Sept 23 (Reuters) -Một quan chức cấp cao của Ethiopia cho biết, các lực lượng từ vùng Tigray ở phía bắc nước này đã phát động một cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào chính quyền trung ương vào thứ Tư, phá vỡ thỏa thuận hòa bình đã tồn tại bốn năm qua và đe dọa gây ra một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn.
Trong một tuyên bố, các nhà lãnh đạo Tigray cho biết họ đã bước vào cuộc chiến “phòng thủ” để chống lại hành động gây hấn từ chính quyền trung ương.
Cuộc nội chiến bùng phát năm 2020 giữa Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF) và lực lượng chính phủ liên bang đã khiến hàng trăm nghìn người thiệt mạng trước khi Hiệp định Pretoria được ký kết vào tháng 11 năm 2022.
Đợt giao tranh mới này diễn ra sau nhiều tháng căng thẳng leo thang giữa hai bên, đỉnh điểm là thông báo hôm Chủ nhật về việc TPLF thành lập liên minh với sáu nhóm vũ trang khác trên khắp Ethiopia nhằm lật đổ chính phủ của Thủ tướng Abiy Ahmed.
Chính quyền khu vực do TPLF lãnh đạo cho biết chính phủ của ông Abiy đã “gia tăng hành động xâm lược bằng nhiều phương thức khác nhau” nhắm vào người dân Tigray.
“Lực lượng Tigray đã được chỉ thị đáp trả cuộc tấn công và đã bước vào cuộc chiến phòng thủ,” tuyên bố nêu rõ.
Getachew Reda, một cố vấn của ông Abiy và cũng là cựu quan chức TPLF, viết trên mạng xã hội X rằng TPLF đã giành quyền kiểm soát các sân bay do chính quyền trung ương quản lý tại Tigray và phát động một “cuộc tấn công toàn diện” vào các vị trí của chính phủ tại các khu vực lân cận là Afar và Amhara.
“Giới lãnh đạo chính trị – quân sự của TPLF rõ ràng đã đẩy sự vô trách nhiệm lên một mức độ mới,” ông nói.
Hãng hàng không Ethiopian Airlines đã tạm dừng các chuyến bay đến khu vực này.
LO NGẠI VỀ MỘT CUỘC CHIẾN RỘNG LỚN HƠN
Người phát ngôn của Thủ tướng Abiy, chính quyền trung ương và TPLF đều không phản hồi các yêu cầu bình luận vào thứ Tư.
Các nhà ngoại giao và chuyên gia phân tích trong khu vực đã cảnh báo từ nhiều tháng nay rằng việc xung đột tái diễn tại Tigray có thể nhanh chóng leo thang thành một cuộc chiến tranh quy mô lớn hơn, chồng chéo với giao tranh tại nước láng giềng Sudan và tiếp tục gây bất ổn cho khu vực Biển Đỏ vốn đã nhiều biến động.
Cuộc nội chiến bùng phát năm 2023 tại Sudan đã lôi kéo sự tham gia của các cường quốc bên ngoài khu vực Sừng châu Phi và tạo ra tình trạng mà Liên Hợp Quốc mô tả là cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn nhất thế giới. Trong cuộc chiến tranh Tigray giai đoạn 2020-2022, Eritrea – quốc gia láng giềng và cũng là đối thủ lâu năm của Ethiopia – đã hỗ trợ quân sự cho chính phủ nước này để chống lại TPLF.
Tuy nhiên, quan hệ giữa hai nước đã trở nên căng thẳng kể từ đó. Hôm thứ Hai, bà Billene Seyoum – người phát ngôn của Thủ tướng Abiy – chia sẻ với Reuters rằng các thành viên của liên minh mới được công bố đã hợp tác với nhau một thời gian dưới sự hậu thuẫn tài chính từ Eritrea.
Eritrea nhiều lần bác bỏ các cáo buộc cho rằng họ hỗ trợ các nhóm vũ trang tại Ethiopia. Bộ trưởng Thông tin nước này đã từ chối bình luận về những diễn biến mới nhất vào hôm thứ Tư.
CÁC NHÓM VŨ TRANG ĐỨNG VỀ PHÍA TPLF
Theo một quan chức cấp cao của chính phủ Ethiopia, một nguồn tin ngoại giao, một nguồn tin nhân đạo và một nguồn tin khác có liên hệ với TPLF và Fano, lực lượng Tigray đang chiến đấu sát cánh cùng một nhóm vũ trang địa phương tại Afar, và cùng lực lượng dân quân Fano tại Amhara.
