Tin mới nhất ngày 20-10-2026: Pakistan đang cố cứu tiến trình hòa đàm

Các nguồn tin mới nhất xác nhận Field Marshal Asim Munir đã đến Tehran ngày 20-10 trong chuyến thăm thứ năm kể từ lệnh ngừng bắn tháng 4. Ông gặp Tổng thống Masoud Pezeshkian và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao giữa Mỹ và Iran đang đình trệ.

Điểm đáng chú ý là Tehran hiện không chỉ đòi hỏi Mỹ quay lại bàn đàm phán. Iran muốn Washington thực hiện những bước đi cụ thể trước khi các cuộc thương lượng chính thức được nối lại.

Theo Reuters, các yêu cầu được Iran nêu gồm dỡ bỏ phong tỏa hàng hải đối với cảng Iran, gỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với xuất khẩu dầu và chấm dứt các hành động thù địch trên các mặt trận trong khu vực.

Đây là khác biệt căn bản giữa hai bên: Washington muốn Iran đưa ra những nhượng bộ có thể kiểm chứng về chương trình hạt nhân; Tehran yêu cầu Mỹ chứng minh trước rằng những cam kết ngoại giao sẽ không bị đảo ngược bằng hành động quân sự hoặc các biện pháp cưỡng ép kinh tế.

2. Vấn đề hạt nhân: Iran bác bỏ một nhượng bộ cốt lõi của Mỹ

Phát biểu của Mohsen Rezaei, quan chức phụ trách an ninh Iran, rằng không một lượng uranium đã làm giàu nào được đưa ra khỏi lãnh thổ Iran, là tín hiệu quan trọng nhất trong các tuyên bố lần này.

Reuters xác nhận Rezaei nhắc lại lập trường rằng toàn bộ vật liệu hạt nhân đã làm giàu sẽ ở lại Iran. Trong khi đó, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance trước đó yêu cầu Iran phải cắt giảm đáng kể năng lực làm giàu uranium.

Hai bên đang bất đồng không chỉ về mức độ làm giàu uranium mà còn về thứ tự thực hiện các cam kết:

• Washington: Muốn những nhượng bộ hạt nhân có thể kiểm chứng ngay trong tiến trình đàm phán.

• Tehran: Muốn Mỹ giảm áp lực quân sự và kinh tế trước, sau đó mới tiến đến đàm phán hạt nhân.

Đây là vấn đề thực chất, không đơn thuần là khẩu chiến.

Uranium làm giàu ở mức 60% không đồng nghĩa Iran đã chế tạo vũ khí hạt nhân, nhưng mức này cao hơn rất nhiều so với mức cần thiết cho phần lớn ứng dụng điện hạt nhân dân sự và gần hơn đáng kể với mức khoảng 90% thường được xem là cấp độ vũ khí. Iran phủ nhận theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Điều cần theo dõi là liệu hai bên có chấp nhận một cơ chế trung gian hay không: giữ vật liệu tại Iran nhưng đặt dưới sự giám sát quốc tế chặt chẽ, giới hạn mức làm giàu và khôi phục quyền tiếp cận của thanh sát viên. Đây là một phương án cần đàm phán, chưa phải thỏa thuận đã đạt được.

3. Hormuz: cuộc chiến vẫn tiếp diễn trên biển dù ngoại giao chưa đóng cửa

Tính đến ngày 20-10, một trong những diễn biến nguy hiểm nhất là các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại tiếp tục gia tăng.

Theo The Guardian ngày 19-10, ít nhất 15 tàu container đã bị tấn công trong vòng 10 ngày; các phương thức được báo cáo gồm UAV, thủy lôi và vũ khí phóng từ xuồng nhỏ. Trong tuần kết thúc ngày 14-10, UK Maritime Trade Operations ghi nhận 254 lượt tàu qua eo biển, thấp hơn khoảng 70% so với mức trước chiến tranh.

Điều này có ba hệ quả chiến lược:

1. Iran vẫn có đòn bẩy địa lý. Ngay cả khi chịu tổn thất quân sự, Iran vẫn có khả năng gây gián đoạn hàng hải bằng các phương tiện tương đối rẻ và phân tán.

2. Mỹ phải đối mặt với bài toán bảo vệ hàng hải kéo dài. Bảo vệ tàu buôn không chỉ cần tàu chiến và máy bay mà còn đòi hỏi giám sát, rà phá thủy lôi, tình báo và phối hợp với các nước ven Vịnh.

3. Chi phí lan ra toàn cầu. Bảo hiểm hàng hải, vận tải, giá dầu và chi phí nhập khẩu năng lượng đều chịu tác động khi tàu thương mại không thể đi lại bình thường.

Giá dầu Brent đã tiến sát 112 USD/thùng trong phiên giao dịch ngày 20-10 trước khi giảm xuống khoảng 108,79 USD/thùng; dầu WTI cũng giảm so với mức cao trong ngày. Reuters cho biết thông tin về các nỗ lực trung gian ngoại giao là một trong những yếu tố thị trường theo dõi.

Việc giá dầu giảm sau một cuộc gặp ngoại giao không có nghĩa khủng hoảng đã được giải quyết. Thị trường đang phản ứng với khả năng đạt thỏa thuận, chứ chưa phải một eo biển đã được mở lại an toàn và ổn định.

