Điều đáng lo ngại nhất trong vụ kiện này không đơn thuần là hai ứng viên trùng tên. Đó là việc chính quyền liên bang tìm cách đặt điều kiện lên quá trình chứng nhận kết quả bầu cử của một tiểu bang, trong một cuộc đua mà thất bại của ứng viên Cộng hòa có thể ảnh hưởng đến tương quan quyền lực tại Thượng viện.

Vụ việc có ba tầng: quyền của cử tri, thẩm quyền của tiểu bang và giới hạn quyền lực của chính quyền liên bang.

1. Bản chất vụ kiện là gì?

Theo Reuters và AP ngày 23/10/2026:

• Thượng nghị sĩ Cộng hòa Dan S. Sullivan, đương nhiệm, đang tranh cử với ứng viên Dân chủ Mary Peltola.

• Một ứng viên khác, Daniel J. Sullivan Jr., cũng xuất hiện trên lá phiếu.

• Chính quyền Trump cáo buộc ứng viên thứ hai cố tình gây nhầm lẫn để lấy phiếu của cử tri vốn định bỏ phiếu cho thượng nghị sĩ đương nhiệm, qua đó có lợi cho Peltola.

• Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) yêu cầu tòa liên bang ngăn Alaska chứng nhận kết quả nếu ông Dan S. Sullivan thua với cách biệt nhỏ hơn số phiếu dành cho ứng viên Sullivan còn lại, để điều tra khả năng nhầm lẫn của cử tri.

  

  Reuters

  +1

   

Cần chú ý một chi tiết: DOJ đã nộp đơn kiện, nhưng đơn kiện không tự động đình chỉ việc chứng nhận kết quả. Muốn có biện pháp ngăn chặn, chính quyền phải thuyết phục được tòa án.

Và đây chưa phải tranh chấp phát sinh sau khi kiểm phiếu. Chính quyền đang tìm cách thiết lập một cơ chế can thiệp trước khi cuộc bầu cử diễn ra ngày 3/11.

2. Có hai vấn đề pháp lý hoàn toàn khác nhau

Vấn đề A: Có hay không hành vi cố tình đánh lừa cử tri?

Đây là một vấn đề chính đáng cần xem xét.

Hai ứng viên trùng tên, cùng có liên hệ với Đảng Cộng hòa, có thể tạo ra nhầm lẫn. Chính quyền tiểu bang từng điều tra việc ứng viên Dan J. Sullivan đăng ký tranh cử.

Theo hồ sơ được công bố, giới chức bầu cử Alaska từng kết luận có dấu hiệu ứng viên này muốn gây nhầm lẫn, dựa trên tên sử dụng, sự thay đổi liên kết đảng và những điểm tương đồng trong cách trình bày chiến dịch. Nhưng tòa án tiểu bang đã buộc đưa ông trở lại lá phiếu, và Tòa Tối cao Alaska giữ nguyên quyết định đó.

Alaska Elections

Ở đây, phải giữ hai nguyên tắc cùng lúc:

• Nếu có bằng chứng về gian lận hoặc cố ý đánh lừa cử tri, cần điều tra theo đúng luật.

• Nhưng sự trùng tên, nghi ngờ về động cơ hay lợi ích chính trị mà một ứng viên có thể mang lại cho đối thủ không tự động chứng minh hành vi gian lận.

Dan J. Sullivan phủ nhận việc phối hợp với Đảng Dân chủ. Cáo buộc của chính quyền chưa đồng nghĩa với một kết luận tư pháp rằng ông có hành vi thông đồng.

Vấn đề B: DOJ có quyền yêu cầu ngăn chứng nhận kết quả hay không?

Đây mới là điểm có hệ quả thể chế lớn hơn.

Hiến pháp Mỹ trao cho các tiểu bang vai trò chủ yếu trong việc tổ chức và quản lý bầu cử liên bang, trong khuôn khổ các quy định hiến pháp và luật liên bang. Quốc hội cũng có quyền lập pháp đối với những khía cạnh nhất định của bầu cử liên bang.

Nhưng điều đó không đồng nghĩa Bộ Tư pháp có quyền tùy ý trì hoãn chứng nhận kết quả chỉ vì nghi ngờ một ứng viên gây nhầm lẫn.

DOJ viện dẫn mục tiêu bảo vệ tính toàn vẹn của bầu cử trong National Voter Registration Act. Tuy nhiên, các chuyên gia luật bầu cử đã đặt nghi vấn về cơ sở pháp lý của lập luận này, đặc biệt là cách biến một nguyên tắc chung thành quyền ngăn chứng nhận kết quả trong một cuộc đua cụ thể. AP ghi nhận giới chuyên gia hoài nghi khả năng lập luận đó được tòa chấp nhận.

AP News

Điểm cốt yếu là phải hỏi:

1. Luật cụ thể nào trao thẩm quyền mà DOJ đang yêu cầu?

2. Có bằng chứng thực tế về số phiếu bị nhầm lẫn hay mới chỉ là dự đoán?

3. Tại sao biện pháp được yêu cầu lại nhắm vào việc trì hoãn chứng nhận kết quả, thay vì một phương án hẹp hơn để bảo vệ cử tri?

4. Ai có quyền xác định phiếu nào thực sự thể hiện ý định của cử tri?

Nếu những câu hỏi đó không được trả lời, yêu cầu can thiệp có nguy cơ vượt khỏi mục tiêu bảo vệ lá phiếu.

3. Một nghịch lý lớn: Nếu mục tiêu là bảo vệ lá phiếu, tại sao biện pháp lại có thể làm chậm quyền của cử tri?

Alaska sử dụng hệ thống bầu cử xếp hạng lựa chọn (ranked-choice voting).

