “Afghanistan kiểu Nga”
Điều Kremlin sợ nhất không phải mất vài thị trấn.
Mà là một cuộc chiến vô hạn.
Chiến tranh kéo dài sẽ:
- bào mòn tầng lớp trung lưu Nga,
- làm suy yếu công nghệ dân sự,
- gia tăng phụ thuộc vào nhà nước an ninh,
- và làm elite kinh tế mất niềm tin dài hạn.
Putin hiểu rằng:
Nga có thể sống với cấm vận.
Nhưng khó sống mãi với một nền kinh tế bị quân sự hóa toàn phần.
UKRAINE ĐANG THAY ĐỔI BẢN CHẤT CHIẾN TRANH
Một trong những biến đổi lớn nhất của năm 2026 là:
Ukraine đang tái định nghĩa chiến tranh bất đối xứng hiện đại.
Drone tầm xa, tấn công chiều sâu chiến lược, phá hạ tầng hậu cần và chiến tranh tâm lý đang làm thay đổi hoàn toàn khái niệm “chiều sâu an toàn” của Nga.
Các đòn đánh sâu vào lãnh thổ Nga — kể cả quanh lễ duyệt binh 9/5 — mang ý nghĩa lớn hơn tác động quân sự thuần túy.
Chúng phá vỡ huyền thoại:
“nước Nga bất khả xâm phạm.”
Đây là thay đổi cực kỳ nguy hiểm với Kremlin.
Bởi các chế độ quyền lực tập trung không chỉ sống bằng lãnh thổ.
Chúng sống bằng cảm giác kiểm soát.
Và khi chiến tranh bắt đầu xuất hiện ngay trong không gian biểu tượng của Moscow,
toàn bộ cấu trúc tâm lý quyền lực sẽ thay đổi.
CHÂU ÂU MUỐN NGA SUY YẾU — NHƯNG KHÔNG MUỐN NGA SỤP ĐỔ
Đây là điểm tinh tế nhất của toàn bộ cuộc khủng hoảng.
Trong không gian truyền thông, nhiều tiếng nói kêu gọi “ra đòn quyết định” với Putin.
Nhưng trong giới hoạch định chiến lược châu Âu, mục tiêu thực tế thận trọng hơn nhiều.
Brussels muốn:
- làm Nga suy yếu dài hạn,
- hạn chế khả năng tái xâm lược,
- giảm đòn bẩy năng lượng của Moscow,
- và khóa Nga trong một thế cân bằng bất lợi.
Nhưng EU không muốn:
- nội chiến Nga,
- hỗn loạn hậu Putin,
- hay sự tan rã của quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới.
Đây là nghịch lý trung tâm của chiến lược phương Tây:
Nga quá mạnh thì nguy hiểm.
Nhưng Nga sụp đổ hoàn toàn cũng nguy hiểm không kém.
Vì vậy, điều châu Âu đang tìm kiếm không phải là “chiến thắng tuyệt đối.”
Mà là: một nước Nga hậu chiến không còn đủ sức áp đặt trật tự an ninh lên châu Âu như trước nữa.
KỶ NGUYÊN HẬU MỸ ĐÃ BẮT ĐẦU
Điều lịch sử nhất trong năm 2026 có thể không phải các trận đánh ở Donbas.
Mà là: sự kết thúc dần dần của trật tự Đại Tây Dương hậu 1945.
Nước Mỹ dưới thời Trump không còn muốn là “cảnh sát toàn cầu.”
Nga không đủ sức tái lập đế chế.
Trung Quốc đối diện khủng hoảng tăng trưởng và bao vây công nghệ.
Khoảng trống quyền lực đó đang buộc châu Âu phải tái định nghĩa chính mình.
Nếu tiến trình hiện nay tiếp tục, NATO tương lai có thể:
- ít “Mỹ hóa” hơn,
- quân sự hóa châu Âu nhiều hơn,
- và Ukraine có thể trở thành phiên bản “Israel của châu Âu”:
một quốc gia quân sự hóa cao, tích hợp sâu với công nghiệp quốc phòng phương Tây.
Nghịch lý cuối cùng là:
Putin phát động chiến tranh để ngăn NATO mở rộng và giữ châu Âu yếu.
Nhưng chính cuộc chiến đó có thể đã tạo ra:
một châu Âu cứng rắn hơn, độc lập hơn, mở rộng hơn và quân sự hóa hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ sau Thế chiến II.
Nguồn tham khảo
- Reuters — các báo cáo về kinh tế Nga, phát biểu Kremlin và tín hiệu đàm phán Nga–EU (2026).
- The Guardian — tường thuật họp ngoại trưởng EU, phát biểu của Kaja Kallas và chiến lược tái vũ trang châu Âu.
- Institute for the Study of War (ISW) — đánh giá chiến dịch quân sự Nga–Ukraine mùa xuân 2026.
- Kyiv Post — phân tích thay đổi giọng điệu của Putin và chiến lược ngoại giao Kremlin.
- The Atlantic — các bài phân tích về tương lai NATO, trật tự hậu Mỹ và chiến tranh Ukraine.
- Foreign Affairs — nghiên cứu về “European strategic autonomy,” tái cấu trúc NATO và chiến lược hậu chiến của EU.
- NATO — tài liệu chính thức về mở rộng NATO, năng lực phòng thủ tập thể và chi tiêu quốc phòng.
- European Council on Foreign Relations (ECFR) — phân tích vai trò của Ukraine trong kiến trúc an ninh châu Âu mới.
- Carnegie Endowment for International Peace — nghiên cứu về chiến tranh tiêu hao và ổn định chiến lược Nga.
- VietnamWeek — chuỗi bài:
- “Tổng hợp chiến lược: Sự xoay trục quyền lực toàn cầu 2026”
- “Dấu hiệu mềm giọng của Putin”
- “Putin đang yếu thế. Đây là lúc để ra đòn quyết định.”
