Muốn bắt là bắt, không cần toà án, không cần xét xử, luận tội.

Muốn bắt là bắt, không cần toà án, không cần xét xử, luận tội. TỞM, VÔ CÙNG TỞM! Mười phút. Tôi đã nghe hết mười phút video cái video của người vừa bị bắt vì chính cái video này và tôi cảm thấy muốn phát rồ vì tức giận. Tôi giận vì đây là video đã đưa một người cha, một tài xế 36 tuổi, vào trại tạm giam. Các bạn biết anh Thanh Thật Thà nói gì không? Anh mở đầu bằng câu: “Qua trải nghiệm thực tế của tôi”. Sau đó, anh xếp hạng ba ứng dụng gọi xe, từ dở đến tốt, như một tài xế đang kể chuyện nghề với những người cùng làm nghề. Ứng dụng anh chê nặng nhất không phải Xanh SM. Anh gọi Be là ứng dụng “dở nhất”, vì định vị sai, giá rẻ và không tăng giá khi trời mưa. Xanh SM đứng thứ hai, còn Grab đứng thứ nhất. Chỉ có vậy thôi. Vậy anh chê Xanh SM những gì? Anh nói định vị khách hàng thường ghim sai chỗ. Khi tài xế bị hủy chuyến thì gần như không được bồi thường. Tổng đài khó hỗ trợ. Chẳng hạn, nếu khách không trả phí cầu đường thì tài xế cũng khó đòi lại được tiền. Trong khi đó, công ty phạt tài xế rất nặng. Nhưng điều anh nói nhiều nhất là cách chia cuốc xe. Theo cảm nhận của anh, cuốc xe được ưu tiên cho xe của công ty trước, sau đó đến xe thuê, rồi mới đến xe đối tác. Còn những người tự bỏ tiền mua xe, chạy theo hình thức “platform”, thì thường được chia cuốc sau cùng. Vì vậy, theo anh, thu nhập của nhóm tài xế này không cao. Anh có khen Xanh SM không? Có. Anh nói khi trời mưa, giá cước rất tốt, có cuốc lên đến 60 nghìn đồng một cây số. Anh cũng nói tài xế được hưởng từ 75 đến 80 phần trăm doanh thu. Nói cách khác, đây là một video vừa chê vừa khen. Một tài xế kể chuyện nghề, nói về những khó khăn và quyền lợi của anh em đồng nghiệp. Anh không chửi bới ai, không nhắc đến Đảng hay Nhà nước, cũng không kêu gọi biểu tình. Rồi chuyện gì đã xảy ra? Ngày 24 tháng 10, anh đăng video. Công ty GSM, doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái của gia đình tỷ phú Phạm Nhật Vượng, gửi đơn lên công an. Mười một ngày sau, chiều 4 tháng 11, Công an Thành phố Hồ Chí Minh khởi tố và bắt tạm giam anh theo Điều 331, với cáo buộc “lợi dụng các quyền tự do dân chủ”. Không có một phiên tòa nào để anh trình bày và bảo vệ ý kiến của mình. Không có một quá trình tranh tụng công khai để xác định những nhận xét ấy đúng hay sai. Cũng không có cơ hội để anh đối chất với những bằng chứng của doanh nghiệp. Một video của một tài xế, một lá đơn của doanh nghiệp, và cuối cùng là một lệnh bắt. Tôi muốn hỏi công ty GSM một câu rất đơn giản: Nếu anh Thanh nói sai về cách các cô các cậu phân chia cuốc xe, vậy sự thật là gì? Các cô các cậu có dữ liệu, có thuật toán, có cả một bộ phận truyền thông. Hãy công bố đi. Hãy cho tài xế biết cuốc xe được phân chia như thế nào. Đó mới là cách một doanh nghiệp có trách nhiệm trả lời những lời phê bình. Còn nếu các cô các cậu cho rằng mình bị xúc