VietnamWeek | Ngày 20/10/2026
Video giả mạo người nổi tiếng, cáo buộc tham nhũng không được kiểm chứng và mạng lưới tài khoản tự động đang được sử dụng để khuếch đại nội dung chính trị gây chia rẽ. Các nhà nghiên cứu nhận diện một chiến dịch có liên hệ với hệ sinh thái gây ảnh hưởng thân Nga nhắm vào các ứng viên Dân chủ. Trong khi đó, việc Mỹ thu hẹp nhân sự và một số hoạt động bảo vệ an ninh mạng làm dấy lên câu hỏi về khả năng ứng phó của chính quyền trước thềm bầu cử ngày 3/11.
Chiến dịch gây ảnh hưởng mới: AI tạo nội dung, bot tạo sức lan truyền
Một chiến dịch gây ảnh hưởng có dấu hiệu liên hệ với Nga đang nhắm vào các ứng viên Dân chủ tại Mỹ và các chính trị gia ở Đức trước những cuộc bầu cử quan trọng trong năm 2026.
Trong báo cáo công bố ngày 21/9, công ty phân tích mạng lưới ảnh hưởng Graphika cho biết đã phát hiện một mạng lưới tài khoản có dấu hiệu phối hợp trên X, Facebook, Instagram, Pinterest, Threads, TikTok và YouTube. Một số tài khoản giả danh Trợ lý Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Colin McDonald, người được giới thiệu là nhân vật thuộc bộ phận thực thi chống gian lận của Bộ Tư pháp.
Từ ngày 7 đến 14/9, các tài khoản bị nghi là không xác thực hoặc được tái sử dụng đã phát tán video và hình ảnh báo chí bị chỉnh sửa, đưa ra những cáo buộc chưa được kiểm chứng về gian lận bầu cử và tham nhũng. Những nội dung này xuất hiện trong thời gian diễn ra các hoạt động tranh cử tại Đức và trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ tháng 11.
Theo Graphika, một số video sử dụng hình ảnh thật của các nghệ sĩ nổi tiếng như Julia Roberts và Sarah Jessica Parker, kèm chữ hoặc thông điệp khiến người xem tưởng rằng họ đang ủng hộ khẩu hiệu “#AllDemocratsAreCriminals” — tạm dịch: “Tất cả những người thuộc đảng Dân chủ đều là tội phạm”.
Báo cáo cũng ghi nhận nội dung nhắm vào các chính trị gia Dân chủ, trong đó có Thượng nghị sĩ Jon Ossoff và các ứng viên hoặc chính trị gia tại nhiều bang. Một số video sử dụng logo, hình thức trình bày hoặc danh tính của các cơ quan truyền thông có thật để tạo vẻ đáng tin cậy cho những thông tin chưa được xác minh.
Graphika đánh giá với độ tin cậy cao rằng chiến dịch Operation Overload đã tạo ra các video giả mạo nói trên.
Đây là điểm quan trọng: chiến dịch không nhất thiết phải khiến cử tri tin hoàn toàn vào một câu chuyện bịa đặt. Chỉ cần khiến người xem nghi ngờ đối thủ, mất niềm tin vào báo chí hoặc không còn phân biệt được nội dung thật và giả, chiến dịch đã có thể tạo ra tác động chính trị.
Nguồn: Graphika, “Russia-Aligned Influence Operation Targets US Midterm Candidates, German State Elections”, 21/9/2026.
Bot biến video giả thành một hiện tượng có vẻ phổ biến
Ngày 16/10, Bloomberg công bố bản tin về việc các mạng lưới phát tán thông tin sai lệch có liên hệ với Nga sử dụng một lượng lớn tài khoản tự động để khuếch đại video giả mạo trước bầu cử giữa kỳ Mỹ.
Bloomberg đề cập đến những video có hình ảnh Taylor Swift và Julia Roberts bị sử dụng trong nội dung công kích các ứng viên Dân chủ.
Cơ chế này gồm hai phần bổ trợ cho nhau.
Thứ nhất, AI làm giảm chi phí sản xuất nội dung giả. Người thực hiện có thể sử dụng hình ảnh, giọng nói hoặc video có sẵn để tạo ra thông điệp chính trị gây hiểu lầm. Trong một số trường hợp, nội dung không cần tạo ra hình ảnh hoàn toàn mới: chỉ cần ghép thêm chữ, thay đổi ngữ cảnh hoặc gán cho nhân vật một thông điệp mà họ chưa từng phát biểu.
