Bài điều tra mới của The Wall Street Journal vẽ ra một bức tranh gây tranh cãi: 268 pháp nhân và dự án tạo thành đế chế kinh doanh của gia đình Trump, với ít nhất 4 tỷ USD giá trị và lợi nhuận trên giấy chỉ trong nhiệm kỳ hai. Con số này không chỉ nói về sự giàu có, mà đặt ra một câu hỏi lớn hơn cho nền dân chủ Mỹ: ranh giới giữa quyền lực công và lợi ích gia đình ở đâu?
Trong lịch sử Hoa Kỳ, các tổng thống không bị cấm sở hữu tài sản. Nhưng có một chuẩn mực bất thành văn, được duy trì suốt hơn hai thế kỷ: quyền lực hành pháp không được dùng như đòn bẩy làm giàu tư nhân. Chuẩn mực này tồn tại nhờ minh bạch, nhờ Quốc hội giám sát, và nhờ sự độc lập của hệ thống tư pháp.
Nhiệm kỳ hai của Donald Trump cho thấy một sự thay đổi đáng lo ngại. Đế chế gia đình không còn dựa chủ yếu vào bất động sản truyền thống, mà mở rộng nhanh sang các lĩnh vực nhạy cảm với chính sách: tiền điện tử, truyền thông, sản phẩm tài chính, và những dự án mang tính chiến lược. Đây là những lĩnh vực mà chỉ một phát biểu của tổng thống, một sắc lệnh hành pháp, hay một thay đổi nhân sự trong cơ quan quản lý cũng có thể tạo ra lợi nhuận khổng lồ “trên giấy”.
Vấn đề không phải là gia đình Trump có quyền kinh doanh hay không. Vấn đề là cấu trúc khuyến khích. Khi người nắm quyền hành pháp cũng là người có lợi ích kinh tế trực tiếp, thị trường sẽ tự động gán cho các doanh nghiệp đó một “phần bù quyền lực”. Nhà đầu tư tin rằng rủi ro pháp lý sẽ được làm chậm, cạnh tranh sẽ bị nắn dòng, và vốn sẽ tìm đến nơi có “bảo hiểm chính trị”.
Chính ở đây, xung đột lợi ích trở thành vấn đề hệ thống, không cần chờ chứng minh sai phạm cụ thể. Khi Quốc hội tê liệt, khi cơ quan giám sát bị áp lực, và khi minh bạch bị trì hoãn, thị trường phản ứng theo cách riêng: định giá niềm tin. Niềm tin còn, tài sản tăng rất nhanh. Niềm tin mất, giá trị cũng có thể bốc hơi nhanh không kém.
Điều đáng lo nhất không phải là vài tỷ USD được tạo ra, mà là tiền lệ. Nếu quyền lực hành pháp có thể trở thành công cụ làm giàu gia đình mà không phải trả giá thể chế, thì chuẩn mực đạo đức công quyền sẽ bị xói mòn. Khi đó, câu hỏi không còn là Trump đúng hay sai, mà là: nước Mỹ đang gửi thông điệp gì cho các thế hệ lãnh đạo sau?
Sức mạnh của Hoa Kỳ không chỉ nằm ở thị trường hay quân đội, mà ở niềm tin rằng luật chơi áp dụng cho tất cả. Khi niềm tin ấy lung lay, cái giá phải trả sẽ lớn hơn rất nhiều so với những con số “trên giấy”.
Nếu bạn muốn, mình có thể:
-
Rút tiếp 300 chữ rất gọn để dễ viral hơn,
-
Hoặc viết caption 3–4 câu + ảnh minh họa cho Facebook.
