Hội nghị APEC tại Thâm Quyến vừa kết thúc với một sự kiện chưa từng có tiền lệ: Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin cùng ngồi vào bàn đàm phán ba bên.
Đây không chỉ là một cuộc gặp ngoại giao. Nó là hình ảnh tập trung của một trật tự quốc tế đang biến đổi: ba nhà lãnh đạo của ba cường quốc hạt nhân cùng thể hiện vai trò quyết định đối với những vấn đề toàn cầu, trong khi Ukraine, châu Âu và nhiều quốc gia khác không có mặt tại bàn thương lượng quan trọng nhất.
Tuy nhiên, cần phân biệt hai sự kiện: APEC là diễn đàn hợp tác kinh tế đa phương của 21 nền kinh tế; cuộc gặp ba bên là ngoại giao quyền lực giữa ba nước lớn bên lề hội nghị. Không nên đánh đồng tuyên bố của ba nhà lãnh đạo với cam kết chung của toàn thể APEC.
1. APEC Thâm Quyến: Trung Quốc muốn định hình chương trình nghị sự kinh tế khu vực
Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33 diễn ra ngày 18–19/11/2026 tại Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông. Đây là lần đầu tiên Thâm Quyến đăng cai hội nghị cấp cao APEC và là năm đăng cai APEC đầu tiên của Trung Quốc sau 12 năm.(State Council of China)
Chủ đề năm nay là “Xây dựng cộng đồng châu Á – Thái Bình Dương để cùng thịnh vượng”, với ba ưu tiên Trung Quốc đưa ra: cởi mở, đổi mới và hợp tác.
Những nội dung chính được thông qua
Hội nghị thông qua văn kiện mang tên 2026 APEC Leaders’ Shenzhen Outlook, cùng ba văn kiện kết quả về thương mại, kết nối và đổi mới.
Bốn trụ cột chính:
| Lĩnh vực | Nội dung |
|---|---|
| Kinh tế và thương mại | Thúc đẩy thương mại mở, thuận lợi hóa đầu tư, hướng tới khu vực thương mại tự do châu Á – Thái Bình Dương |
| Kết nối | Tăng cường hạ tầng, kết nối chuỗi cung ứng, vận tải và thương mại |
| Đổi mới | Hợp tác công nghệ, AI, kinh tế số và luồng dữ liệu xuyên biên giới |
| Phát triển | An ninh năng lượng, an ninh lương thực, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa |
Một số sáng kiến cụ thể:
-
Khung hợp tác số hóa thương mại APEC giai đoạn 2027–2030.
-
Tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, đặc biệt với hàng hóa thiết yếu.
-
Bảo vệ cáp ngầm và đường ống năng lượng.
-
Tạo thuận lợi cho dòng dữ liệu xuyên biên giới, đồng thời bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư.
- Trung Quốc tuyên bố đóng góp 20 triệu USD cho các hoạt động hợp tác thực tiễn của APEC và thành lập Trung tâm nghiên cứu Cộng đồng châu Á – Thái Bình Dương tại Thâm Quyến.(China Briefing)
Điểm cần lưu ý: APEC không phải một liên minh kinh tế có cơ chế cưỡng chế. Các cam kết chủ yếu mang tính tự nguyện, không ràng buộc pháp lý. Vì vậy, tuyên bố được thông qua chưa đồng nghĩa các nền kinh tế sẽ thực hiện đầy đủ những điều đã cam kết.
Trung Quốc đạt được gì?
Theo tôi, thành công lớn nhất của Bắc Kinh không chỉ nằm ở những văn kiện kinh tế.
Trung Quốc muốn gửi đi ba thông điệp:
-
Trung Quốc vẫn là trung tâm của hội nhập kinh tế châu Á – Thái Bình Dương.
-
Trong bối cảnh Mỹ sử dụng thuế quan và kiểm soát công nghệ như công cụ gây sức ép, Trung Quốc muốn tự định vị là bên ủng hộ thương mại mở và kết nối khu vực.
-
Trung Quốc có khả năng tổ chức những cuộc gặp ngoại giao cấp cao mà Washington, Moscow và các nước khác đều muốn tham gia.
