Michael Saylor
(Rút gọn bởi bài phỏng vấn này 2 tiếng)
Michael Saylor, người sáng lập và chủ tịch điều hành của MicroStrategy, là một trong những nhân vật nổi bật nhất trong thế giới Bitcoin và công nghệ tài chính. Trong cuộc phỏng vấn dài trên chương trình The Diary of a CEO, ông đã đưa ra một tuyên bố gây sốc: ông đã dùng AI, cụ thể là ChatGPT, để tạo ra khoảng 15 tỷ đô la giá trị trong năm trước đó. Đây không phải là câu chuyện về việc dùng AI để viết email nhanh hơn hay phân tích dữ liệu thông thường. Đây là câu chuyện về việc dùng trí tuệ nhân tạo để giải quyết một vấn đề tài chính chưa từng tồn tại, tạo ra một sản phẩm chứng khoán hoàn toàn mới, và biến nó thành công cụ huy động vốn khổng lồ cho chiến lược Bitcoin của công ty.
Để hiểu rõ tại sao ông lại dùng ChatGPT theo cách đó, cần nhìn lại bối cảnh lớn hơn. MicroStrategy bắt đầu hành trình Bitcoin vào năm 2020. Khi các lệnh phong tỏa Covid khiến thế giới đảo lộn, Saylor nhận ra rằng Bitcoin không chỉ là một loại tài sản đầu cơ mà là một hình thức vốn kỹ thuật số hoàn toàn mới. Công ty bắt đầu mua Bitcoin bằng tiền mặt và vốn huy động được, biến MicroStrategy thành một “công ty kho bạc kỹ thuật số”. Đến đầu năm 2025, họ đã nắm giữ khoảng 30 tỷ đô la Bitcoin. Mục tiêu của họ không dừng lại ở việc giữ Bitcoin thụ động. Họ muốn tiếp tục mua thêm, mở rộng quy mô nắm giữ, và biến Bitcoin thành nền tảng để tạo ra các công cụ tài chính mới.
Tuy nhiên, họ đã chạm đến giới hạn của các phương thức huy động vốn truyền thống. Họ đã phát hành cổ phiếu phổ thông đến mức tối đa mà thị trường có thể hấp thụ. Họ trở thành tổ chức phát hành trái phiếu chuyển đổi lớn nhất thế giới. Thị trường trái phiếu chuyển đổi cũng đã bão hòa với họ. Nếu tiếp tục dùng các công cụ cũ, sự tăng trưởng sẽ dừng lại. Công ty đứng trước một bức tường. Họ cần một cách mới để vay tiền, một cách mà thị trường chưa từng thấy, để tiếp tục bơm vốn vào Bitcoin.
Đây là lúc Saylor quay sang AI. Ông không yêu cầu ChatGPT viết một kế hoạch kinh doanh thông thường hay phân tích số liệu. Ông đặt ra một câu hỏi mang tính sáng tạo cao: làm thế nào để thiết kế một loại chứng khoán lai, không phải cổ phiếu phổ thông, cũng không phải trái phiếu thuần túy, mà là một dạng preferred stock (cổ phiếu ưu đãi) có thể được hỗ trợ bởi Bitcoin, trả cổ tức ổn định, và giao dịch gần như không biến động quanh mức mệnh giá 100 đô la.
Preferred stock vốn đã linh hoạt. Người phát hành có thể gắn bất kỳ điều khoản nào: quyền bán lại sau 12 tháng (làm nó giống nợ), cổ tức cố định, quyền chuyển đổi thành cổ phiếu phổ thông (làm nó giống vốn chủ sở hữu). Nhưng Saylor muốn đi xa hơn. Ông muốn tạo ra một công cụ tín dụng ngắn hạn, giao dịch ổn định như công cụ thị trường tiền tệ, để nhà đầu tư có thể mua ở mức 100, bán ở mức 100, thu lợi suất, và không phải lo lắng về sự biến động giá do lãi suất hay tâm lý thị trường. Để đạt được sự ổn định giá đó, họ cần khả năng thay đổi tỷ lệ cổ tức mỗi tháng. Đây là điểm then chốt.
Trong lịch sử tài chính, chưa từng có ai tạo ra một loại preferred stock với tỷ lệ cổ tức biến đổi hàng tháng. Khi Saylor và đội ngũ mang ý tưởng này đến luật sư và ngân hàng đầu tư truyền thống, phản ứng gần như đồng loạt là: “Chưa ai từng làm vậy”, “Người ta không làm thế”, “Chúng tôi không nghĩ các ông nên làm”. Đây là phản ứng điển hình của hệ thống cũ khi đối mặt với điều chưa từng có. Hệ thống cũ dựa trên tiền lệ. Nếu không có tiền lệ, họ mặc định là không nên làm.
