Thứ Bảy, Tháng 11 21, 2026
HomeNEWSNgười gốc Việt bị chính quyền Tổng thống Donald Trump trục xuất...

Người gốc Việt bị chính quyền Tổng thống Donald Trump trục xuất sang Nam Sudan,

Dưới đây là toàn bộ nội dung chi tiết phần tin về người gốc Việt bị chính quyền Tổng thống Donald Trump trục xuất sang Nam Sudan, được tổng hợp từ cuộc điều tra của hãng tin AP và phát sóng trong bản tin Ngô Phong 247 ngày 21/11/2026:

1. Bối cảnh cảnh báo về Nam Sudan

  • Trước khi đi vào trường hợp cụ thể, bản tin dẫn lại khuyến cáo trên trang web của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ dành cho công dân Mỹ: không nên tới Nam Sudan vì bất cứ lý do gì (mức cảnh báo cao nhất — Cấp độ 4).

  • Các lý do được nêu bao gồm bất ổn an ninh, tội phạm, bắt cóc, bẫy mìn và các mối đe dọa nghiêm trọng về sức khỏe; đồng thời Bộ Ngoại giao Mỹ lưu ý khả năng hỗ trợ công dân tại đây rất hạn chế. Tuy nhiên, chính phủ Mỹ lại tổ chức chuyến bay đưa người bị trục xuất đến chính quốc gia này.

2. Hồ sơ và quá trình trục xuất của ông Phan Thanh Tuấn

  • Nhân thân và tiền án: Ông Phan Thanh Tuấn (44 tuổi) đến Mỹ định cư từ năm 1991 (khi mới 9 tuổi) với tư cách thường trú nhân hợp pháp. Năm 2000 (lúc 18 tuổi), ông dính líu đến một vụ xô xát băng nhóm tại bang Washington, nổ súng làm một người đứng ngoài cuộc thiệt mạng và một người khác bị thương. Ông bị kết án tội giết người cấp độ một và hành hung cấp độ hai, thụ án khoảng 25 năm tù và bị tước quy chế thường trú kèm lệnh trục xuất vào năm 2009.

  • Sự chuẩn bị hồi hương bị đảo lộn: Bản tin nêu rõ gia đình ông Tuấn hoàn toàn chấp nhận việc ông phải rời khỏi Mỹ sau khi mãn hạn tù vào tháng 5/2025. Vợ ông là bà Phan Ngọc (một công dân Mỹ) đã chuẩn bị sẵn hành lý, điện thoại và nhờ người thân ở Việt Nam đón cũng như hỗ trợ làm thủ tục để ông trở về Việt Nam.

  • Bị đưa đi nước thứ ba: Thay vì đưa về Việt Nam (nơi hai nước đã có thỏa thuận hồi hương năm 2020 áp dụng cho người sang Mỹ trước năm 1995), cơ quan di trú ICE đã đưa ông lên chuyến bay giữa đêm hướng tới Nam Sudan. Đây là một phần trong “chính sách trục xuất sang nước thứ ba” của chính quyền Trump nhằm đẩy những người có lệnh trục xuất sang một quốc gia khác chịu tiếp nhận.

  • Hành trình bị gián đoạn: Trên chuyến bay tháng 5/2025 cùng 7 người khác, một thẩm phán liên bang đã ra lệnh chặn chuyến bay do sai phạm thủ tục. Cả nhóm bị giữ nhiều tuần tại một căn cứ quân sự Mỹ ở Djibouti trước khi được đưa tới Juba (thủ đô Nam Sudan) vào tháng 7/2025 sau phán quyết tạm thời của Tối cao Pháp viện.

3. Điều kiện giam giữ khắc nghiệt tại Juba và vụ “4.000 USD đổi lấy mấy trái chuối”

Theo phúc trình của Thượng viện Mỹ và cuộc điều tra của AP (phỏng vấn 8 người gồm vợ chồng ông Tuấn và 6 người khác, đồng thời đối chiếu biên nhận chuyển tiền và tin nhắn):
  • Môi trường giam giữ: Nhóm người bị trục xuất bị giam trong một khu nhà có cổng rào và lính mang súng canh gác ở thủ đô Juba. Có những ngày họ chỉ được ăn cơm hoặc bánh mì, thậm chí phải nhịn đói nhiều ngày. Nước uống phát theo bình dùng chung cho cả tuần nhưng thường xuyên cạn sớm, có khi phải chờ tới 10 ngày mới có bình mới hoặc phải hứng nước mưa để dùng. Căn nhà bị cúp điện nhiều tuần do thiếu nhiên liệu, hệ thống cống hư hỏng gây mùi hôi thối. Ông Tuấn kể lại việc có người bị cai ngục đánh vì mở cửa sổ cho thoáng, có người bị biệt giam nhiều ngày vì phàn nàn thiếu xà phòng, còn bản thân ông sụt khoảng 9 kg.

