VietnamWeek | Bình luận
Trong nhiều thập niên, các cường quốc quân sự tin rằng ưu thế công nghệ và kho vũ khí đắt tiền sẽ đảm bảo chiến thắng trên chiến trường. Nhưng những cuộc xung đột gần đây – từ Ukraine đến Trung Đông – đang chứng minh một điều hoàn toàn khác: một chiếc drone giá vài nghìn đô có thể buộc đối thủ phải bắn đi một tên lửa trị giá hàng triệu đô.
Đó là bài toán chiến tranh bất đối xứng mới của thế kỷ XXI.
Cuộc chiến chi phí: khi vũ khí rẻ đánh bại vũ khí đắt
Trong các cuộc tấn công gần đây ở Trung Đông, nhiều loại máy bay không người lái giá rẻ được cho là do Iran phát triển đã trở thành thách thức lớn đối với hệ thống phòng thủ của Mỹ và các đồng minh.
Một drone cảm tử có thể chỉ tốn:
3.000 – 10.000 USD
Nhưng để đánh chặn, hệ thống phòng không như:
- Patriot missile system
- hoặc các tên lửa phòng không tiên tiến khác
có thể phải sử dụng tên lửa trị giá:
2–4 triệu USD mỗi quả.
Điều này tạo ra một nghịch lý chiến lược: bên tấn công chỉ cần chi ít tiền, nhưng bên phòng thủ phải chi gấp hàng trăm lần để bảo vệ mục tiêu.
Nếu chiến tranh kéo dài, kho dự trữ tên lửa đánh chặn của các cường quốc có thể bị bào mòn nhanh chóng.
Ukraine: phòng thí nghiệm của chiến tranh drone
Không nơi nào thể hiện rõ cuộc cách mạng này hơn chiến trường Ukraine.
Trong cuộc chiến với Russia, cả hai bên đã phát triển hàng loạt loại drone giá rẻ:
- drone FPV cảm tử
- drone trinh sát
- drone tấn công tầm xa.
Ukraine thậm chí đã phát triển các drone có khả năng tấn công sâu vào lãnh thổ Nga hàng trăm kilomet.
Điều đáng chú ý là phần lớn các thiết bị này không phải vũ khí công nghệ cao, mà được chế tạo từ linh kiện dân dụng.
Điều đó khiến nhiều chuyên gia quân sự gọi cuộc chiến Ukraine là:
“Cuộc cách mạng quân sự rẻ tiền nhất trong lịch sử.”
Bài toán khó của các cường quốc
Những quân đội lớn như Mỹ được xây dựng dựa trên các hệ thống vũ khí cực kỳ tinh vi và đắt đỏ.
Ví dụ:
- chiến đấu cơ tàng hình
- tàu sân bay
- hệ thống phòng thủ tên lửa.
Nhưng các hệ thống này được thiết kế để đối phó với mục tiêu lớn và nguy hiểm, không phải hàng nghìn drone nhỏ bay thấp và khó phát hiện.
Kết quả là một nghịch lý chiến lược:
các hệ thống phòng thủ tối tân lại trở nên kém hiệu quả khi đối mặt với vũ khí cực rẻ.
Quân đội bắt đầu học lại từ đầu
Để đối phó với drone, nhiều quân đội đã phải quay lại những giải pháp đơn giản:
- pháo phòng không tầm gần
- súng máy
- radar tầm thấp
- thậm chí là lưới thép bảo vệ xe tăng.
Trên chiến trường Ukraine, cả Nga và Ukraine đều đã lắp các khung lưới thép trên xe tăng để giảm hiệu quả của drone cảm tử.
Những giải pháp tưởng chừng thô sơ này đôi khi lại hiệu quả hơn các hệ thống phòng thủ đắt tiền.
Một cuộc thay đổi học thuyết quân sự
Trong suốt thế kỷ XX, chiến tranh được định nghĩa bởi những hệ thống vũ khí lớn:
- xe tăng
- máy bay chiến đấu
- tàu chiến.
Nhưng thế kỷ XXI đang chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng.
Thay vì vài vũ khí cực kỳ đắt tiền, các lực lượng quân sự có thể sử dụng hàng nghìn vũ khí rẻ nhưng thông minh.
Sự thay đổi này khiến nhiều học thuyết quân sự truyền thống phải viết lại.
Cuộc chiến tương lai
Điều đáng chú ý là công nghệ drone ngày càng rẻ và dễ sản xuất.
Không chỉ các quốc gia lớn, mà cả:
- lực lượng bán quân sự
- nhóm nổi dậy
- thậm chí tổ chức phi nhà nước
đều có thể tiếp cận công nghệ này.
Điều đó có nghĩa là ưu thế quân sự truyền thống của các cường quốc có thể bị thách thức bởi những đối thủ nhỏ hơn nhưng linh hoạt hơn.
Kết luận
Câu chuyện drone 5.000 USD buộc đối thủ bắn tên lửa 4 triệu USD không chỉ là một nghịch lý chiến tranh.
Nó là dấu hiệu của một cuộc cách mạng quân sự đang diễn ra ngay trước mắt chúng ta.
Trong thế kỷ XXI, sức mạnh quân sự không còn chỉ được đo bằng:
- độ tinh vi của vũ khí
- hay ngân sách quốc phòng khổng lồ.
Đôi khi, nó được quyết định bởi ai biết sử dụng công nghệ rẻ một cách thông minh hơn.
