BAGHDAD, Sept 29 (Reuters) –
Các lực lượng Mỹ dự kiến sẽ rút khỏi những căn cứ cuối cùng tại Iraq vào thứ Tư; đây là sự kiện được Iran và các đồng minh — những bên hiện có ảnh hưởng sâu rộng tại quốc gia nơi 4.500 người Mỹ đã thiệt mạng trong hơn hai thập kỷ chiến tranh — coi là một thắng lợi.
Các chuyên gia an ninh Iraq nhận định rằng việc rút quân này — vốn được thống nhất vào năm 2024 dưới thời Tổng thống Joe Biden và được chính quyền Donald Trump thực hiện ngay cả khi đang đối đầu với Iran — có thể tạo điều kiện cho Tehran cùng các đồng minh hùng mạnh của họ tự do hành động, đồng thời mở đường cho các kẻ thù khác của Mỹ, bao gồm cả tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS), trỗi dậy trở lại.
“Iran sẽ hưởng lợi về mặt chiến lược từ việc liên quân rút đi, bởi động thái này loại bỏ một sự hiện diện quân sự vốn đóng vai trò đối trọng với ảnh hưởng của Tehran tại Iraq trong nhiều năm qua,” ông Jasim al-Bahadli, một chuyên gia phân tích an ninh Iraq chuyên nghiên cứu về các nhóm vũ trang Shiite thân Iran, cho biết.
Ông dự đoán rằng các nhóm dân quân thân Iran sẽ không chỉ coi việc rút quân này là thắng lợi cho phong trào của họ, mà còn “tìm cách tận dụng đà thắng lợi đó để gia tăng ảnh hưởng đối với các quyết định về an ninh và chính trị”.
Abu Mojtaba al-Yasiri, một chỉ huy thuộc Lực lượng Kháng chiến Hồi giáo tại Iraq (một liên minh bao gồm các phe phái vũ trang do Iran hậu thuẫn), mô tả việc Mỹ rút quân là “một thắng lợi lịch sử đối với các nhóm kháng chiến Hồi giáo Iraq và những người dân Iraq đầy lòng tự trọng, đồng thời là thất bại nặng nề đối với kế hoạch của Mỹ”.
“Vào ngày 30 tháng 9, chúng tôi sẽ ăn mừng việc lật sang trang sử đen tối của Iraq và sự thất bại của lực lượng chiếm đóng trong nỗ lực áp đặt ý chí lên đất nước chúng tôi,” ông chia sẻ với Reuters. “Iraq đã chứng minh rằng chủ quyền quốc gia không thể được bảo đảm bởi các thế lực nước ngoài, mà phải dựa vào lực lượng kháng chiến và ý chí của chính người dân.”
CHƯA SẴN SÀNG
Mặc dù việc lực lượng Mỹ rút đi cuối cùng là điều được đa số người dân Iraq ủng hộ, nhưng những ai lo ngại về sức mạnh của các nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn lại e rằng việc rút quân này là quá sớm.
“Chúng tôi tin rằng Iraq vẫn chưa hoàn toàn sẵn sàng để tiếp quản trách nhiệm an ninh vào thời điểm này,” ông Abdulrahman al-Zobaie, một thủ lĩnh bộ lạc người Sunni tại Fallujah – nơi từng là thành trì của phong trào kháng chiến chống Mỹ – chia sẻ với Reuters.
“Tất cả người dân Iraq đều mong muốn có được chủ quyền trọn vẹn và không ai phản đối điều đó. Tuy nhiên, tôi tin rằng việc (liên quân do Mỹ dẫn đầu) rút đi theo cách này và tạo ra một khoảng trống quyền lực chính là điều mà mọi người dân Iraq đều lo sợ.”
Lực lượng Mỹ đã tiến hành cuộc xâm lược Iraq vào năm 2003 nhằm lật đổ nhà độc tài theo dòng Hồi giáo Sunni là Saddam Hussein; sau đó, họ chiếm đóng đất nước này, dựng lên một chính phủ do người Shiite lãnh đạo và tiến hành cuộc chiến chống nổi dậy kéo dài nhiều năm trước khi rút quân vào cuối năm 2011.
Chưa đầy ba năm sau, họ đã quay trở lại để hỗ trợ lực lượng Iraq đánh bại nhóm phiến quân Sunni mang tên Nhà nước Hồi giáo (IS) trong một cuộc chiến quy mô lớn diễn ra từ năm 2014 đến 2017.
Số lượng binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong “Chiến dịch Tự do Iraq” cao gấp đôi so với cuộc chiến song song tại Afghanistan – cuộc chiến vốn kết thúc bằng việc Mỹ rút quân đột ngột vào năm 2021.
Trong những năm gần đây, Iraq là quốc gia duy nhất duy trì mối quan hệ đồng minh chặt chẽ về cả chính trị lẫn quân sự với cả Mỹ và Iran; hai cường quốc này đôi khi sử dụng lãnh thổ Iraq làm chiến trường cho các cuộc xung đột ủy nhiệm.