Tuy nhiên, có một điểm đáng chú ý: văn kiện Shenzhen Outlook không đề cập trực tiếp đến WTO hay hệ thống thương mại đa phương, dù Bắc Kinh vẫn tuyên bố ủng hộ hệ thống thương mại quốc tế dựa trên WTO trong các phát biểu khác.(China Briefing)
2. Cuộc gặp Trump – Tập Cận Bình: Hai bên tìm cách ổn định quan hệ, chưa giải quyết được xung đột lợi ích
Ngày 19/11, Trump và Tập Cận Bình có cuộc gặp song phương tại Thâm Quyến trước khi diễn ra cuộc gặp ba bên với Putin.
Theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, hai nhà lãnh đạo nhất trí xây dựng một kế hoạch hành động nhằm thiết lập quan hệ Mỹ – Trung mang tính xây dựng và ổn định chiến lược.
Các lĩnh vực được đề cập gồm:
-
Nông sản.
-
Năng lượng.
-
Trí tuệ nhân tạo và công nghệ siêu trí tuệ.
-
Hợp tác thương mại và đầu tư.
-
Kiểm soát bất đồng, tránh để căng thẳng leo thang.
Phía Trung Quốc cũng nhấn mạnh vấn đề Đài Loan và nhắc lại tuyên bố của Trump rằng Mỹ không ủng hộ Đài Loan độc lập.(Chinese Foreign Affairs)
Nhưng chưa có thỏa thuận thương mại mới được công bố.
Đặc biệt, chưa có thông báo giảm thuế quan mới. Thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ – Trung hiện được gia hạn đến ngày 10/1/2027. Đây sẽ là mốc quan trọng để đánh giá liệu hai bên có thực sự muốn ổn định quan hệ hay chỉ đang tạm ngừng đối đầu.(China Briefing)
Nhận định: Trump và Tập đều có lợi ích trong việc tránh một cuộc khủng hoảng kinh tế mới. Nhưng các bất đồng về chip AI, kiểm soát công nghệ, Đài Loan và cán cân thương mại vẫn chưa được giải quyết.
3. Cuộc gặp ba đại cường: Trump – Tập – Putin
Ngày 19/11, tại Kylin Villa ở Thâm Quyến, ba nhà lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga có cuộc gặp ba bên đầu tiên trong lịch sử giữa lãnh đạo ba nước.
Cuộc họp kéo dài khoảng 70 phút.
Đây là một sự kiện đặc biệt vì cả ba nước đều là cường quốc hạt nhân, thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc và có ảnh hưởng quyết định đến an ninh quốc tế.
AP cho biết ba nhà lãnh đạo mở đầu bằng việc nhấn mạnh trách nhiệm chung của những cường quốc chiến thắng trong Thế chiến II đối với hòa bình và an ninh thế giới.
Bốn nhóm nội dung xuất hiện trong tuyên bố sau cuộc gặp
Theo các bản tường thuật sau cuộc họp, ba bên thống nhất những định hướng sau:
| Nội dung | Ý nghĩa |
|---|---|
| Cải tổ Liên Hiệp Quốc | Tăng vai trò của các cường quốc trong hệ thống quốc tế |
| Giảm nguy cơ hạt nhân | Kiểm soát rủi ro và giảm nguy cơ đối đầu hạt nhân |
| Năng lượng | Tăng nguồn cung dầu và sản phẩm dầu tinh chế, duy trì dòng chảy năng lượng |
| Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) | Phản đối điều mà ba bên gọi là lạm dụng thẩm quyền tài phán; đề cao miễn trừ truy tố đối với quan chức nhà nước |
Điều đáng chú ý là tuyên bố không đưa ra những chi tiết cụ thể về phạm vi cải tổ Liên Hiệp Quốc, lượng dầu tăng thêm hay cơ chế giảm rủi ro hạt nhân.(AP News)
Điều gì không được giải quyết?
Đây là phần quan trọng nhất của cuộc gặp.
Chiến tranh Ukraine: Không xuất hiện trong tuyên bố chung sau cuộc họp ba bên, dù Trump nói ông đã thảo luận về việc tìm kiếm giải pháp hòa bình với Putin và Tập.
Chiến tranh Iran: Cũng không có thỏa thuận cụ thể về cách chấm dứt chiến tranh. Trump nói ông và Tập đồng ý Iran phải mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz và không được sở hữu vũ khí hạt nhân. Nhưng AP không tìm thấy dấu hiệu cho thấy Trump đã nhận được cam kết hỗ trợ giải quyết xung đột từ Bắc Kinh hay Moscow.
