Phó tổng thống Mỹ J. D. Vance, cùng với con rể của tổng thống Trump Jared Kushner và đặc sứ Steve Witkoff, đã đến Islamabad sáng 11/04/2026 để chuẩn bị đàm phán về hòa bình tại Trung Đông do Pakistan làm trung gian. Phái đoàn Iran, gồm hơn 70 người do chủ tịch Quốc Hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu, đã đến Islamabad tối hôm trước.
Thu Hằng – RFI
Theo Reuters, các phái đoàn Mỹ và Iran đã lần lượt có các cuộc gặp riêng biệt với lãnh đạo Pakistan để xác định cơ sở cho một cuộc đối thoại trực tiếp giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến 6 tuần ở Trung Đông. Chính quyền Teheran đã đặt hai điều kiện tiên quyết : ngừng bắn ở Liban và dỡ bỏ phong tỏa tài sản của Iran tại Qatar và trong một số ngân hàng nước ngoài (trong đó có tiền bán dầu cho Seoul), trước khi hai bên có thể ngồi vào bàn đàm phán.
Về đòi hỏi của Iran về chấm dứt chiến tranh tại Liban, trước đó, Mỹ và Israel tuyên bố lệnh ngừng bắn hai tuần, đang có hiệu lực, không liên quan đến Liban. Về vấn đề phong tỏa tài sản, một nguồn tin ẩn danh trong chính quyền Iran cho Reuters biết Mỹ đã chấp nhận dỡ bỏ phong tỏa tài sản của Iran ở Qatar. Đây là một cử chỉ « nghiêm túc » hướng đến các cuộc đàm phán trực tiếp và có thể « liên quan trực tiếp » đến việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz. Khối tài sản 6 tỷ đô la của Iran tại Qatar bị Mỹ phong tỏa từ năm 2018, lẽ ra được dỡ bỏ năm 2023 trong khuôn khổ thỏa thuận trao đổi tù nhân giữa Mỹ và Iran, nhưng sau đó bị chính quyền Joe Biden triển hạn vì lực lượng Hamas tấn công Israel ngày 07/10/2023. Tuy nhiên, ngay sau đó, một quan chức Mỹ đã bác bỏ thông tin Washington dỡ bỏ phong tỏa tài sản của Iran tại Qatar.
Trên mạng Truth Social, tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh : « Iran dường như không hiểu là họ không có lá bài nào trong tay, ngoài hoạt động phi pháp ngắn hạn ở vùng biển quốc tế ». Trước khi đến Pakistan, phó tổng thống J. D. Vance bảy tỏ hy vọng đạt được kết quả tích cực. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo « Nếu họ cố gắng vờn chúng tôi, họ sẽ phải đối mặt với một đội ngũ đàm phán không mấy thiện chí ».
Phía Iran cũng khẳng định đến Pakistan « với thiện chí » nhưng « không tin tưởng » phía Mỹ. Trưởng đoàn đàm phán Iran cảnh báo là các cuộc đàm phán trước đây với Hoa Kỳ luôn kết thúc bằng « thất bại và những cam kết bị phá vỡ ».
Nếu các nhà lãnh đạo Mỹ và Iran nhất trí đối thoại trực tiếp tại Islamabad, đây sẽ là cuộc gặp song phương đầu tiên ở cấp cao nhất kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo ở Teheran năm 1979. Phương án đàm phán gián tiếp cũng được nước trung gian dự trù. Theo thông tín viên RFI Ondine De Gaulle tại Islamabad, phái đoàn Mỹ và Iran « sẽ ở trong hai phòng riêng biệt và các quan chức Pakistan đóng vai trò con thoi đưa tin giữa hai bên. Hiện vẫn chưa rõ về thời gian cũng như nội dung chính xác của các cuộc thảo luận, đặc biệt là khi hai bên vẫn còn bất đồng sâu sắc về một số vấn đề then chốt ».
Một số điểm chủ chốt gây bất đồng được dự kiến thảo luận
Điểm thứ nhất, Iran muốn có lệnh ngừng bắn ở Liban, nơi Israel tấn công lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn đã khiến gần 2.000 người thiệt mạng kể từ khi cuộc giao tranh bắt đầu vào tháng 3. Israel và Mỹ tuyên bố chiến dịch ở Liban không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn giữa Iran và Mỹ, trái ngược với yêu cầu của Teheran.
Thứ hai, Teheran muốn Washington dỡ bỏ lệnh phong tỏa tài sản của Iran và chấm dứt các lệnh trừng phạt đã làm tê liệt nền kinh tế của nước này trong nhiều năm. Mỹ cho biết sẵn sàng nới lỏng đáng kể, với điều kiện Iran nhượng bộ về chương trình hạt nhân và tên lửa.
Thứ ba, Teheran muốn tiếp tục làm giàu uranium, Washington khẳng định đây là vấn đề « không thể thương lượng ». Mỹ và Israel đều muốn hạn chế tiềm lực tên lửa của Iran, trong khi đối với Teheran, đây là điểm « không thể thương lượng ».
Thứ tư, Iran muốn kiểm soát eo biển Hormuz, dự kiến thu phí. Đòi hỏi này sẽ tạo ra một sự thay đổi lớn về quyền lực trong khu vực. Ngược lại, Mỹ muốn mở cửa eo biển cho tàu chở dầu và các phương tiện giao thông khác mà không có bất kỳ hạn chế nào, kể cả phí qua lại.
Thứ năm, Iran dự kiến yêu cầu được bồi thường cho thiệt hại trong cuộc chiến kéo dài sáu tuần. Mỹ chưa bình luận về vấn đề này.
Thứ sáu, Iran muốn Mỹ rút quân khỏi khu vực, chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận và cam kết không gây hấn. Trong khi đó, tổng thống Trump tuyên bố sẽ duy trì khí tài quân sự ở Trung Đông cho đến khi nào đạt được thỏa thuận hòa bình và cảnh báo về leo thang lớn trong giao tranh, nếu Iran không tuân thủ các cam kết.