  • Vòi vĩnh tiền từ thân nhân ở Mỹ: Tháng 11/2025, khi được luật sư báo tin người bị giam đang thiếu ăn, bà Phan Ngọc đã chuyển lần đầu 300 USD cho một người được xác định là cai ngục. Từ đó, mỗi khi hết thức ăn, cai ngục lại yêu cầu ông Tuấn gọi về cho vợ xin tiền hoặc trực tiếp nhắn tin cho bà Ngọc đòi tiền mà không giải thích mục đích.

  • Thực tế nhận được: Bà Ngọc cho biết đã gửi tổng cộng khoảng 4.000 USD (mỗi lần vài trăm USD) với hy vọng chồng có đủ thức ăn, nước uống và điện thoại liên lạc. Tuy nhiên, theo lời ông Tuấn, sau mỗi lần gia đình chuyển tiền, thứ ông nhận được từ cai ngục chỉ là vài trái chuối, vài trái táo và một nhúm đậu phộng.

  • Tình trạng tương tự với những người khác: AP cũng thu thập được biên nhận chuyển tiền (từ 100 đến 1.000 USD/lần) của thân nhân 3 người bị giam khác gửi cho 4 cai ngục. Có trường hợp gia đình gửi 1.000 USD để mua quần áo, giày dép chuẩn bị hồi hương theo lời cai ngục, nhưng người bị giam sau đó phải gọi về dặn người nhà ngừng gửi vì tiền chưa bao giờ tới tay họ.

4. Phản ứng của các bên và cuộc chiến pháp lý tại Tối cao Pháp viện Mỹ

  • Phía Nam Sudan: Bộ Ngoại giao Nam Sudan bác bỏ các cáo buộc của AP, khẳng định những người bị giam được cung cấp đầy đủ thức ăn, nước uống, chăm sóc y tế và mọi chi phí đều do chính phủ nước này chi trả. Khi ông Tuấn rời sân bay Juba để về Việt Nam vào ngày 19/6/2026, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nam Sudan còn mô tả ông “rất kỷ luật, vui vẻ và khỏe mạnh” — trái ngược hoàn toàn với thông tin ông bị sụt 9 kg. Phía Nam Sudan cũng tuyên bố Mỹ đã hoàn toàn từ bỏ trách nhiệm và không còn thẩm quyền pháp lý đối với nhóm người này sau khi bàn giao.

  • Phía chính quyền Mỹ: Theo một trợ lý Quốc hội Mỹ từng tới thăm Juba vào tháng 8/2025, nhân viên Đại sứ quán Mỹ tại đây tiết lộ họ đã nhận chỉ thị không tới thăm và không theo dõi tình trạng của những người bị trục xuất. Bộ Ngoại giao Mỹ từ chối trả lời câu hỏi của AP về việc có chỉ thị này hay không.

  • Tình trạng hiện tại và phiên điều trần ngày 9/12: Ông Phan Thanh Tuấn cuối cùng đã được rời Nam Sudan để trở về Việt Nam vào ngày 19/6/2026, nhưng theo AP, hiện vẫn còn 5 người khác đang bị giữ lại tại Juba.

  • Tranh cãi hiến pháp: Trước đó vào ngày 25/5, thẩm phán liên bang Brian Murphy ở Boston đã phán quyết chính sách trục xuất sang nước thứ ba là trái luật vì không cho người bị trục xuất cơ hội phản đối trước nguy cơ bị ngược đãi. Ngày 29/5, Tối cao Pháp viện tạm đình chỉ phán quyết này để chính sách tiếp tục có hiệu lực trong lúc chờ xét xử. Dự kiến vào ngày 9/12/2026, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ sẽ chính thức nghe tranh luận về tính hợp pháp của chính sách này cũng như việc liệu nó có vi phạm quyền được xét xử đúng thủ tục và Công ước chống tra tấn hay không.