Đài Loan: Không được đề cập trong tuyên bố chung ba bên. Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm đối với Trung Quốc và Mỹ.(AP News)
Nói cách khác, ba nhà lãnh đạo xuất hiện trong một cuộc gặp lịch sử nhưng không đạt được đột phá rõ ràng đối với hai cuộc chiến đang gây bất ổn lớn nhất cho an ninh quốc tế.
4. Ai là người chiến thắng về mặt ngoại giao?
Đây là phần cần nhìn vượt ra ngoài những bức ảnh bắt tay.
Tập Cận Bình – Người chủ nhà và người định hình sân khấu
Trung Quốc tổ chức APEC, đón cả Trump lẫn Putin, chủ trì cuộc gặp ba bên và đưa chương trình nghị sự của mình về thương mại, năng lượng, AI và ổn định chiến lược lên vị trí trung tâm.
Vladimir Putin – Phá thế cô lập ngoại giao
Sau nhiều năm bị phương Tây cô lập và trừng phạt, Putin xuất hiện cùng Tổng thống Mỹ và Chủ tịch Trung Quốc trong một diễn đàn quốc tế lớn.
Trump gọi Putin là “bạn tôi” và nói hai người đã có quan hệ tốt đẹp trong nhiều năm.
Donald Trump – Có hình ảnh ngoại giao, nhưng kết quả thực chất còn hạn chế
Trump có thể tuyên bố đã mở ra một kênh đối thoại trực tiếp với hai đối thủ chiến lược. Nhưng chưa có thỏa thuận đáng kể về Ukraine, Iran, hạt nhân hay thương mại.
Đặc biệt, ông phải chứng minh rằng ngoại giao cá nhân có thể chuyển thành những kết quả phục vụ lợi ích an ninh quốc gia Mỹ.
AP nhận định Tập Cận Bình được hưởng lợi về vị thế ngoại giao chỉ bằng việc chủ trì sự kiện. Putin cũng đạt mục tiêu quan trọng khi được xuất hiện ngang hàng với lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc.
Tôi muốn nhấn mạnh một điểm: không có bằng chứng cho thấy Tập và Putin đã cùng nhau đạt được một thỏa thuận bí mật để chia lại phạm vi ảnh hưởng thế giới. Nhưng việc hai nhà lãnh đạo có quan hệ chiến lược gần gũi cùng xuất hiện với Trump tạo ra một hình ảnh chính trị rất có lợi cho Bắc Kinh và Moscow.
5. Vấn đề nghiêm trọng nhất: Ukraine và châu Âu có nguy cơ bị đặt ra ngoài bàn thương lượng?
Sau cuộc gặp ở Trung Quốc, Trump tham gia qua điện thoại vào cuộc họp tại Berlin giữa:
-
Đặc phái viên Mỹ Jared Kushner.
-
Đặc phái viên Steve Witkoff.
-
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy.
-
Hơn 40 nhà lãnh đạo châu Âu ủng hộ Ukraine.
Đây là một chi tiết rất đáng chú ý: Trump gặp Putin và Tập trước, sau đó mới tham gia cuộc họp với Zelenskyy và các nhà lãnh đạo châu Âu.
Kushner đưa ra một tuyên bố gây chú ý
Kushner nói ông tin rằng Nga đã cảm thấy “thoải mái” với khái niệm bảo đảm an ninh cho Ukraine dựa trên Điều 5 NATO.
Ông cho biết Trump cởi mở với một cơ chế bảo đảm tương tự Điều 5, nhưng phải phù hợp lợi ích Mỹ và nằm trong một gói an ninh rộng hơn.
Tuy nhiên, đây là đánh giá của Kushner về thái độ của Nga, không phải sự xác nhận chính thức từ Putin rằng Moscow đã chấp nhận cơ chế này.
Điểm mấu chốt là: Ukraine muốn có bảo đảm đủ mạnh để Nga không thể tái xâm lược; Nga muốn ngăn NATO mở rộng ảnh hưởng quân sự đến biên giới của mình. Hai mục tiêu này vẫn xung đột.(AP News)
Một vấn đề về tính chính danh
Nếu Trump, Putin và Tập thảo luận về tương lai Ukraine mà không có Ukraine tham gia, thì bất kỳ thỏa thuận nào cũng đối mặt với câu hỏi về tính chính danh.
