ANKARA, Sept 13 (Reuters) – Việc lực lượng Houthi kiểm soát dải bờ biển Biển Đỏ của Yemen đang làm thay đổi cán cân quyền lực tại vùng Vịnh, củng cố vị thế của Iran và đặt Ả Rập Xê Út cùng các nước láng giềng trước một lựa chọn khó khăn: chấp nhận những tổn thất ngày càng tăng hoặc tìm cách thỏa hiệp với Tehran.
Bằng cách chiếm giữ vị trí kiểm soát eo biển Bab el-Mandeb – một trong những tuyến đường hàng hải huyết mạch quan trọng nhất thế giới – nhóm vũ trang thân Iran này đã tạo ra thêm một điểm gây sức ép, đe dọa các lô hàng dầu xuất khẩu của Ả Rập Xê Út vốn đã được chuyển hướng khỏi eo biển Hormuz.
Theo các quan chức và chuyên gia phân tích trong khu vực, toan tính ở đây rất rõ ràng: thông qua việc đe dọa hoạt động vận tải biển tại Biển Đỏ trong khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, Tehran và Houthi có thể đẩy giá dầu lên cao và kích thích lạm phát, đồng thời làm giảm triển vọng khu vực trông cậy vào Washington để giải quyết cuộc khủng hoảng.
Họ cho rằng chiến lược này nhằm buộc các quốc gia vùng Vịnh phải đối mặt với một lựa chọn khắc nghiệt: hoặc chấp nhận những thiệt hại kinh tế ngày càng lớn do hoạt động xuất khẩu dầu bị siết chặt và các cuộc tấn công từ phía Iran, hoặc phải đàm phán với Iran để bảo vệ hoạt động thương mại, dòng chảy năng lượng và sự ổn định kinh tế.
“Việc Houthi chiếm giữ các hòn đảo chiến lược gần Bab el-Mandeb là một yếu tố làm thay đổi cục diện,” chuyên gia phân tích về Trung Đông Fawaz Gerges nhận định. “Nó làm thay đổi cán cân quyền lực và mang lại cho họ lợi thế lớn hơn nhiều về mặt địa chính trị và địa kinh tế đối với Ả Rập Xê Út, khu vực vùng Vịnh, Hoa Kỳ cũng như thương mại toàn cầu.”
CÁC QUỐC GIA VÙNG VỊNH SẼ THAM GIA CUỘC HỌP GIỮA OMAN VÀ IRAN VỀ EO BIỂN HORMUZ
Riyadh đã chuyển hướng phần lớn lượng dầu thô của mình qua các cảng ở Biển Đỏ kể từ khi cuộc chiến thực tế đã phong tỏa eo biển nằm ở phía đối diện của Bán đảo Ả Rập; tuy nhiên, vào thứ Sáu, họ đã đóng cửa đường ống dẫn dầu này sau khi nó bị tấn công.
Các nguồn tin trong khu vực chia sẻ với Reuters rằng việc ông Trump được cho là đã từ chối yêu cầu của Ả Rập Xê Út về việc Mỹ tấn công lực lượng Houthi, cộng với những tổn thất kinh tế ngày càng tăng, đang củng cố quan điểm tại một số thủ đô vùng Vịnh rằng đàm phán với Tehran không còn là một lựa chọn mà là điều cần thiết để tự bảo toàn.
Một nguồn tin vùng Vịnh cho Reuters biết cuộc họp dự kiến
Cuộc gặp này nằm trong nỗ lực của Oman và Iran nhằm thiết lập một khuôn khổ tạm thời để quản lý hoạt động vận tải biển qua tuyến đường thủy này – vốn là huyết mạch quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ toàn cầu.
Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi cho biết cuộc họp khu vực dự kiến
“Chúng tôi vẫn cam kết thúc đẩy đối thoại nhằm hỗ trợ sự ổn định và hợp tác lâu dài trong khu vực,” ông viết trên nền tảng X mà không giải thích chi tiết lý do hoãn họp.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm Chủ nhật cho biết ông đã có cuộc thảo luận tốt đẹp với Thái tử UAE Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan tại New Delhi bên lề hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo BRICS.
“Chúng tôi đã nhất trí gác lại quá khứ và hướng tới tương lai, cũng như cách thức để cùng nhau xây dựng tương lai đó,” ông nói.
[1/2] Hình ảnh từ trên cao cho thấy các tòa nhà bị hư hại sau khi lực lượng Houthi (có quan hệ với Iran) chiếm quyền kiểm soát thành phố cảng Mocha của Yemen vào thứ Năm; ảnh chụp màn hình từ video do phía Houthi cung cấp và được công bố vào ngày 12 tháng 9 năm 2026. AL MASIRAH/Ảnh do phía Houthi cung cấp qua REUTERS.