Thứ hai, mạng lưới bot làm tăng khả năng hiển thị. Các tài khoản tự động có thể chia sẻ, bình luận hoặc tương tác đồng loạt, khiến một bài đăng trông như đang thu hút sự quan tâm rộng rãi. Khi nội dung tiếp tục được chia sẻ bởi người dùng thật, ranh giới giữa hoạt động phối hợp có chủ đích và phản ứng tự nhiên của công chúng càng khó nhận biết.
Tuy nhiên, số lượt xem cao không tự nó chứng minh có bot. Muốn xác định một mạng lưới tài khoản được điều khiển tự động hoặc phối hợp, các nhà nghiên cứu cần xem xét lịch sử hoạt động, thời điểm đăng bài, mối liên hệ giữa tài khoản, mẫu tương tác và những dấu hiệu kỹ thuật khác.
Điều cần quan tâm không chỉ là một video giả có bao nhiêu lượt xem, mà còn là ai tạo ra nó, ai khuếch đại nó và nội dung được đưa vào hệ thống phân phối thông tin như thế nào.
Nguồn: Bloomberg, “Russia Is Using an Army of Bots to Push Fake US Election Videos”, 16/10/2026.
Mục tiêu chính trị: Làm suy yếu Dân chủ, gia tăng chia rẽ
Trong mạng lưới được Graphika mô tả, các nội dung công kích tập trung đáng kể vào các ứng viên Dân chủ. Những cáo buộc về tham nhũng, gian lận và hành vi sai trái được phát tán cùng các video giả mạo người nổi tiếng và những nội dung giả danh báo chí.
Mẫu hình này phù hợp với chiến thuật gây ảnh hưởng chính trị mà Nga từng sử dụng: khuếch đại những mâu thuẫn có sẵn, làm suy giảm lòng tin vào các thiết chế dân chủ và khiến xã hội khó đạt được đồng thuận về sự thật.
Nhưng cần phân biệt mục tiêu được thể hiện trong chiến dịch với kết quả thực tế. Việc một mạng lưới nhắm vào ứng viên Dân chủ có thể tạo lợi thế thông tin cho phía Cộng hòa, song không đủ để chứng minh chiến dịch đã làm thay đổi lựa chọn của cử tri hoặc kết quả bầu cử.
Cũng không thể từ một mạng lưới được phát hiện mà kết luận mọi hoạt động gây ảnh hưởng của Nga trong năm 2026 đều chỉ nhắm vào Dân chủ và không bao giờ sử dụng thủ đoạn tương tự với Cộng hòa.
Điều có thể khẳng định từ hồ sơ Graphika là một mạng lưới có dấu hiệu phối hợp đã phát tán nội dung công kích các chính trị gia Dân chủ và sử dụng những thủ đoạn giả mạo danh tính, truyền thông và hình ảnh người nổi tiếng.
Mục tiêu chiến lược rộng hơn cần được đánh giá dựa trên toàn bộ hoạt động, các nguồn tài trợ, mối liên hệ tổ chức và thông tin tình báo có thể kiểm chứng.
Từ năm 2016 đến năm 2026: Một thách thức an ninh kéo dài
Các hoạt động gây ảnh hưởng của Nga không bắt đầu với AI tạo sinh. Công nghệ mới chỉ làm cho những thủ đoạn cũ nhanh hơn, rẻ hơn và khó phát hiện hơn.
Năm 2016, cộng đồng tình báo Mỹ đánh giá Nga tiến hành một chiến dịch đa diện nhằm can thiệp vào cuộc bầu cử tổng thống. Ủy ban Tình báo Thượng viện, với sự tham gia của cả hai đảng, sau đó công bố nhiều báo cáo về hoạt động gây ảnh hưởng, xâm nhập mạng và sử dụng mạng xã hội của Nga.
Trong báo cáo về cuộc bầu cử năm 2020, cộng đồng tình báo Mỹ đánh giá Tổng thống Vladimir Putin và nhà nước Nga đã cho phép và tiến hành các hoạt động gây ảnh hưởng nhằm hạ uy tín Joe Biden và đảng Dân chủ, hỗ trợ Donald Trump, làm suy giảm niềm tin vào tiến trình bầu cử và gia tăng chia rẽ xã hội.
Những đánh giá này xác lập một tiền lệ quan trọng: Nga đã nhiều lần sử dụng hoạt động thông tin để tác động đến môi trường chính trị Mỹ, thay vì chỉ tìm cách xâm nhập hệ thống kỹ thuật phục vụ kiểm phiếu.
Tuy nhiên, các chiến dịch năm 2016, 2020 và 2026 không nên bị gộp thành một hoạt động duy nhất nếu chưa có bằng chứng về sự liên tục trong chỉ huy, tổ chức và phương thức thực hiện.