Châu Âu cũng có quyền lợi an ninh trực tiếp trong cuộc chiến này. Việc các nhà lãnh đạo châu Âu phải họp riêng để được Mỹ trấn an cho thấy họ lo ngại chính sách ngoại giao của Trump có thể gạt họ ra bên lề.
Đó là một trong những mâu thuẫn lớn nhất của hội nghị Thâm Quyến.
6. Một điểm rất đáng quan tâm: Điều khoản miễn trừ và Tòa án Hình sự Quốc tế
Tuyên bố ba bên phản đối việc ICC lạm dụng thẩm quyền tài phán và đề cao miễn trừ truy tố cho quan chức nhà nước.
Đây không phải chi tiết ngoại giao thông thường.
Putin đang bị ICC phát lệnh bắt giữ liên quan đến cáo buộc trục xuất và chuyển giao trái phép trẻ em Ukraine. Vì vậy, lập trường phản đối ICC có ý nghĩa trực tiếp đối với lợi ích cá nhân và chính trị của ông.
AP cũng lưu ý Trump và Putin có điểm chung trong việc phản đối ICC, dù bối cảnh pháp lý của hai nước và những cá nhân liên quan không hoàn toàn giống nhau.
Cần phân biệt:
-
Phản đối thẩm quyền của ICC không tự động xóa bỏ lệnh bắt giữ của tòa.
-
Một tuyên bố chính trị giữa ba nước không thể tự nó sửa đổi Quy chế Rome.
-
Miễn trừ của quan chức nhà nước là vấn đề pháp lý phức tạp, không thể suy ra rằng mọi lãnh đạo đều được miễn trách nhiệm hình sự quốc tế.
Tuy nhiên, về mặt chính trị, việc ba cường quốc cùng nhấn mạnh vấn đề này đặt ra câu hỏi lớn về trách nhiệm giải trình của quyền lực nhà nước.
7. Việt Nam: Nhận vai trò chủ nhà APEC 2027
Việt Nam chính thức nhận vai trò chủ nhà APEC 2027 từ Trung Quốc trong lễ bàn giao ngày 19/11.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm công bố chủ đề:
“Kiến tạo kỷ nguyên mới của khả năng chống chịu, đổi mới sáng tạo và thịnh vượng chung”.
Ba ưu tiên:
-
Nâng cao năng suất kinh tế.
-
Thúc đẩy thương mại, đầu tư khu vực và tăng cường sức chống chịu của nền kinh tế.
-
Nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Tuần lễ cấp cao APEC 2027 dự kiến tổ chức tại Phú Quốc, trong khi các hoạt động khác sẽ diễn ra ở nhiều địa phương.(en.baochinhphu.vn)
Đặc biệt, Tô Lâm đã gặp Trump tại Thâm Quyến và mời Tổng thống Mỹ đến Việt Nam dự APEC 2027. Trump cũng mời Tô Lâm tham dự Hội nghị G20 tổ chức tại Mỹ vào tháng tới.
Việt Nam có cơ hội tận dụng vị thế chủ nhà để thúc đẩy thương mại, thu hút đầu tư và giữ vai trò kết nối giữa các nền kinh tế lớn. Nhưng cũng sẽ phải xử lý áp lực cân bằng quan hệ Mỹ – Trung trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng sâu sắc.
8. Bản đồ các sự kiện ngoại giao
-
Thâm Quyến: APEC, gặp Trump–Tập, cuộc họp ba bên.
-
Berlin: cuộc họp giữa Ukraine, Mỹ và các nhà lãnh đạo châu Âu.
-
Phú Quốc: địa điểm dự kiến tổ chức Tuần lễ cấp cao APEC 2027.