Chính quyền Mỹ viện dẫn cơ sở pháp lý nào để thực hiện chính sách trục xuất người nhập cư sang nước thứ ba và những rào cản hiến pháp nào đang được đặt ra tại Tối cao Pháp viện?

Chính sách trục xuất người nhập cư sang “nước thứ ba” (Third-Country Removals) — tức đưa người có lệnh trục xuất cuối cùng đến một quốc gia khác không phải quê hương hay nước mang quốc tịch của họ — là một trong những cuộc đối đầu pháp lý gay gắt nhất tại Hoa Kỳ trong năm 2026.

1. Cơ sở pháp lý chính quyền Mỹ viện dẫn

Để bảo vệ chính sách này trước tòa án, Bộ Tư pháp và Tổng biện lý Hoa Kỳ (Solicitor General) D. John Sauer dựa trên hai trụ cột chính:
  • Điều 241(b) của Đạo luật Di trú và Quốc tịch (INA — Bộ luật Hoa Kỳ 8 U.S.C. § 1231(b)):

    • Đạo luật này quy định trình tự ưu tiên các quốc gia mà chính phủ Mỹ có thể trục xuất một người nước ngoài tới (trước tiên là nước người đó chọn, tiếp theo là nước mang quốc tịch hoặc nơi sinh, sau đó là nơi từng cư trú hoặc điểm xuất phát).

    • Khoản dự phòng “nước thứ ba”: Luật quy định rằng nếu các bước trên không khả thi, không thực hiện được hoặc không phù hợp (ví dụ: quốc gia gốc từ chối cấp giấy thông hành hoặc từ chối tiếp nhận lại công dân), Bộ trưởng An ninh Nội địa (DHS) có thẩm quyền trục xuất người đó đến bất kỳ quốc gia nào có chính phủ đồng ý tiếp nhận họ.

  • Thẩm quyền hiến định của nhánh Hành pháp về đối ngoại và di trú:

    • Chính quyền lập luận rằng Quốc hội đã trao cho Tổng thống và Bộ An ninh Nội địa quyền tự quyết rộng rãi trong việc đàm phán song phương với các chính phủ nước ngoài (như Nam Sudan, El Salvador, Rwanda…) để giải quyết tình trạng tồn đọng hàng trăm nghìn trường hợp có lệnh trục xuất cuối cùng nhưng không thể đưa về nước gốc. Theo lập luận này, việc tòa án liên bang can thiệp làm chậm trễ các chuyến bay trục xuất sẽ cản trở chức năng điều hành đối ngoại và thực thi luật biên giới của nhánh Hành pháp.

2. Những rào cản hiến pháp và pháp lý tại Tối cao Pháp viện

Các nguyên đơn và tổ chức bảo vệ quyền lợi người nhập cư (trong vụ kiện tiêu biểu khởi nguồn từ phán quyết của Thẩm phán liên bang Brian Murphy tại Boston) đã đưa ra những thách thức pháp lý nghiêm trọng, buộc Tối cao Pháp viện phải thụ lý tranh luận (dự kiến vào ngày 9/12/2026) xoay quanh các vấn đề cốt lõi sau:

A. Vi phạm Quyền được xét xử đúng thủ tục (Due Process Clause — Tu chính án thứ 5)

  • Thiếu thông báo trước và cơ hội phản đối: Theo Hiến pháp Mỹ, bất kỳ cá nhân nào hiện diện trên lãnh thổ Hoa Kỳ đều được hưởng quyền bảo vệ của Due Process trước khi bị tước đoạt tự do hoặc tính mạng.

  • Lập luận phản đối: Quy trình của chính quyền bị cáo buộc là đưa người bị giam giữ lên máy bay trong đêm mà không thông báo trước quốc gia điểm đến (nước thứ ba). Khi không biết mình sắp bị đưa tới đâu, người bị trục xuất không có cơ hội thực tế để trình bày trước thẩm phán di trú rằng họ có nguy cơ bị bức hại, giam giữ tùy tiện hoặc nguy hiểm đến tính mạng tại quốc gia xa lạ đó.