Thách thức đối với các quốc gia vùng Vịnh nằm ở chỗ địa lý là yếu tố không thể thay đổi. Nhiều thập kỷ đối đầu đã không thể thay đổi một thực tế đơn giản: vị trí của Iran – nằm ngay bên cạnh các huyết mạch năng lượng và thương mại của khu vực – khiến nước này trở thành một nhân tố không thể bỏ qua trong bất kỳ phương án an ninh nào tại vùng Vịnh.
Dù các nhà lãnh đạo vùng Vịnh có quan điểm thế nào về Cộng hòa Hồi giáo này, thì đây vẫn là một thực tế mà họ không thể phớt lờ hay đơn thuần mong muốn nó biến mất; đồng thời, cuộc xung đột nảy sinh từ các vụ tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào Iran đã phá vỡ những nỗ lực ngoại giao kéo dài hàng thập kỷ nhằm kiềm chế quốc gia này.
Khi được hỏi vào hôm Chủ nhật liệu ông có lo ngại về việc các quốc gia vùng Vịnh gặp gỡ Iran hay không, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đó là quyền quyết định của họ.
ĐÀ TIẾN CỦA LỰC LƯỢNG HOUTHI LÀM NỔI BẬT CHIẾN LƯỢC TỪNG BƯỚC CỦA IRAN
Ông Alex Vatanka thuộc Viện Trung Đông (Middle East Institute) nhận định rằng, đối với các quốc gia vùng Vịnh, vấn đề quan trọng hiện nay có lẽ không còn nằm ở chỗ liệu họ có tin tưởng Iran hay không, mà là làm thế nào để bảo vệ lợi ích và tồn tại trước những hành động thù địch mà Washington không thể nhanh chóng chấm dứt.
Điều này có thể thúc đẩy họ theo đuổi các kênh ngoại giao song song với Tehran và, theo thời gian, xây dựng một chiến lược an ninh rộng lớn hơn, bớt phụ thuộc hoàn toàn vào Hoa Kỳ.
“Các quốc gia vùng Vịnh đang cân nhắc thực tế cơ bản rằng họ có thể phải tự mình đạt được thỏa thuận với phía Iran, bất chấp việc điều đó có làm phật lòng Mỹ hay không, bởi vì Mỹ không thể giúp họ thoát khỏi vũng lầy này,” ông nói.
Sự leo thang căng thẳng này khơi lại một cuộc xung đột đã tồn tại từ rất lâu trước khi nổ ra mâu thuẫn giữa Mỹ và Iran. Lực lượng Houthi – xuất thân từ cộng đồng thiểu số Hồi giáo dòng Shiite (nhánh Zaydi) tại Yemen – đã trải qua nhiều cuộc chiến với Ả Rập Xê Út trước khi chiếm giữ thủ đô Sanaa vào năm 2014, sự kiện châm ngòi cho chiến dịch can thiệp quân sự do Ả Rập Xê Út dẫn đầu vào năm sau đó.
Bất chấp nhiều năm hứng chịu các cuộc không kích và giao tranh xuyên biên giới, họ vẫn trụ vững, mở rộng năng lực và vươn lên trở thành một trong những đồng minh khu vực hiệu quả nhất của Iran.
Houthi vừa theo đuổi cuộc xung đột lâu dài của riêng mình với Riyadh, vừa tận dụng vị thế chiến lược để tạo ra tầm ảnh hưởng vượt xa biên giới Yemen, qua đó mang lại giá trị ngày càng lớn cho Tehran.
“Houthi không phải là lực lượng ủy nhiệm kiểu truyền thống,” cựu nhà đàm phán Mỹ Aaron David Miller nhận định. “Họ biết cách biến lợi thế địa lý thành vũ khí và gây tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế quốc tế cũng như thị trường dầu mỏ toàn cầu.”
Một quan chức trong khu vực cho rằng đà tiến công của Houthi là bước đi mới nhất trong một chiến lược được tính toán kỹ lưỡng của Tehran.
“Đối với Iran, đây là một ván cờ. Họ lên kế hoạch cho các bước đi tiếp theo chứ không hành động một cách vội vã hay hoảng loạn,” vị quan chức này cho biết.
“Houthi là đồng minh ủy nhiệm duy nhất của Iran còn duy trì được năng lực tác chiến đáng gờm.”
Chính sách siết chặt kinh tế của Washington đối với Iran đang phát huy tác dụng, nhưng theo một nguồn tin từ vùng Vịnh, hệ quả ngoài ý muốn là nó đang dồn các đối tác của Mỹ tại khu vực này vào thế phải xem xét lại liệu việc đối đầu với Tehran có còn bền vững hay không.
Tin bài có sự đóng góp của Tuvan Gumrukcu tại Ankara và Timour Azhari tại Riyadh; Bài viết của Samia Nakhoul; Biên tập bởi Philippa Fletcher và David Gregorio.
Nguồn : REUTERS
