Lê Công Định
Cuối cùng thì Mỹ đã tiến hành một “chiến dịch quân sự đặc biệt” (🙂) tấn công Venezuela – một quốc gia có chủ quyền theo luật pháp quốc tế. Cho đến hôm qua, tôi vẫn nghĩ Washington chỉ diễu võ dương oai chứ chưa thực sự vượt qua lằn ranh hành động.
Cần nhắc lại rằng trật tự quốc tế và luật pháp quốc tế hiện đại được hình thành sau Đệ nhị Thế chiến, dưới sự bảo trợ của chính Hoa Kỳ. Trụ cột của trật tự đó là nguyên tắc chủ quyền quốc gia – nền tảng để ngăn thế giới trượt lại vào luật rừng của thế kỷ XIX.
Nguyên tắc này, cùng với nguyên tắc bình đẳng về chủ quyền, được nêu rõ trong Nghị quyết 2625 (1970) của Liên Hiệp Quốc – Tuyên bố về các nguyên tắc quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa các quốc gia theo Hiến chương LHQ:
“Các quốc gia bình đẳng về mặt pháp lý; mỗi quốc gia được hưởng những quyền lợi gắn liền một cách tự nhiên với chủ quyền toàn diện; mỗi quốc gia có nghĩa vụ tôn trọng tư cách chủ thể pháp lý của các quốc gia khác; sự toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị của mỗi quốc gia là không thể xâm phạm; mỗi quốc gia có quyền tự do lựa chọn và phát triển hệ thống chính trị, xã hội, kinh tế và văn hóa của mình; mỗi quốc gia có nghĩa vụ tuân thủ đầy đủ và thiện chí các nghĩa vụ quốc tế, và chung sống trong hòa bình với các quốc gia khác.”
Bằng hành động tấn công Venezuela, Hoa Kỳ đã chính thức chà đạp những nguyên tắc tối thượng của luật pháp quốc tế do chính mình bảo trợ và quảng bá suốt hơn bảy thập niên. Điều này không chỉ là một sai lệch chính sách, mà là sự đứt gãy chuẩn mực.
Dưới thời Donald Trump, thế giới thay đổi với tốc độ chóng mặt. Những rào chắn từng được dựng lên để kiềm chế quyền lực – luật pháp quốc tế, thể chế đa phương, tính dự báo chiến lược – đang bị xói mòn. Khi một cường quốc tự cho phép mình định nghĩa lại luật chơi bằng sức mạnh, hệ quả không dừng ở một quốc gia bị tấn công.
Bình luận của VietnamWeek
Vấn đề cốt lõi không chỉ là Venezuela. Tiền lệ mới là điều đáng sợ. Nếu nguyên tắc chủ quyền có thể bị vô hiệu hóa bằng các nhãn mác linh hoạt như “narco-terrorism” hay “chiến dịch đặc biệt”, thì bất kỳ quốc gia nào cũng có thể trở thành mục tiêu khi lợi ích chiến lược bị đặt lên trên luật pháp.
Trật tự quốc tế không sụp đổ trong một ngày. Nó bị bào mòn từng lần ngoại lệ. Và khi chính quốc gia từng đứng ra kiến tạo trật tự ấy phá vỡ các chuẩn mực nền tảng, thế giới sẽ bước vào một giai đoạn nguy hiểm hơn, khó đoán hơn, nơi luật pháp nhường chỗ cho sức mạnh – và mọi quốc gia nhỏ đều phải trả giá.
