Trần Nam Anh
Rạng sáng ngày 1/8/2026, Ukraine trải qua một trong những cuộc tấn công đường không nguy hiểm nhất trong thời gian gần đây. Nga đã phóng khoảng 35 tên lửa cùng 185 máy bay không người lái (UAV) nhằm vào nhiều mục tiêu trên lãnh thổ Ukraine.
Điều gây chú ý nhất không phải là số lượng UAV, bởi Ukraine trong thời gian qua đã xây dựng được một mạng lưới phòng không khá hiệu quả để đối phó với loại vũ khí này. Trong đợt tấn công lần này, phần lớn UAV Nga đã bị đánh chặn.
Điểm đáng lo ngại nằm ở những tên lửa đạn đạo. Trong số 35 tên lửa Nga sử dụng, có khoảng 27 tên lửa đạn đạo. Theo các báo cáo ban đầu, Ukraine chỉ đánh chặn được khoảng 1 quả trong số 27 tên lửa đạn đạo này. Đây là một tỷ lệ rất thấp, cho thấy một thực tế mà Kyiv nhiều lần cảnh báo: Ukraine đang gặp khó khăn nghiêm trọng khi đối phó với loại vũ khí nguy hiểm nhất của Nga hiện nay. Bởi vì tên lửa đạn đạo là một bài toán hoàn toàn khác.
Các loại UAV như Shahed bay chậm hơn, có thể bị tiêu diệt bởi nhiều hệ thống phòng không khác nhau. Tên lửa hành trình cũng có thể bị đối phó bởi nhiều lớp phòng thủ. Nhưng tên lửa đạn đạo bay với tốc độ cực cao, lao xuống mục tiêu theo quỹ đạo khó dự đoán, thời gian phản ứng rất ngắn.
Hiện nay, một trong số ít hệ thống phương Tây có khả năng đánh chặn hiệu quả loại mục tiêu này là Patriot. Nhưng vấn đề của Ukraine không nằm đơn giản ở việc có hay không có bệ phóng Patriot. Ukraine đã nhận được các hệ thống Patriot từ Mỹ và các đồng minh châu Âu, trong đó Đức là một trong những quốc gia đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường năng lực phòng không cho Kyiv. Một khẩu đội Patriot gồm radar, xe chỉ huy, các bệ phóng và hệ thống hỗ trợ. Tuy nhiên, thứ Ukraine thiếu nhất hiện nay không phải là những chiếc xe phóng tên lửa. Đó là đạn đánh chặn.
Một bệ phóng Patriot có thể mang nhiều tên lửa, nhưng mỗi lần Nga phóng một loạt tên lửa đạn đạo, Ukraine phải cân nhắc rất kỹ việc sử dụng từng quả đánh chặn. Những tên lửa Patriot, đặc biệt dòng PAC-3 có khả năng chống tên lửa đạn đạo, là loại vũ khí rất đắt tiền và mất nhiều thời gian để sản xuất.
Nói cách khác: Ukraine có lá chắn, nhưng lá chắn đó cần có đủ “đạn” để hoạt động. Chính vì vậy, tuyên bố trước đây của Tổng thống Donald Trump về việc cho phép Ukraine sản xuất Patriot từng được Kyiv đánh giá là một bước tiến quan trọng.
Nếu được cấp phép, Ukraine sẽ không thể lập tức sản xuất hàng loạt tên lửa Patriot trong vài tuần hoặc vài tháng. Đây là công nghệ quốc phòng cực kỳ phức tạp, cần thời gian xây dựng dây chuyền, chuyển giao kỹ thuật và tổ chức sản xuất.
LNhưng ý nghĩa lớn nhất của quyết định đó nằm ở chỗ: Ukraine sẽ có một con đường dài hạn để giảm sự phụ thuộc hoàn toàn vào viện trợ từng đợt từ bên ngoài. Thế nhưng sau đó, lập trường này lại thay đổi. Trump cho biết Mỹ chưa đồng ý để Ukraine tự sản xuất Patriot, với những lý do liên quan đến công nghệ quân sự, năng lực sản xuất và lợi ích chiến lược của Mỹ.
Về mặt nguyên tắc, những lý do đó không phải không có cơ sở. Mỹ có quyền bảo vệ công nghệ quốc phòng quan trọng của mình. Mỹ cũng phải tính toán nhu cầu dự trữ của chính quân đội Mỹ và các đồng minh khác.
Nhưng vấn đề gây tranh cãi nằm ở chỗ khác. Đây không phải là một tuyên bố trong một cuộc trò chuyện bình thường. Đây là lời nói của một nguyên thủ quốc gia trong bối cảnh một cuộc chiến tranh đang diễn ra. Với một đất nước đang bị tấn công hàng ngày, mỗi cam kết về vũ khí phòng thủ đều liên quan trực tiếp đến kế hoạch quân sự và sinh mạng con người.
Một lời hứa chưa ký kết về mặt pháp lý vẫn chưa phải là một thỏa thuận cuối cùng. Nhưng khi một thông điệp đã được đưa ra công khai rồi nhanh chóng thay đổi, nó chắc chắn tạo ra sự thất vọng và làm giảm niềm tin của đồng minh.
Và Nga luôn theo dõi rất kỹ những khoảng trống như vậy. Moscow không chỉ nhìn vào số lượng xe tăng hay tên lửa mà Ukraine đang có. Nga còn quan sát ý chí chính trị và mức độ kiên định của phương Tây. Khi nhận thấy một điểm yếu trong phòng không Ukraine, họ sẽ tìm cách khai thác bằng cách tăng cường các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo.
Không thể nói rằng cuộc tấn công ngày 1/8 xảy ra chỉ vì một quyết định từ Washington. Nga đã có chiến lược sử dụng tên lửa đạn đạo từ trước.
Nhưng có một điều rõ ràng: trong chiến tranh hiện đại, sự ổn định của các cam kết quốc tế có ý nghĩa không kém bản thân vũ khí.
Patriot không phải là thứ giúp Ukraine thắng ngay lập tức một cuộc chiến. Nhưng mỗi quả Patriot đánh chặn thành công có thể là một khu chung cư không bị phá hủy, một bệnh viện không bị trúng đạn, một gia đình không mất đi người thân. Vì vậy, câu chuyện Patriot hôm nay không chỉ là câu chuyện về một hệ thống tên lửa. Đó còn là câu chuyện về trách nhiệm của những người đưa ra quyết định, về sự nhất quán trong chính sách của các cường quốc, và về một thực tế đau lòng của chiến tranh: khi một lá chắn bị suy yếu, người phải trả giá đầu tiên thường là những người dân vô tội.
Tran NamAnh