B. Vi phạm Công ước Chống Tra tấn (CAT) và Quy chế Không đẩy trả (Non-Refoulement)

  • Ràng buộc theo luật liên bang và điều ước quốc tế: Luật Di trú Mỹ (8 U.S.C. § 1231(b)(3)) và Công ước Liên Hợp Quốc về Chống Tra tấn (CAT) mà Mỹ đã phê chuẩn nghiêm cấm chính phủ trục xuất bất kỳ ai đến một quốc gia nơi có căn cứ thực tế cho thấy họ sẽ bị tra tấn, ngược đãi hoặc đe dọa tính mạng.

  • Lập luận phản đối: Việc đưa người sang các quốc gia đang có bất ổn nghiêm trọng hoặc bị chính Bộ Ngoại giao Mỹ xếp vào diện cảnh báo nguy hiểm cao nhất (như Nam Sudan) mà không qua quy trình đánh giá rủi ro cá nhân (fear screening) trước khi khởi hành bị coi là hành vi “đẩy trả” trái pháp luật.

C. Trách nhiệm pháp lý của Mỹ sau khi bàn giao (“Vùng xám” ngoài lãnh thổ)

  • Một câu hỏi hiến định và pháp lý hóc búa được đặt ra là: Khi chính phủ Mỹ tự tổ chức chuyến bay đưa người bị giam giữ tới một nước thứ ba, liệu nghĩa vụ pháp lý của Mỹ có chấm dứt ngay khi máy bay hạ cánh hay không?

  • Các báo cáo điều tra (như vụ việc của ông Phan Thanh Tuấn và các tù nhân bị giữ tại Juba, Nam Sudan) cho thấy tình trạng thiếu thốn nghiêm trọng và cáo buộc vòi tiền của cai ngục địa phương, trong khi nhân viên ngoại giao Mỹ được cho là không giám sát. Tòa án phải xem xét liệu việc đẩy người vào điều kiện giam giữ khắc nghiệt thông qua một quốc gia trung gian có cấu thành hành vi vi phạm các chuẩn mực hiến pháp về đối xử nhân đạo hay không.

D. Giới hạn thẩm quyền của Tòa án cấp dưới (Nationwide Injunctions & Jurisdiction)

Bên cạnh nội dung hiến pháp, Tối cao Pháp viện cũng đặt ra hai câu hỏi về mặt tố tụng có thể định hình lại quyền lực của hệ thống tư pháp Mỹ:
  1. Thẩm quyền xét xử (8 U.S.C. § 1252): Liệu các tòa án liên bang cấp quận có thẩm quyền trực tiếp xem xét các vụ kiện thách thức quy trình thi hành lệnh trục xuất, hay luật di trú đã tước bỏ thẩm quyền này và chỉ cho phép khiếu nại thông qua tòa phúc thẩm sau khi có phán quyết di trú cuối cùng?

  2. Phạm vi lệnh cấm toàn quốc (Class-wide / Universal Relief): Liệu một thẩm phán liên bang đơn lẻ có quyền ban hành lệnh đình chỉ áp dụng trên toàn quốc cho cả một nhóm đối tượng (class action) trong lĩnh vực di trú hay không?

Bảng tóm tắt đối chiếu lập trường hai bên

Khía cạnh Lập trường của Chính quyền Mỹ Lập trường của Nguyên đơn & Giới chỉ trích
Căn cứ luật định Mục 241(b) Đạo luật INA cho phép gửi tới bất kỳ nước nào đồng ý nhận khi nước gốc từ chối. Mục 241(b) phải được đọc cùng các điều khoản bảo vệ nhân quyền và Công ước Chống Tra tấn (CAT).
Quyền của người bị trục xuất Họ đã có lệnh trục xuất cuối cùng qua đầy đủ các cấp xét xử, không cần mở lại hồ sơ mới. Việc thay đổi điểm đến sang một nước hoàn toàn mới làm phát sinh rủi ro mới, đòi hỏi phải được thông báo và điều trần lại.
Thẩm quyền Tòa án Tòa cấp dưới vượt thẩm quyền khi can thiệp vào đàm phán ngoại giao và an ninh biên giới. Tòa án liên bang có nghĩa vụ hiến định ngăn chặn hành vi vi phạm Tu chính án thứ 5 trước khi thiệt hại không thể khắc phục xảy ra.
RELATED ARTICLES

Most Popular