Căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran không chỉ là một cuộc xung đột địa chính trị. Đằng sau những tuyên bố quân sự và các cuộc không kích là một thực tế kinh tế rất rõ: thị trường dầu mỏ toàn cầu đang trở thành chiến trường thứ hai của cuộc chiến này.
Ngay sau khi chiến sự bùng nổ, giá dầu lập tức tăng mạnh vì lo ngại nguồn cung bị gián đoạn, đặc biệt nếu Iran gây sức ép lên Strait of Hormuz — tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới. ()
Chỉ cần nguy cơ gián đoạn tại eo biển này, giá dầu có thể tăng thêm hàng chục USD mỗi thùng. Một số dự báo của các ngân hàng đầu tư cho rằng nếu nguồn cung bị cắt giảm vài triệu thùng mỗi ngày, giá dầu có thể tiến tới 90–110 USD/thùng, thậm chí cao hơn nếu xung đột lan rộng. ()
Nhưng điều đáng chú ý là trong nhiều trường hợp trước đây, cú sốc dầu mỏ thường ngắn hơn chiến tranh. Giá dầu tăng vọt trong giai đoạn đầu do tâm lý hoảng loạn của thị trường, rồi nhanh chóng điều chỉnh khi nguồn cung thực tế không bị gián đoạn nghiêm trọng. ()
Ai thiệt?
Những người chịu tác động trực tiếp nhất là người tiêu dùng và các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng.
-
Giá xăng tăng
-
chi phí vận tải tăng
-
giá lương thực và phân bón tăng
-
lạm phát lan rộng
Khi giá dầu tăng, chi phí vận chuyển hàng hóa bằng xe tải, tàu biển và máy bay cũng tăng theo. Điều này tạo ra hiệu ứng dây chuyền lên toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.
Ai hưởng lợi?
Ngược lại, các quốc gia xuất khẩu dầu và các tập đoàn năng lượng thường là những bên hưởng lợi lớn nhất.
Trong bối cảnh này, Nga là một ví dụ điển hình. Khi giá dầu tăng, doanh thu xuất khẩu năng lượng của Moscow tăng theo, giúp củng cố ngân sách nhà nước. Các công ty dầu khí quốc tế và các quỹ đầu cơ năng lượng cũng có thể kiếm lợi nhuận lớn từ biến động giá.
Chiến tranh ngắn – lợi nhuận lớn
Lịch sử thị trường năng lượng cho thấy một mô hình quen thuộc:
-
Khủng hoảng địa chính trị → giá dầu tăng mạnh
-
Thị trường hoảng loạn → dòng tiền đầu cơ đổ vào
-
Xung đột giảm nhiệt → giá dầu hạ nhiệt
Nhưng lợi nhuận đã được chốt trước đó.
Điều này khiến nhiều nhà phân tích gọi các cuộc khủng hoảng năng lượng kiểu này là “chiến tranh dầu mỏ”: tổn thất kinh tế lan rộng, nhưng lợi ích tài chính tập trung vào một số quốc gia và các tập đoàn năng lượng.
Dự báo
Nếu xung đột Iran chỉ dừng ở mức chiến tranh hạn chế, giá dầu có thể dao động trong khoảng 85–105 USD/thùng. Nhưng nếu xảy ra gián đoạn thực sự tại eo biển Hormuz hoặc chiến tranh lan rộng trong khu vực Vịnh Ba Tư, giá dầu hoàn toàn có thể vượt 120–150 USD/thùng trong ngắn hạn.
Điều chắc chắn là: trong mọi cuộc khủng hoảng năng lượng, người tiêu dùng toàn cầu luôn là bên trả hóa đơn cuối cùng.