4. Pakistan có thể làm trung gian, nhưng chưa thể bảo đảm thỏa thuận

Pakistan có lợi thế vì duy trì kênh liên lạc với cả Washington lẫn Tehran. Tuy nhiên, việc Asim Munir đến Tehran lần thứ năm cũng cho thấy tiến trình ngoại giao chưa tạo được một cơ chế đủ sức bảo đảm các bên thực hiện cam kết.

Cần chú ý thêm một chi tiết: Qatar cũng đang giữ vai trò trung gian quan trọng, chuyển thông điệp và đề xuất giữa Mỹ và Iran. Theo Reuters, đến cuối tháng 9, hai bên đã trao đổi phản hồi về một kế hoạch xây dựng lòng tin trong bảy ngày, nhưng bất đồng chủ yếu nằm ở thứ tự thực hiện các bước.

Đây là một điểm có thể mở ra lối thoát, nếu hai bên chấp nhận thực hiện các biện pháp song song hoặc theo từng giai đoạn:

• Mỹ nới một số biện pháp phong tỏa hoặc hạn chế kinh tế theo điều kiện cụ thể.

• Iran khôi phục hoạt động hàng hải bình thường theo lịch trình có thể kiểm chứng.

• Hai bên thống nhất cơ chế giám sát và xử lý vi phạm.

• Đàm phán hạt nhân được nối lại với sự tham gia của cơ quan giám sát quốc tế.

Đây là những phương án có thể xem xét, không phải nội dung đã được hai bên chấp thuận.

Trở ngại là mỗi bên đều sợ rằng nếu nhượng bộ trước, đối phương sẽ nhận được lợi ích mà không thực hiện phần cam kết còn lại.

5. Một yếu tố mới: cuộc chiến đã trở thành phép thử chính trị trước bầu cử giữa kỳ Mỹ

Reuters ngày 20-10 dẫn lời các quan chức Iran giấu tên cho rằng Tehran cố tình kéo dài thế bế tắc ngoại giao nhằm làm suy yếu vị thế chính trị của Trump trước cuộc bầu cử ngày 3-11. Theo các nguồn tin này, Iran không muốn đưa ra một nhượng bộ có thể giúp Trump tuyên bố chiến thắng chính trị.

Cần nhấn mạnh đây là đánh giá của các quan chức Iran được Reuters dẫn lại, không phải một kết luận độc lập rằng mọi hành động quân sự hoặc ngoại giao của Tehran đều nhằm tác động đến bầu cử Mỹ.

Dù vậy, có một cơ chế chính trị rõ ràng cần theo dõi:

• Giá nhiên liệu cao gây sức ép lên hộ gia đình Mỹ.

• Chi phí chiến tranh và rủi ro leo thang làm tăng yêu cầu giải trình từ Quốc hội.

• Nếu không có thỏa thuận trước bầu cử, chính quyền phải đối diện với câu hỏi về mục tiêu, thời hạn và chi phí.

• Ngược lại, nếu Iran nhượng bộ đáng kể, Trump có thể tuyên bố đã đạt được một thắng lợi ngoại giao.

Tehran cũng phải trả giá cho chiến lược kéo dài bế tắc. Reuters dẫn số liệu của Iran cho biết lạm phát hằng năm đã lên 73,6% trong tháng 9; xuất khẩu dầu đường biển được nền tảng Vortexa ghi nhận ở mức bằng không trong giai đoạn được bài báo đề cập.

Vì vậy, đây không phải một cuộc đấu mà chỉ Mỹ chịu tổn thất. Hai bên đang sử dụng những loại sức ép khác nhau, và cả hai đều phải cân nhắc khả năng chịu đựng của nền kinh tế trong nước.

6. Ba kịch bản cần theo dõi trong những ngày tới

Đây là các kịch bản phân tích, không phải dự báo xác suất. Dữ liệu hiện có chưa đủ để khẳng định kịch bản nào sẽ xảy ra.

Kết luận: Tehran chưa đóng cửa ngoại giao, nhưng đang nâng giá cho việc quay lại bàn đàm phán

Thông điệp của Iran qua Asim Munir khá rõ: Tehran không muốn quay lại một thỏa thuận mà theo cách nhìn của họ, Mỹ có thể đơn phương rút khỏi hoặc tiếp tục gây sức ép sau khi Iran đã nhượng bộ.

Ngược lại, Washington không muốn nới phong tỏa và trừng phạt mà chưa có nhượng bộ có thể kiểm chứng về chương trình hạt nhân.

Hai bên vì vậy đang mắc kẹt trong một vòng luẩn quẩn: Mỹ đòi Iran chứng minh thiện chí trước; Iran đòi Mỹ chứng minh sự đáng tin trước.

Điểm cần theo dõi không phải chỉ là lời tuyên bố cứng rắn tiếp theo, mà là liệu có bên nào chấp nhận một bước đi cụ thể, có thể kiểm chứng và có cơ chế bảo đảm để bên kia không thể dễ dàng đảo ngược hay không.

Cho đến khi điều đó xảy ra, cuộc gặp của Asim Munir là một nỗ lực ngoại giao đáng chú ý — nhưng chưa phải bằng chứng cho thấy chiến tranh sắp kết thúc.

Nguồn tin chính để tiếp tục theo dõi

• Reuters — Iran nói không đàm phán với Washington cho đến khi các yêu cầu được đáp ứng.

• Al Jazeera — Chuyến thăm Tehran của tư lệnh Pakistan và nỗ lực ngăn chiến sự tái bùng phát.

• The Guardian — Các cuộc tấn công tàu thương mại tại eo biển Hormuz.