Điểm nối giữa các giai đoạn nằm ở mục tiêu gây ảnh hưởng và làm suy yếu niềm tin. Công cụ đã thay đổi từ các tài khoản giả, nội dung bị đánh cắp và mạng lưới tuyên truyền sang việc sử dụng AI để tạo nội dung giả mạo với tốc độ và quy mô lớn hơn.
Nguồn: Báo cáo của cộng đồng tình báo Mỹ năm 2017; Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ, báo cáo về hoạt động gây ảnh hưởng của Nga năm 2016, công bố năm 2020; đánh giá tình báo Mỹ về cuộc bầu cử năm 2020.
Mỹ đang thu hẹp năng lực phòng thủ trước một mối đe dọa ngày càng phức tạp?
Một nghịch lý đang nổi lên trong chính sách an ninh của Mỹ: công nghệ tạo nội dung giả phát triển nhanh, trong khi năng lực bảo vệ hạ tầng thông tin và bầu cử của chính phủ đang chịu sức ép về nhân sự, ngân sách và định hướng hoạt động.
Kể từ khi trở lại Nhà Trắng năm 2025, chính quyền Trump đã tiến hành các đợt cắt giảm nhân sự tại Cơ quan An ninh mạng và Hạ tầng (CISA), đồng thời thu hẹp hoặc tái cơ cấu một số hoạt động liên quan đến an ninh bầu cử.
Theo CBS News ngày 16/7/2026, gần 1.000 nhân viên CISA đã rời cơ quan hoặc bị đưa ra khỏi hoạt động thường xuyên vào giữa năm 2025, tương đương gần một phần ba lực lượng lao động được báo cáo. Thượng nghị sĩ Mark Warner, Phó chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện, cũng cảnh báo vào tháng 6/2026 rằng việc giảm nhân sự và đề xuất cắt giảm ngân sách đang làm suy yếu năng lực phòng thủ mạng của Mỹ.
Chính quyền Trump lập luận rằng việc tái cơ cấu nhằm đưa CISA trở lại nhiệm vụ an ninh mạng cốt lõi và loại bỏ những hoạt động mà họ cho là vượt quá thẩm quyền của cơ quan. Vì vậy, khi đánh giá tác động của các đợt cắt giảm, cần xem xét cả số lượng nhân sự, chuyên môn bị mất, các chương trình bị chấm dứt và năng lực thực tế còn lại.
Một điểm cần nhấn mạnh: không chính xác nếu nói toàn bộ chính quyền Mỹ hoàn toàn im lặng trước nguy cơ can thiệp bằng AI. Ngày 16/10/2026, Reuters đưa tin FBI và CISA đã cùng cảnh báo các quan chức bầu cử và công chúng về những thủ đoạn sử dụng AI để đánh lừa cử tri, bao gồm video deepfake và thông tin bị chỉnh sửa.
Vấn đề nằm ở chỗ liệu những cảnh báo đó có đi kèm đủ nhân lực, công cụ kỹ thuật, chia sẻ thông tin và phối hợp với các bang để phát hiện và xử lý chiến dịch gây ảnh hưởng hay không.
Một cảnh báo công khai là cần thiết, nhưng không thể thay thế năng lực vận hành. Ngược lại, việc cắt giảm nhân sự cũng không tự động chứng minh chính quyền có ý định dung túng cho hoạt động của Nga. Muốn kết luận về động cơ, cần có bằng chứng riêng.
Từ Jake Sullivan đến Marco Rubio: Khác biệt về phản ứng cần được kiểm chứng bằng hành động
Trong nhiệm kỳ trước, Cố vấn An ninh Quốc gia Jake Sullivan nhiều lần nhấn mạnh rằng can thiệp bầu cử từ nước ngoài là vấn đề an ninh quốc gia, không đơn thuần là tranh chấp giữa hai đảng.
Trong chính quyền hiện tại, Ngoại trưởng Marco Rubio giữ vai trò quan trọng trong chính sách đối ngoại và an ninh. Câu hỏi không chỉ là ông Rubio hoặc các quan chức khác có lên án Nga bằng những tuyên bố mạnh mẽ hay không, mà là chính quyền có duy trì những công cụ cần thiết để phát hiện, ngăn chặn và quy trách nhiệm cho các chiến dịch gây ảnh hưởng hay không.
Đánh giá sự thay đổi này cần dựa trên ít nhất bốn nhóm bằng chứng:
- Các cảnh báo chính thức của FBI, CISA và cộng đồng tình báo.
- Nhân sự, ngân sách và chương trình thực tế dành cho an ninh bầu cử.