Mỹ đã tiêu diệt một chỉ huy cấp cao của Iran là Qasem Soleimani trong một cuộc tấn công tại sân bay Baghdad vào năm 2020. Các đồng minh của Iran cũng liên tục nã pháo vào các căn cứ của Mỹ, đôi khi dẫn đến các đòn đáp trả.
Trong cuộc chiến chống lại Iran diễn ra trong năm nay, 7 trong số 18 quân nhân Mỹ thiệt mạng đã tử vong tại Iraq; trường hợp cuối cùng là một trung sĩ lục quân thiệt mạng trong quá trình kích nổ có kiểm soát một chiếc máy bay không người lái tại căn cứ gần Erbil vào tháng 7.
CHIẾN THẮNG CHO “TRỤC” CỦA IRAN
Iran – quốc gia tuyên bố mục tiêu cuối cùng là buộc lực lượng Mỹ phải rời khỏi toàn bộ khu vực Trung Đông – coi việc Mỹ rút quân khỏi Iraq là thắng lợi cho “trục kháng chiến” bao gồm các nhóm vũ trang đồng minh của họ trên khắp khu vực.
Ông Amir Hayat Moqaddam, Phó chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia thuộc Quốc hội Iran, phát biểu hôm thứ Hai rằng “an ninh bền vững sẽ được thiết lập tại Iraq” một khi người Mỹ rời khỏi đất nước và khu vực này.
Ông chia sẻ với cơ quan tin tức của Quốc hội Iran rằng nước này “hoan nghênh việc Mỹ rút quân khỏi Iraq và chắc chắn sẽ ủng hộ động thái đó”. Ông nói thêm: “Các nhóm kháng chiến hiện đang hành động, đôi khi nhắm mục tiêu và đối đầu trực tiếp với quân đội Mỹ”.
Washington cáo buộc các nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn tại Iraq đóng vai trò trong cuộc xung đột rộng lớn hơn ở Trung Đông thông qua việc thực hiện các cuộc tấn công vào các nước láng giềng theo chỉ đạo của Tehran; gần đây nhất là vụ tấn công vào một đường ống dẫn dầu lớn của Ả Rập Xê Út trong tháng này. Chính quyền Baghdad cho biết họ đang nỗ lực kiềm chế tầm ảnh hưởng của các nhóm này.
CƠ HỘI HỒI SINH CHO NHÓM NHÀ NƯỚC HỒI GIÁO (IS)?
Một số quan chức an ninh Iraq – thuộc cả chính quyền liên bang lẫn khu vực tự trị của người Kurd ở miền bắc – nhận định rằng việc Mỹ rút quân cũng tiềm ẩn nguy cơ giúp các tay súng thuộc nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) trỗi dậy. Dù “đế chế Hồi giáo” (caliphate) tự xưng của chúng đã bị đánh bại gần một thập kỷ trước, nhóm này vẫn duy trì mạng lưới các “tế bào ngủ” (nhóm ngầm).
Ở thời kỳ đỉnh cao, các tay súng này từng chiếm giữ một phần ba lãnh thổ Iraq và sát hại hàng nghìn người; trong đó có hàng trăm nạn nhân bị chúng quay phim lại cảnh chính tay chúng nổ súng hành quyết ngay bên trong một căn cứ quân sự cũ của Mỹ.
Chỉ huy người Kurd, ông Sirwan Barzani, cho biết việc thiếu vắng sự hỗ trợ về tình báo, hậu cần và máy bay không người lái từ phía Mỹ sẽ tạo cơ hội cho IS tập hợp lại lực lượng.
“Trong hơn hai tuần qua, chúng tôi đã ghi nhận các hoạt động di chuyển của những ‘tế bào ngủ’ thuộc IS, ngay sau khi truyền thông đại chúng đưa tin về việc liên quân quốc tế sẽ chính thức rút khỏi Iraq vào cuối tháng 9”, ông nói. “Theo tôi, điều này đã vực dậy tinh thần” của các tay súng.
Lực lượng an ninh Iraq cho biết một nhóm nghi thuộc IS đang lên kế hoạch thực hiện các vụ tấn công liều chết trùng với thời điểm diễn ra việc rút quân. Theo bốn quan chức an ninh và quân đội Iraq, âm mưu này làm nổi bật những lo ngại rằng nhóm phiến quân vẫn có khả năng lợi dụng các lỗ hổng an ninh bất chấp nhiều năm chịu tổn thất về mặt quân sự.
“Nhà nước Hồi giáo (IS) đang muốn gửi đi thông điệp rằng nhóm này vẫn còn mạnh và đủ khả năng thực hiện các cuộc tấn công đẫm máu,” Đại tá Khalid al-Bayati, một quan chức an ninh cấp cao tại thị trấn dầu mỏ chiến lược Kirkuk, cho biết.
Tin bài có sự đóng góp của Maher Nazeh, Kawa Omar, Muayad Hameed và Elwely Elwelly; do Ahmed Rashed và Michael Georgy chấp bút; biên tập bởi Peter Graff.