Fano từng đứng về phía chính quyền trung ương trong cuộc chiến giai đoạn 2020-2022, nhưng đã nổi dậy chống lại chính quyền này vào năm 2023 trong một cuộc xung đột vẫn đang tiếp diễn và đã cướp đi sinh mạng của hàng nghìn người. Hiện nay, Fano là thành viên của liên minh mới cùng với TPLF.
Trong một tuyên bố đưa ra hôm thứ Tư, chính quyền khu vực Afar cáo buộc TPLF phát động cuộc xâm lược và khẳng định lực lượng Afar sẽ tự vệ với sự phối hợp của các đồng minh.
Tại Amhara, hai cư dân chia sẻ với Reuters rằng lực lượng chính phủ đã sử dụng vũ khí hạng nặng khai hỏa từ một căn cứ ở thị trấn Lalibela – nơi nổi tiếng với các nhà thờ tạc từ đá có niên đại từ thế kỷ 12 và 13.
Theo các cư dân này, loạt đạn nhắm vào lực lượng Fano đang tiến quân trong khuôn khổ cuộc tấn công mới, tại vị trí cách thị trấn khoảng 50 km (30 dặm).
Quy mô và mức độ ác liệt của các cuộc giao tranh vẫn chưa được xác định rõ ràng. Ông Jawar Mohammed, một nhà phân tích chính trị và từng là đồng minh thân cận của Thủ tướng Abiy, nhận định rằng chính phủ trung ương đang hạn chế sự can dự quân sự nhằm chứng minh với cộng đồng quốc tế rằng TPLF mới là bên khơi mào xung đột.
Ông Edward Bach, chuyên gia phân tích cấp cao về khu vực châu Phi tại công ty tình báo rủi ro Verisk Maplecroft, cho biết chính phủ trung ương đang nắm giữ lợi thế chiến thuật lớn hơn so với năm 2020 nhờ sở hữu kho máy bay không người lái (UAV) dồi dào và sự chia rẽ nội bộ trong hàng ngũ TPLF.
CÁC VỤ TẤN CÔNG BẰNG MÁY BAY KHÔNG NGƯỜI LÁI
TPLF từng giữ vai trò chi phối nền chính trị Ethiopia trong gần ba thập kỷ trước khi ông Abiy được bổ nhiệm làm Thủ tướng vào năm 2018.
Khu vực Tigray vẫn chưa thể phục hồi sau những hậu quả nhân đạo thảm khốc của cuộc chiến giai đoạn 2020-2022 – cuộc xung đột đã đẩy hàng trăm nghìn người vào cảnh đói kém. Theo số liệu từ cơ quan tị nạn của Liên Hợp Quốc, tính đến tháng 2, vẫn còn khoảng 750.000 người dân Tigray phải di dời trong nước; đồng thời, khu vực này hiện cũng đang đối mặt với tình trạng hạn hán do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino. Theo dữ liệu từ dự án Dữ liệu Sự kiện & Vị trí Xung đột Vũ trang (ACLED), quân đội Ethiopia đã thực hiện nhiều cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhắm vào lực lượng Tigray trong những tháng gần đây.
Hôm thứ Ba, chính phủ Mỹ tuyên bố lên án vụ tấn công bằng máy bay không người lái gần đây nhắm vào đoàn xe cứu trợ nhân đạo của tổ chức Catholic Relief Services tại Tigray và kêu gọi mở cuộc điều tra, nhưng không nêu rõ bên nào chịu trách nhiệm về vụ tấn công.
Theo thông báo từ Giáo phận Công giáo Adigrat ở phía bắc Tigray, vụ tấn công bằng máy bay không người lái hôm Chủ nhật đã phá hủy một chiếc xe tải chở hàng cứu trợ lương thực dành cho những người phải di dời trong nước.
Chính quyền liên bang chưa đưa ra bình luận nào về các vụ tấn công được ghi nhận tại Tigray.
Reporting by Vincent Mumo Nzilani, Aaron Ross, Giulia Paravicini and Ammu Kannampilly; Editing by Ros Russell and Aidan Lewis