- Các biện pháp ngoại giao, trừng phạt hoặc quy trách nhiệm đối với những tổ chức và cá nhân bị xác định tham gia hoạt động gây ảnh hưởng.
- Mức độ hợp tác giữa chính phủ liên bang, chính quyền các bang, các nền tảng công nghệ và giới nghiên cứu độc lập.
Nếu chỉ dựa vào việc một quan chức ít lên án Nga hơn người tiền nhiệm, chưa thể kết luận rằng Mỹ đã từ bỏ chính sách chống can thiệp. Nhưng nếu các chương trình bảo vệ bầu cử bị cắt giảm trong khi những chiến dịch gây ảnh hưởng vẫn tiếp diễn, đó là một vấn đề chính sách cần được Quốc hội giám sát.
Bài toán không chỉ là phát hiện tin giả, mà còn là bảo vệ niềm tin
Những chiến dịch gây ảnh hưởng không nhất thiết phải thuyết phục mọi người tin vào cùng một câu chuyện. Một chiến thuật khác là phát tán quá nhiều thông tin mâu thuẫn để công chúng không còn biết nên tin vào nguồn nào.
Trong môi trường đó, một video giả có thể được chia sẻ hàng triệu lần trước khi được kiểm chứng. Khi báo chí hoặc cơ quan chức năng đưa ra kết luận, thông tin đính chính có thể không đạt được độ lan truyền tương đương. Ngay cả khi video bị bóc trần, người xem vẫn có thể tiếp tục nghi ngờ nhân vật hoặc tổ chức bị nhắm đến.
Đây là lý do việc ứng phó không thể chỉ dựa vào gỡ bỏ nội dung. Các nền tảng cần có cơ chế minh bạch về tài khoản phối hợp, nội dung giả mạo và quảng bá có trả tiền; các cơ quan công quyền cần cung cấp bằng chứng có thể kiểm tra; báo chí cần phân biệt rõ điều đã xác minh với cáo buộc chưa được chứng minh.
Đồng thời, biện pháp chống thông tin sai lệch phải tránh biến thành công cụ kiểm duyệt các quan điểm chính trị hợp pháp. Việc một nội dung chỉ trích Dân chủ hay Cộng hòa không tự nó chứng minh nội dung đó là chiến dịch nước ngoài. Trọng tâm cần là hành vi giả mạo, che giấu nguồn gốc, phối hợp không xác thực và thao túng có tổ chức.
Kết luận: Bảo vệ bầu cử là bảo vệ khả năng phân biệt thật – giả
Báo cáo Graphika và bản tin Bloomberg cho thấy AI và bot đang được sử dụng trong những hoạt động gây ảnh hưởng nhắm vào chính trị gia Mỹ trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ. Hồ sơ lịch sử cũng xác nhận Nga đã nhiều lần tiến hành các hoạt động nhằm tác động đến môi trường chính trị và làm suy giảm niềm tin vào hệ thống dân chủ Mỹ.
Nhưng một cuộc điều tra nghiêm túc phải tránh hai sai lầm: coi mọi nội dung bất lợi cho một đảng là hoạt động của Nga, hoặc cho rằng mọi cáo buộc về can thiệp nước ngoài đều chỉ là tranh chấp đảng phái.
Điều cần được kiểm tra là nguồn gốc nội dung, mạng lưới phát tán, bằng chứng về sự phối hợp, mục tiêu bị nhắm đến và phản ứng của các cơ quan có trách nhiệm.
Trước bầu cử ngày 3/11/2026, câu hỏi quan trọng đối với Washington không chỉ là liệu Nga có tiếp tục tìm cách gây ảnh hưởng hay không. Câu hỏi còn là liệu Mỹ có đủ năng lực kỹ thuật, nhân sự và cơ chế giám sát để bảo vệ cuộc bầu cử mà không làm tổn hại quyền tự do ngôn luận hay không.
Một nền dân chủ không được bảo vệ chỉ bằng cách tuyên bố rằng bầu cử là tự do và công bằng. Nó cần khả năng phát hiện sự thao túng, công khai bằng chứng, quy trách nhiệm cho người vi phạm và duy trì niềm tin của công chúng bằng những quy trình có thể kiểm chứng.
Nguồn chính
- Graphika, “Russia-Aligned Influence Operation Targets US Midterm Candidates, German State Elections”, 21/9/2026: https://www.graphika.com/insights/russia-aligned-influence-operation-targets-us-midterm-candidates-german-state-elections
- Bloomberg, “Russia Is Using an Army of Bots to Push Fake US Election Videos”, 16/10/2026: https://bloomberg.com/news/videos/2026-10-16/russia-is-using-bots-to-push-fake-us-election-videos-video