phạm hoặc bị thiệt hại, hãy sử dụng con đường pháp lý để giải quyết. Ở những quốc gia có nền pháp quyền, doanh nghiệp có thể khởi kiện dân sự. Hai bên đưa ra bằng chứng, tòa án lắng nghe cả hai phía. Ai sai thì phải đính chính, xin lỗi hoặc bồi thường theo phán quyết của tòa. Không ai bị còng tay chỉ vì chê một ứng dụng gọi xe. Vấn đề nghiêm trọng hơn nằm ở Điều 331. Đây là điều luật mà các tổ chức nhân quyền quốc tế đã nhiều lần yêu cầu Việt Nam sửa đổi hoặc bãi bỏ, bởi phạm vi áp dụng quá mơ hồ. Cụm từ “lợi dụng các quyền tự do dân chủ” có thể được diễn giải theo nhiều cách, khiến bất cứ ai lên tiếng phê bình cũng có nguy cơ trở thành đối tượng bị xử lý hình sự. Mức án có thể lên đến ba năm tù, thậm chí bảy năm nếu bị quy kết là gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Trước đây, điều luật này thường được nhắc đến trong những vụ án liên quan đến người phê phán chính quyền. Bây giờ, nó lại được sử dụng trong một vụ việc xuất phát từ lời phê bình của một tài xế đối với doanh nghiệp. Các bạn hiểu điều đó có nghĩa là gì không? Nghĩa là ở Việt Nam hôm nay, một doanh nghiệp đủ lớn có thể đưa một lời phê bình đến tận cửa công an, và người đưa ra lời phê bình có thể phải đối mặt với nguy cơ mất tự do. Một lá đơn của doanh nghiệp có thể khiến quyền được nói của một người dân trở nên mong manh đến đáng sợ. Hôm nay là một tài xế chê ứng dụng gọi xe. Ngày mai có thể là một bà mẹ chê sữa bột, một người mua nhà phê bình chủ đầu tư, hay một bệnh nhân lên tiếng về chất lượng dịch vụ của bệnh viện. Nếu cứ như vậy, còn ai dám viết một dòng đánh giá thật lòng? Báo chí nhà nước nói anh Thanh đã nhận sai và làm video để câu view. Nhưng chính những bài báo ấy cũng cho biết anh chưa nhận được đồng nào từ Facebook. Còn lời nhận sai được đưa ra trong hoàn cảnh anh đang bị công an tạm giữ. Tôi từng trải qua những hoàn cảnh như vậy. Tôi hiểu rằng một lời nhận sai trong hoàn cảnh người ta không có tự do để lựa chọn chưa chắc đã phản ánh ý chí thật sự của người nói. Tôi không khẳng định mọi điều anh Thanh nói đều đúng. Anh đang kể lại trải nghiệm của một tài xế, chứ không phải đưa ra kết quả kiểm toán hay dữ liệu nội bộ của công ty. Có thể anh nhầm ở chỗ này, chỗ kia. Nhưng nói sai không đồng nghĩa với phạm tội hình sự. Nếu có thông tin sai lệch, hãy dùng sự thật để phản bác. Nếu có thiệt hại, hãy giải quyết bằng pháp luật và một phiên tòa công bằng. Đó mới là cách một xã hội văn minh xử lý bất đồng. Không phải bằng song sắt. Trả tự do cho anh Trần Minh Thanh. Và tôi muốn hỏi các bạn, đặc biệt là những người từng chạy xe công nghệ: theo trải nghiệm của các bạn, những điều anh Thanh nói đúng hay sai? Hãy chia sẻ ở phần bình luận. Bởi vì hôm nay chuyện xảy ra với một tài xế. Nhưng nếu chúng ta im lặng trước việc một người có thể mất tự do chỉ vì lên tiếng phê bình, ngày mai người tiếp theo có thể là bất kỳ ai trong chúng ta. |

Chau Doan