Khi một cuộc chiến như Mỹ–Israel vs Iran kết thúc, lịch sử cho thấy những câu hỏi lớn thường bắt đầu sau khi tiếng súng lắng xuống, chứ không phải trước đó. Các viện nghiên cứu và nhà phân tích quốc tế đều nói rằng hậu chiến Iran sẽ đặt ra hàng loạt vấn đề địa chính trị, kinh tế và chính trị nội bộ rất phức tạp.
Dưới đây là những câu hỏi lớn nhất mà thế giới sẽ phải đối mặt khi cuộc chiến Iran kết thúc — bạn có thể dùng như khung phân tích cho một bài VietnamWeek.
1. Ai thực sự thắng cuộc chiến này?
Một tuyên bố chiến thắng chính trị không đồng nghĩa với thắng lợi chiến lược.
Những câu hỏi sẽ được đặt ra:
-
Iran có thực sự mất khả năng quân sự hay chỉ bị suy yếu tạm thời?
-
Chương trình hạt nhân của Iran bị phá hủy hay chỉ bị trì hoãn vài tháng?
-
Israel và Mỹ đạt mục tiêu an ninh hay chỉ tạo thêm một vòng xung đột mới?
Nhiều cuộc chiến Trung Đông cho thấy chiến thắng quân sự ngắn hạn không giải quyết được vấn đề dài hạn.
2. Iran sẽ đi về đâu sau chiến tranh?
Đây có thể là câu hỏi lớn nhất.
Các kịch bản được bàn đến gồm:
1️⃣ chế độ vẫn tồn tại nhưng cứng rắn hơn
2️⃣ đấu đá nội bộ giữa quân đội và IRGC
3️⃣ khủng hoảng chính trị sâu sắc
4️⃣ thậm chí nguy cơ nội chiến hoặc tan rã quốc gia
Một số phân tích cho rằng chiến tranh có thể làm suy yếu tính chính danh của chế độ, nhưng cũng có thể khiến chính quyền đàn áp mạnh hơn.
3. Liệu Iran có quyết tâm chế tạo bom hạt nhân nhanh hơn?
Một nghịch lý trong chiến lược quân sự là:
đánh một nước để ngăn bom hạt nhân
có thể khiến họ quyết tâm chế tạo bom nhanh hơn.
Nếu Iran tin rằng vũ khí hạt nhân là cách duy nhất để ngăn các cuộc tấn công trong tương lai, chương trình này có thể tăng tốc bí mật.
4. Trung Đông sẽ tái cấu trúc quyền lực như thế nào?
Cuộc chiến có thể thay đổi hoàn toàn bản đồ chiến lược của khu vực.
Các câu hỏi lớn:
-
Hezbollah có còn là lực lượng răn đe của Iran?
-
các nước vùng Vịnh sẽ nghiêng về Mỹ hay tìm cách cân bằng với Trung Quốc?
-
Israel có trở thành cường quốc quân sự tuyệt đối của khu vực?
Chiến tranh có thể làm suy yếu “trục kháng chiến” của Iran trong khu vực.
5. Thị trường dầu mỏ toàn cầu sẽ thay đổi ra sao?
Chiến tranh Iran đã gây cú sốc cho năng lượng toàn cầu.
Nguyên nhân:
-
khoảng 20% dầu thế giới đi qua eo biển Hormuz
-
bất ổn làm thị trường biến động mạnh.
Sau chiến tranh, câu hỏi sẽ là:
-
giá dầu có ổn định lại không?
-
Nga và các quốc gia xuất khẩu dầu có tiếp tục hưởng lợi?
-
thế giới có tăng tốc chuyển sang năng lượng thay thế?
6. Mỹ có thực sự đạt được lợi ích chiến lược?
Đây là câu hỏi lớn trong chính trị Mỹ.
Các nhà phân tích sẽ tranh luận:
-
chiến tranh này có làm Mỹ an toàn hơn?
-
hay chỉ tạo thêm một cuộc xung đột dài hạn kiểu Iraq?
-
Mỹ có bị kéo sâu hơn vào Trung Đông trong nhiều năm?
7. Cuộc chiến có thay đổi trật tự thế giới?
Hậu chiến Iran có thể ảnh hưởng tới:
-
quan hệ Mỹ – Nga
-
quan hệ Mỹ – Trung Quốc
-
NATO
-
an ninh năng lượng toàn cầu.
Một cuộc chiến khu vực đôi khi có thể kích hoạt sự tái cấu trúc quyền lực toàn cầu.
Kết luận
Nếu chiến tranh Iran thực sự kết thúc, câu hỏi quan trọng nhất sẽ không phải là:
“Ai đã bắn nhiều tên lửa hơn?”
mà là:
Chiến tranh này đã thay đổi Trung Đông và thế giới như thế nào?
Bởi trong lịch sử, hậu quả của chiến tranh thường kéo dài nhiều thập kỷ, trong khi bản thân cuộc chiến chỉ kéo dài vài tuần hoặc vài tháng.