9. Đánh giá tổng thể: Một cuộc gặp lịch sử nhưng chưa phải một thỏa thuận lịch sử
Tôi rút ra năm kết luận:
| Vấn đề | Đánh giá |
|---|---|
| Trung Quốc | Tăng vị thế ngoại giao và khả năng định hình chương trình nghị sự |
| Nga | Phá thế cô lập về mặt biểu tượng, tái xuất hiện trên sân khấu ngoại giao lớn |
| Mỹ | Có thêm kênh đối thoại nhưng chưa chứng minh được kết quả cụ thể |
| Ukraine và châu Âu | Lo ngại bị gạt khỏi tiến trình quyết định tương lai an ninh |
| APEC | Đặt ra chương trình hợp tác kinh tế, công nghệ và chuỗi cung ứng nhưng còn phụ thuộc thực thi |
Góc nhìn sâu hơn: Ai kiểm soát bàn đàm phán, người đó có thể định hình câu chuyện
Điều đáng suy nghĩ không phải chỉ là ba ông Trump, Tập và Putin ngồi cùng một bàn.
Mà là cách thức quyền lực được vận hành:
-
Tập Cận Bình kiểm soát địa điểm, nghi thức và không gian ngoại giao.
-
Putin tận dụng sự hiện diện của Trump để khẳng định Nga không bị cô lập.
-
Trump sử dụng ngoại giao cá nhân để thể hiện mình có khả năng tiếp xúc với mọi nhà lãnh đạo.
-
Ukraine và châu Âu phải tìm cách bảo đảm rằng những quyết định liên quan đến an ninh của họ không được đưa ra khi họ vắng mặt.
Đây là sự khác biệt giữa ngoại giao đa phương dựa trên luật lệ và ngoại giao cường quốc dựa trên quyền lực cá nhân.
Và đó cũng là câu hỏi lớn mà hội nghị Thâm Quyến đặt ra cho thế giới: khi ba cường quốc tự nhận trách nhiệm duy trì hòa bình, ai sẽ bảo vệ quyền lợi của những quốc gia không có mặt trong căn phòng ấy?
10. Hướng khai thác cho VietnamWeek / SBTN Xoáy Tin
Tôi đề xuất một chủ đề có sức nặng hơn việc chỉ tường thuật cuộc gặp:
BA ĐẠI CA NGỒI LẠI: HÒA BÌNH THẾ GIỚI HAY TRẬT TỰ CỦA CÁC CƯỜNG QUỐC?
Luận điểm trung tâm:
Cuộc gặp Trump – Tập – Putin cho thấy ngoại giao cá nhân giữa các nhà lãnh đạo quyền lực đang nổi lên như một kênh song song với các thiết chế quốc tế. Nhưng khi các vấn đề Ukraine, Iran và trách nhiệm hình sự quốc tế không được giải quyết, câu hỏi đặt ra là liệu thế giới đang tiến gần hơn đến hòa bình hay chỉ đang chứng kiến các cường quốc tái khẳng định quyền quyết định của mình.
Có thể triển khai thành ba lớp phân tích:
-
Quyền lực: Tập Cận Bình thắng thế về vị trí chủ nhà, Putin phá thế cô lập, Trump tìm kiếm một chiến thắng ngoại giao.
-
Dân chủ và luật pháp quốc tế: ICC, quyền tự quyết của Ukraine và vai trò của các quốc gia nhỏ bị đặt trước sức ép của ngoại giao cường quốc.
-
An ninh toàn cầu: Nếu Mỹ, Trung Quốc và Nga có thể tự thỏa thuận về năng lượng, hạt nhân và trật tự quốc tế, cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình sẽ nằm ở đâu?
Một câu kết có thể dùng cho chương trình:
“Ba nhà lãnh đạo có thể ngồi chung một bàn để nói về hòa bình thế giới. Nhưng hòa bình không chỉ là thỏa thuận giữa những người có quyền lực lớn nhất. Hòa bình còn phải bảo đảm rằng những quốc gia nhỏ hơn, những dân tộc đang bị xâm lược và những người dân phải trả giá cho chiến tranh không bị biến thành đối tượng để các cường quốc mặc cả.”
Nguồn chính để theo dõi tiếp:
Điểm cần tiếp tục theo dõi trong ngày 20/11: cuộc họp báo của Trump tại Nhà Trắng về chuyến đi Trung Quốc, nội dung chính thức của các tuyên bố ba bên, phản ứng của Kyiv và các chính phủ châu Âu. Những nội dung này sẽ cho biết cuộc gặp ở Thâm Quyến có chuyển từ biểu tượng ngoại giao sang cam kết chính sách thực tế hay không.