Cử tri có thể xếp hạng các ứng viên theo thứ tự ưu tiên. Điều này làm vụ kiện phức tạp hơn cách mô tả thông thường.

Giả sử có ba trường hợp:

• Cử tri thực sự muốn bầu Dan S. Sullivan nhưng vô tình chọn Dan J. Sullivan.

• Cử tri chủ ý bầu Dan J. Sullivan vì ủng hộ ứng viên này.

• Cử tri chọn Dan J. Sullivan vì muốn phản đối Dan S. Sullivan.

Ba lá phiếu có thể giống nhau ở lựa chọn đầu tiên, nhưng ý định chính trị hoàn toàn khác nhau.

Trong hệ thống xếp hạng, nếu ứng viên bị loại, lá phiếu có thể chuyển sang lựa chọn kế tiếp còn hiệu lực, tùy cách cử tri đánh dấu. Phiếu dành cho Dan J. Sullivan không tự động trở thành phiếu của Dan S. Sullivan.

AP cho biết hai ứng viên được phân biệt trên lá phiếu: thượng nghị sĩ đương nhiệm được ghi là ứng viên Cộng hòa, còn ứng viên kia không có liên kết đảng.

AP News

Vì thế, nếu DOJ muốn điều tra xem các phiếu dành cho ứng viên thứ hai thực chất thuộc về ai, họ phải giải quyết một vấn đề rất khó: Không thể suy ra ý định của hàng nghìn cử tri chỉ từ sự tương đồng của hai cái tên.

Một cuộc điều tra như vậy có thể biến quyền lựa chọn của cử tri thành đối tượng bị diễn giải lại theo giả định chính trị.

4. Vì sao vụ kiện có ý nghĩa vượt ra ngoài Alaska?

Tôi nhìn thấy ba tiền lệ đáng quan tâm.

Đây không phải bằng chứng rằng kết quả bầu cử Alaska chắc chắn sẽ bị đảo ngược hay DOJ chắc chắn sẽ thành công.

Nhưng nó cho thấy cuộc chiến chính trị có thể dịch chuyển từ vận động cử tri sang kiểm soát các thủ tục xác nhận kết quả.

Và chính sự dịch chuyển ấy mới đáng theo dõi.

5. Có một khía cạnh khác: Bảo vệ tính toàn vẹn bầu cử phải áp dụng cho cả hai đảng

Nếu một ứng viên thực sự lập chiến dịch giả để lấy phiếu của đối thủ, đó là vấn đề cần điều tra bất kể người bị thiệt hại thuộc đảng nào.

Nhưng tiêu chuẩn phải nhất quán.

Nếu chính quyền chỉ yêu cầu can thiệp khi ứng viên của đảng mình có nguy cơ thất cử, trong khi không áp dụng tiêu chuẩn tương tự đối với những trường hợp khác, điều đó sẽ đặt ra câu hỏi về tính trung lập của cơ quan thực thi pháp luật.

Để đánh giá đầy đủ, cần theo dõi:

• DOJ có bằng chứng trực tiếp nào về sự phối hợp giữa Dan J. Sullivan và phe Dân chủ không?

• Có bằng chứng về số lượng cử tri thực sự nhầm lẫn không?

• DOJ đã áp dụng cùng một tiêu chuẩn trong các cuộc đua khác có ứng viên trùng tên chưa?

• Tòa án sẽ xem xét quyền ứng cử, quyền bầu cử và thẩm quyền của tiểu bang như thế nào?

Cũng cần lưu ý, việc tổng thống công khai ủng hộ một vụ kiện không tự nó chứng minh vụ kiện là bất hợp pháp. Vấn đề là căn cứ pháp lý, chứng cứ và tính nhất quán của việc thực thi.

6. Kết luận của tôi

Tôi cho rằng vụ Alaska cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn của cuộc tranh luận về an ninh bầu cử Mỹ.

Một nền dân chủ không chỉ được bảo vệ bằng việc ngăn chặn gian lận. Nó còn được bảo vệ bằng việc bảo đảm rằng:

• Cử tri có quyền lựa chọn ứng viên hợp pháp.

• Phiếu bầu được kiểm đếm theo quy tắc đã công bố.

• Cơ quan quản lý bầu cử không bị áp lực chính trị chi phối.

• Tranh chấp được giải quyết bằng chứng cứ và thủ tục tư pháp.

• Chính quyền không thể tùy ý trì hoãn một kết quả chỉ vì kết quả ấy bất lợi cho mình.

Nghịch lý của vụ kiện là: Một vụ kiện nhân danh bảo vệ tính toàn vẹn bầu cử có thể đồng thời tạo ra rủi ro đối với tính toàn vẹn của quá trình chuyển hóa lá phiếu thành kết quả chính thức.

Hai vấn đề không loại trừ nhau. Một cuộc bầu cử có thể cần được bảo vệ khỏi nhầm lẫn thật sự, đồng thời cũng cần được bảo vệ khỏi sự can thiệp vượt thẩm quyền.

Góc khai thác cho SBTN Morning

Tôi sẽ theo dõi đặc biệt phán quyết của tòa liên bang và phạm vi biện pháp mà DOJ yêu cầu. Đây sẽ là chỉ dấu pháp lý quan trọng hơn những tuyên bố vận động của hai chiến dịch.

Và trong cuộc bầu cử này, câu hỏi cuối cùng không nên là ai có lợi từ sự nhầm lẫn tên gọi, mà là: Lá phiếu của cử tri có được tôn trọng theo cùng một luật, bất kể người thắng là Cộng hòa hay Dân chủ hay không?