ChatGPT lại đưa ra câu trả lời hoàn toàn khác. Khi được hỏi liệu có thể tạo ra một preferred stock với cổ tức biến đổi theo tháng hay không, AI trả lời rằng hoàn toàn có thể. Nó không chỉ khẳng định tính khả thi mà còn đưa ra các bước cụ thể về cách cấu trúc điều khoản, cách đảm bảo tính hợp pháp theo luật chứng khoán, cách làm cho sản phẩm hấp dẫn với nhà đầu tư tín dụng, và cách kết hợp yếu tố Bitcoin làm tài sản bảo đảm. AI giúp họ vượt qua bức tường tư duy của các chuyên gia truyền thống.
Kết quả là sản phẩm mang tên STRK – một loại preferred stock chuyển đổi được hỗ trợ bởi Bitcoin, với khả năng điều chỉnh cổ tức hàng tháng để giữ giá giao dịch ổn định quanh mệnh giá. Đây là sự kết hợp của kỹ thuật tài chính, kỹ thuật tài sản kỹ thuật số, và luật chứng khoán. Khi họ mang STRK ra thị trường, nó trở thành IPO lớn nhất trong năm tính đến thời điểm đó, với quy mô 2,5 tỷ đô la. Sau đó họ đặt đăng ký kệ và bán thêm khoảng 8 tỷ đô la. Cộng với các công cụ liên quan khác, tổng cộng họ đã huy động được khoảng 15 tỷ đô la vốn tín dụng. Số tiền này được dùng để mua thêm Bitcoin và củng cố vị thế của MicroStrategy như một thực thể kho bạc kỹ thuật số quy mô lớn.
Điểm quan trọng cần nhấn mạnh là 15 tỷ đô la này không phải là lợi nhuận kế toán thông thường. Nó là số vốn mà công ty đã bán được thông qua các công cụ tín dụng mới. Việc bán được lượng vốn lớn như vậy cho thấy thị trường chấp nhận sản phẩm, tin tưởng vào cấu trúc, và sẵn sàng cung cấp thanh khoản. Điều này trực tiếp giúp công ty mở rộng nắm giữ Bitcoin mà không phải dựa vào các kênh đã bão hòa.
Saylor giải thích rằng thành công này đến từ việc dùng AI để làm điều chưa từng được làm trước đây. Ông nhấn mạnh một triết lý xuyên suốt cuộc phỏng vấn: đừng cố gắng làm việc chăm chỉ hơn robot. Thay vào đó, hãy yêu cầu AI thực hiện những việc mà chưa ai từng nghĩ đến. AI không chỉ là công cụ tăng năng suất. Nó là công cụ mở rộng không gian khả thi. Khi các cách cũ đã hết, AI giúp khám phá các khả năng mới mà con người đơn lẻ, bị ràng buộc bởi thói quen và tiền lệ, khó có thể nhìn thấy.
Ông cũng đặt câu chuyện này trong bối cảnh lớn hơn về sự chuyển đổi kỹ thuật số. Bitcoin với ông không chỉ là tiền. Nó là vốn kỹ thuật số – một dạng năng lượng kinh tế được mã hóa, gắn chặt với người sở hữu thông qua khóa riêng, và có thể di chuyển xuyên biên giới trong vài giây mà không cần sự cho phép của ngân hàng hay chính phủ. Việc tạo ra các công cụ tài chính dựa trên Bitcoin là bước tiếp theo trong quá trình biến Bitcoin thành nền tảng của một hệ thống tài chính mới. STRK chính là một trong những công cụ đó.
Trong phần trao đổi sâu hơn, Saylor nối kết câu chuyện này với cách ông nhìn nhận AI nói chung. Ông cho rằng AI đang đẩy thế giới vào một kỷ nguyên dư thừa về hàng hóa tiện ích và dịch vụ cơ bản. Robot và AI sẽ làm được hầu hết công việc lặp lại, từ viết hợp đồng, soạn sách, đến lái xe và sản xuất. Nhưng luôn tồn tại những thứ khan hiếm và đáng mong muốn mà AI không thể tạo ra vô hạn: vàng, cổ phiếu của các công ty tốt nhất thế giới, và đặc biệt là Bitcoin với giới hạn cứng 21 triệu đồng. Việc dùng AI để tạo ra các công cụ tài chính mới xung quanh Bitcoin chính là cách tận dụng sự dư thừa của trí tuệ máy móc để củng cố sự khan hiếm của tài sản kỹ thuật số.
Ông cũng đưa ra lời khuyên thực tế cho những người muốn học hỏi từ câu chuyện này. Nếu bạn là doanh nhân, bạn nên thành thạo ít nhất một hoặc nhiều mô hình AI. Hãy coi chúng như các công cụ cơ bản giống như biết đọc, viết, tính toán. Sau đó, đừng chỉ dùng chúng để làm những việc cũ nhanh hơn. Hãy dùng chúng để đặt những câu hỏi biên – những câu hỏi về những việc chưa từng được làm. Tìm ra điểm trên đường cong S của công nghệ, nơi một khả năng mới vừa trở nên khả thi về mặt thương mại, và hãy là người đầu tiên biến nó thành sản phẩm thực tế.
