Báo cáo mới do OpenAI cung cấp và được Axios phân tích đã phơi bày một thực tế đáng suy nghĩ: hàng chục triệu người Mỹ đang sử dụng ChatGPT như một hình thức “bác sĩ thay thế”. Đây không còn là hiện tượng lẻ tẻ của công nghệ mới, mà là một triệu chứng xã hội của khủng hoảng tiếp cận y tế tại Hoa Kỳ.
Những con số không thể xem nhẹ
Theo báo cáo, khoảng 40 triệu người Mỹ thừa nhận họ dùng ChatGPT để tìm kiếm thông tin sức khỏe. Hơn 5% tổng số truy vấn toàn cầu gửi đến ChatGPT liên quan trực tiếp đến y tế – một lĩnh vực vốn phức tạp, cá nhân hóa cao và gắn liền với sinh mạng con người.
Đáng chú ý hơn:
-
55% dùng ChatGPT để kiểm tra hoặc suy đoán triệu chứng
-
48% để hiểu thuật ngữ y khoa, hướng dẫn điều trị
-
44% để tìm hiểu các phương án điều trị
Đây không còn là “tra cứu thông tin chung”, mà là hành vi ra quyết định y tế dựa trên AI.
AI lấp chỗ trống của một hệ thống y tế thất bại
Dữ liệu cho thấy ChatGPT được sử dụng nhiều nhất:
-
Ở các vùng nông thôn, thiếu bác sĩ, với gần 600.000 câu hỏi y tế mỗi tuần
-
Ngoài giờ hành chính, khi phòng khám đóng cửa, đường dây tư vấn quá tải
Nói cách khác, AI đang được dùng khi hệ thống y tế không xuất hiện. Điều này phản ánh một nghịch lý: quốc gia chi tiêu cho y tế nhiều nhất thế giới, nhưng lại để hàng triệu người tự chẩn đoán bằng chatbot lúc nửa đêm.
Không chỉ bệnh tật – mà còn là bảo hiểm
Một mảng đáng chú ý khác là bảo hiểm y tế. Người dân dùng ChatGPT để:
-
Đọc và giải mã hợp đồng bảo hiểm
-
So sánh chi phí
-
Phát hiện tính phí sai
-
Soạn đơn kháng nghị khi bị từ chối chi trả
Ước tính mỗi tuần có 1,6 – 1,9 triệu truy vấn liên quan đến bảo hiểm. Điều này cho thấy người Mỹ không chỉ bị bỏ rơi trong chăm sóc sức khỏe, mà còn bị mắc kẹt trong mê cung hành chính của các tập đoàn bảo hiểm – nơi ngôn ngữ pháp lý đôi khi khó hiểu không kém thuật ngữ y khoa.
Nguy cơ đạo đức và pháp lý
Vấn đề không nằm ở việc người dân “dùng AI”. Vấn đề là:
-
Y học không phải Wikipedia
-
Không có hai bệnh nhân giống nhau
-
Chẩn đoán cần khám trực tiếp, xét nghiệm, tiền sử cá nhân
Khi AI được dùng như bác sĩ, rủi ro không chỉ là chẩn đoán sai, mà còn là:
-
Trì hoãn điều trị
-
Tạo cảm giác an tâm giả tạo
-
Đẩy trách nhiệm y khoa về phía cá nhân, thay vì hệ thống
Đây là một chuyển dịch nguy hiểm: từ quyền được chăm sóc y tế sang nghĩa vụ “tự xoay xở thông tin”.
ChatGPT không phải nguyên nhân – mà là tấm gương
Cần nhấn mạnh: ChatGPT không tự xưng là bác sĩ. Nó chỉ phản ánh nhu cầu bị dồn nén của xã hội. Khi:
-
Khám bệnh quá đắt
-
Bảo hiểm phức tạp
-
Bác sĩ thiếu hụt
-
Thời gian chờ đợi kéo dài
… thì người dân sẽ tìm đến bất cứ thứ gì có thể trả lời ngay lập tức.
AI vì thế trở thành triệu chứng của một hệ thống y tế mất cân bằng, chứ không phải thủ phạm.
Câu hỏi chính sách cần được đặt ra
Báo cáo này đặt ra những câu hỏi lớn cho nước Mỹ:
-
Có nên tiếp tục để AI lấp chỗ trống cho y tế công?
-
Trách nhiệm thuộc về ai khi người dân làm theo lời khuyên từ chatbot?
-
Liệu AI sẽ trở thành công cụ hỗ trợ công bằng, hay giải pháp rẻ tiền thay thế con người?
Nếu không có cải cách y tế thực chất, AI sẽ không cứu hệ thống – mà chỉ che giấu sự đổ vỡ của nó.
Kết luận
Khi hàng chục triệu người Mỹ hỏi ChatGPT thay vì hỏi bác sĩ, đó không phải là chiến thắng của công nghệ.
Đó là lời cảnh báo đỏ về một hệ thống y tế đang đánh mất chức năng căn bản nhất: chăm sóc con người khi họ cần nhất.