Saylor lấy ví dụ lịch sử để minh họa. Khi piano xuất hiện, một số thiên tài như Beethoven và Chopin đã đẩy giới hạn của nó trong vòng mười năm và để lại di sản hàng trăm năm. Khi guitar điện và hệ thống khuếch đại chín muồi vào cuối thập niên 1960, Led Zeppelin và các ban nhạc rock đã tạo ra âm thanh kinh điển. Khi internet và mạng xã hội xuất hiện, Mark Zuckerberg và những người khác đã nắm lấy cơ hội. Mỗi lần công nghệ mới mở ra một cửa sổ ngắn ngủi – thường chỉ 12 đến 24 tháng – để tạo ra điều gì đó mang tính đột phá. Ai đi qua cửa sổ đó trước sẽ tạo ra giá trị khổng lồ. Ai đến sớm quá sẽ đập vào tường. Ai đến muộn sẽ chỉ là người theo sau.
Với MicroStrategy, cửa sổ đó là sự kết hợp giữa vốn kỹ thuật số (Bitcoin), trí tuệ kỹ thuật số (AI), và mô hình kho bạc kỹ thuật số. Họ đã có đủ quy mô Bitcoin (hàng chục tỷ đô la) để làm nền tảng. Họ dùng AI để thiết kế công cụ tài chính chưa từng có. Và họ cam kết thực hiện bất chấp sự phản đối của hệ thống cũ. Kết quả là họ tạo ra một sản phẩm cộng hưởng mạnh với nhu cầu thực tế của thị trường: một công cụ tín dụng ổn định, dựa trên Bitcoin, mang lại lợi suất hấp dẫn.
Saylor cũng nhấn mạnh rằng việc dùng AI không loại bỏ yếu tố con người. AI cung cấp khả năng, nhưng con người vẫn phải quyết định vấn đề cần giải quyết, đánh giá rủi ro, và chịu trách nhiệm cuối cùng. Trong trường hợp của STRK, AI giúp thiết kế cấu trúc, nhưng đội ngũ vẫn phải làm việc với luật sư, ngân hàng, và cơ quan quản lý để biến ý tưởng thành sản phẩm thực tế có thể bán ra thị trường. AI giảm bớt sự kháng cự ban đầu từ tư duy tiền lệ, nhưng không thay thế toàn bộ quá trình thực thi.
Một điểm quan trọng khác là Saylor không xem AI như một công cụ thay thế con người trong mọi lĩnh vực. Ông khuyên không nên học những kỹ năng mà AI sẽ làm tốt hơn trong thời gian ngắn. Thay vào đó, hãy học cách hỏi AI những câu hỏi mới, cách kết hợp các công nghệ đang nổi, và cách tạo ra giá trị từ sự kết hợp đó. Ông lấy ví dụ về việc học phẫu thuật, luật, kế toán hay lái xe: những nghề này sẽ bị AI và robot tác động mạnh. Ngược lại, việc biết cách dùng AI để thiết kế sản phẩm tài chính mới, hoặc để tạo nội dung chất lượng cao trên các nền tảng kỹ thuật số, hoặc để xây dựng các hệ thống dựa trên tài sản kỹ thuật số, sẽ mang lại lợi thế lâu dài.
Câu chuyện về 15 tỷ đô la cũng phản ánh triết lý dài hạn của Saylor. Ông đã gắn bó với MicroStrategy gần bốn thập kỷ. Chiến lược Bitcoin của công ty không phải là nước đi ngắn hạn. Việc tạo ra STRK cũng vậy. Nó được thiết kế để phục vụ chiến lược dài hạn: biến Bitcoin thành nền tảng của một hệ thống tín dụng và vốn mới. Việc chứng minh rằng công ty có thể bán Bitcoin khi cần (để phá vỡ quan niệm sai lầm của thị trường rằng họ không bao giờ bán được) cũng là một phần của việc xây dựng lòng tin dài hạn với nhà đầu tư tín dụng và cổ phiếu.
Tóm lại, Michael Saylor dùng ChatGPT không phải vì ông muốn tiết kiệm thời gian hay tăng năng suất thông thường. Ông dùng nó vì ông đang đối mặt với một bức tường mà các công cụ và tư duy truyền thống không thể vượt qua. AI giúp ông nhìn thấy một giải pháp chưa từng tồn tại, thiết kế chi tiết kỹ thuật và pháp lý của giải pháp đó, và biến nó thành sản phẩm có thể bán được trên thị trường. Kết quả là hàng tỷ đô la vốn được huy động, cho phép công ty tiếp tục mở rộng chiến lược Bitcoin. Đây là minh chứng sống động cho luận điểm trung tâm của ông: trong thời đại AI, giá trị lớn nhất không đến từ việc làm việc chăm chỉ hơn máy móc, mà đến từ việc yêu cầu máy móc làm những việc mà chưa ai từng làm trước đây, và dám mang những việc đó ra thế giới thực.
